26 مرداد 1392

بررسی آماری اخبار زندانیان سیاسی در کلمه و جرس

وبسایت های جنبش سبز می مانند یا تعطیل می شوند

26 مرداد 1392

خبرنگاران ایران - نیکی آزاد -سارا محسنی :آیا اخبار مربوط به زندانیان سیاسی نسبت به گذشته نمود و بروز کمتری در وب سایتهای اینترنتی یافته است؟ آیا بعد از انتخابات یازدهم ریاست جمهوری در ایران که چند ماه قبل برگزار شد و بنا به مصلحتها و یا باورها به ایجاد شرایط جدید در کشور، برخی از وب سایتها از پرداختن به مسائل این زندانیان خودداری می کنند؟ به راستی وظیفه رسانه ها در چنین شرایطی کدام است؟آیا آنها باید بنا به شرایط خاص کشور سیاستهای خاصی پیشه کنند ؟یا همواره باید وظیفه اطلاع رسانی شان را انجام دهند؟ آیا اطلاع رسانی درباره وضعیت زندانیان سیاسی به نفع آنهاست؟ وب سایتهایی که در این زمینه نقش پررنگ تری دارند ، موظفند در این اطلاع رسانی چه مواردی را را رعایت کنند؟ وب سایتهایی که در شرایط ویژه برای پوشش دهی این اخبار به وجود آمده اند و به سایت های سبز یا جنبش سبز معروف شده اند، چه سیاستهایی را دنبال می کنند و آیا فعالیت آنان در شرایط متفاوت و غیر امنیتی هم ادامه خواهد یافت؟

سایتهایی برای شرایط ویژه

بعد از انتخابات پر مناقشه ریاست جمهوری سال ۸۸ در ایران تعدادی وب سایت اینترنتی تاسیس شد که تا پیش از این وجود نداشت. این سایت ها که بنا به مقتضیات روز شکل گرفته بودند اهداف ویژه ای را دنبال می کردند و آن پوشش اخبار روز به ویژه اعتراض های مردمی پس از انتخابات و همچنین خبر رسانی همه جانبه درباره زندانیان سیاسی بعد از انتخابات بود. هر چند اعتراض های خیابانی مردم بعد از هشت -نه ماه کاهش یافت اما این سایت ها همچنان به کار خود ادامه دادند. پوشش اخبار زندانیان سیاسی پس از انتخابات نیز یکی ازاهداف اصلی این سایت ها قرار گرفت، هر چند برخی از این وب سایت ها پا را فراتر از مسائل بعد از انتخابات گذاشته و اخبار دیگر زندانیان سیاسی و مسائل دیگر کشور را نیز پوشش دادند. درباره عملکرد این سایت ها که گاه با نام های "سایت های سبز "و یا "سایت های جنبش سبز " در فضای رسانه ای کشور شناخته می شوند انتقادهایی وجود دارد. در این گزارش با تمرکز بر نحوه فعالیت این سایتها در پوشش اخبار زندانیان سیاسی و همچنین بررسی آماری اخبار دو ماهه سایت های کلمه و جرس به عنوان دو سایت شناخته شده تر در این عرصه، نگاهی به عملکرد این وبسایت ها داریم . هر چند بررسی همه جانبه عملکرد این سایتها در یک گزارش امکان پذیر نیست .

بررسی مطالب دو سایت جنبش سبز

بررسی مطالب سایت های کلمه و جرس در باره موضوع زندانیان سیاسی و حصر رهبران جنبش سبز میر حسین موسوی و زهرا رهنورد و مهدی کروبی در تیر ماه سال ۹۱ و ۹۲ حاکی از آن است که تعداد مطالب سایت جرس در ارتباط با زندانیان و حصر رهبران نسبت به سال گذشته کمتر شده است اما در مقایسه با سایت کلمه در سال ۱۳۹۲ تقریبا ثابت است. یعنی سایت جرس نسبت به کلمه در سال ۱۳۹۱ در پوشش این مطالب فعالانه تر عمل کرده است. اما این فعالیت در سال ۹۲ همسان با سایت کلمه است. از سوی دیگر گرچه مطالب کلمه نسبت به سال ۹۱ کمتر شده است اما میزان کاهش آن چشمگیر نیست.

همچنین موضوعات مربوط به «حصر» در جرس بیشتر از سال گذشته انعکاس یافته اما مطالب مربوط به زندان و زندانیان سیاسی کاهش داشته است. در وبسایت کلمه مطالب مربوط به حصر ثابت مانده است اما مطالب مربوط به زندان و زندانیان در سال ۹۲ کاهش یافته است. این درحالی است که دلنوشته ها و دعاهای مرتبط با زندانیان در این سایت در سال ۹۲ بیشتر شده است.

یکی از مسوولان سایت کلمه در گفتگو با ما(سایت خرنگاران ایران) درباره کاهش اخبار مربوط به زندانیان سیاسی بعد از انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و نحوه پوشش اخبار آنان می گوید :« به نظر می رسد که بررسی آماری دقیقی نداشته اید. اول آنکه هیچ تغییری حتی در کمیت خبرهای مربوط به زندانیان سیاسی رخ نداده و بررسی آماری شما نیاز به بازنگری اساسی دارد. ثانیا حتی تغییر کمی در بازه های زمانی مختلف لزوما به دلیل تغییر سیاست ها نیست. اگر چه حتی بررسی آماری دقیق نیز نمی تواند معیاری علمی برای سنجش مورد نظر شما باشد اما مشخصا و از قضا با توجه به ماه رمضان و با ابتکاراتی که خود سایت کلمه بانی آن بوده است ( دریافت فایل های صوتی از خانواده های زندانیان سیاسی و یا نوشته از خود زندانیان ) اتفاقا به طور مثال در ماه های گذشته از نظر کمی نیز اخبار، تحلیل و یا یاد آوری از زندانیان سیاسی به مناسبت های گوناگون در وضعیت بسیار مناسبی قرارگرفته است .»

به گفته وی خبر های مربوط به زندانیان تا حدود زیادی تابع رویدادها و یا اخباری هستند که از سوی زندان یا زندانیان رخ می دهند. به طور مثال با پایان یافتن دوره زندان بسیاری از زندانیان طبیعتا حجم اخبار در این باره نیز کمتر می شود یا در زمانی که زندانیان به هر دلیلی تمایل بیشتری به نامه نگاری و یا یادداشت نویسی داشته باشند، رشد خبر نیز بیشتر می شود .

مصلحت و پوشش اخبار

یک روزنامه نگار منتقد اما در مصاحبه با ما می گوید: « این سایت ها در پوشش اخبارخود مصلحت های سیاسی روز را در نظر می گیرند و با توجه به مسائل کشور اخبار زندانیان سیاسی را پوشش می دهند.»

به عقیده او بعد از انتخابات اخبار مربوط به زندانیان کاهش چشمگیری داشته است. هم از نظر کیفی و هم کمی. او دعا و دلنوشته ها را از جمله مطالبی می داند که توجه کمی را به خود جلب می کند.

او همچنین معتقد است که این سایت ها گاه در پوشش اخبار زندانیان سیاسی به منفعت زندانی و خانواده اش توجه نمی کنند و با انتشار خبرهایی که داد و بیداد زیادی دارند وضعیت زندانی را حتی از گذشته نیز دشوارتر می کنند. بزرگنمایی درباره بیماری زندانیان نیز از جمله مواردی است که او به آنها اشاره می کند .

اما یک مسوول سایت کلمه درباره حقوق زندانیان و ملاحظات مربوط به خانواده ها می گوید: « توجه به شرایط امنیتی موجود اولین اولویت پوشش این اخبار است بدیهی است که تفسیر و نظرها درباره اینکه ممکن است برخی اخبار به نفع زندانیان یا خانواده ها نباشد، متفاوت و محترم است. تصمیم گیری ها نیز در حد بضاعت فکری انسانها صورت می گیرد و قابل نقد و دارای احتمال خطا است.»

اما سردبیر سایت جرس در گفتگویی که سعی کردیم به صورت کتبی با او انجام دهیم در پاسخ به سوالهای کتبی ما تنها به گفتن این نکات اکتفا می کند:« به نظر ما بهترین داور در مورد عملکرد سایت جرس خوانندگان جرس، خانواده شهدا و خانواده زندانیان سیاسی هستند. در این مدت اولویت اصلی ما اهتمام جدی به آرمان های جنبش سبز بوده است و سعی کرده ایم از این اصول هیچ عدولی صورت نگیرد. اصول مورد نظر جرس در آیین نامه و اساسنامه جرس بیان شده است و شما می توانید جهت بررسی عملکرد ما از آنها بهره بگیرید.»

آیا سایهای سبز تعطیل می شوند

سایتهایی با خط قرمز برای پوشش اخبار زندانیان

آیا سایتهایی که در شرایط ویژه امنیتی تاسیس شدند، بعد از پایان این دوره فعالیت شان متوقف خواهد شد یا در شرایط بهتری باز هم به کار خود ادامه می دهند . خط قرمزهای این سایتها برای پوشش اخبار زندانیان سیاسی کدام است آیا این سایتها فقط اخبار طیف خاصی از زندانیان را پوشش می دهند ؟

روزنامه نگاری که از ما می خواهد نامی از او در این گزارش نبریم در این باره معتقد است :« این سایتها قطعا بعد از اتمام شرایط امنیتی فعالیتشان متوقف خواهد شد حتی اگرهمین روزها هم به این سایت ها خوب دقت کنید، مطالب قابل توجهی در آنها نمی بینید. تعدادی دعا و نیایش و تحلیل های پر از موضع گیری همه مطالب تشکیل دهنده این سایت هاست، البته در پوشش اخبار زندانیان سیاسی برخی از این سایت ها مانند جرس عملکرد بهتری دارند اما باقی آنها در این باره هم گزینشی و با رعایت خط قرمزهای خود ساخته ای که قابل درک نیستند رفتار می کنند. تعداد بازدید کنندگان این سایت ها هم این روزها کاهش چشمگیری یافته است این سایت ها نیاز به بازنگری جدی در انجام فعالیتهایشان دارند و گرنه فعالیت آنها قطعا در آینده متوقف خواهد شد .»

اما یکی از مسوولان سایت کلمه در این باره می گوید :«سایت ما برای شرایط امنیتی ایجاد نشده است که با رفع شرایط امنیتی از بین برود. سایت های سبز دست کم خود را نماینده مطالبات بخشی از جامعه میدانند و این مطالبات را اتفافا در فضایی غیر امنیتی بهتر و با فراغ بال بیشتری دیدبانی و پیگیری می کنند. حتما این ایده درست است که اگر سازمان ها و رسانه ها با توجه به زمان کارکرد و کارویژه خود را بازتعریف نکنند کارکرد خود را از دست خواهند داد. ما هم در اینده اگر مطالبات مردم را تحقق یافته یافتیم و راه استیفای حقوق ملت و اجرای بی تنازل قانون اساسی کشورمان را طی شده انگاشتیم آنگاه باید دست به بازنگری و بازتعریف وظایف و کارکردهای خود بزنیم . اما این راهی است که به نظر می رسد هنوز تا طی شدن آن فاصله ای طولانی و نیاز به صبر و همتی بیشتر داریم.»

همچنین بررسی مطالب تولیدی سایت کلمه نشان می دهد که(در مجموع دو ماه تیر ۹۱ و تیر ۹۲ ) اخبار و گزارش های مربوط به حصر و زندانیان سیاسی بیشتر از جرس بوده است به طوریکه بیانیه ها و نامه های زندانیان و همچین حوادث داخل زندان بیشتر توسط سایت کلمه به صورت اختصاصی منتشر شده است .

از سوی دیگر یافته های این بررسی حاکی از آن است که مطالب بدون منبع در هر دو سایت کمتر دیده شده است. کلمه در دوماه مورد بررسی ۱۱ مطلب بدون ذکر منبع داشته است و جرس ۳ مطلب.

بررسی های آماری ما همچنین نشان می دهد:« طیف مطالب جرس درباره زندانیان سیاسی گسترده تر از کلمه بوده است به طوریکه این رسانه اخبار را از طیف وسیع تری از زندانیان سیاسی در نظر می گیرد، اخبار مربوط به زندانیان اقلیت های دینی همچون بهاییان و نو مسیحی ها و دیگر زندانیان در این وب سایت دیده می شود .در حالیکه پوشش دهی اخبار در سایت کلمه این گونه نیست. به طور مثال سایت موکریان که وب سایتی مربوط به مسائل کردها و زندانیان کرد است به عنوان یک منبع مورد توجه سایت جرس قرار گرفته است اما کلمه در ماه های مورد بررسی هیچ مطلبی را از این سایت نقل نکرده است. یا سایت های حقوق بشری و مسائل مطرح شده توسط آنها مورد توجه جرس است. اما وبسایت کلمه مطالب آنها درباره زندانیان سیاسی را پوشش نمی دهد.

در تیر ماه سال ۱۳۹۲ مطالب زندانیان به نقل از سایت رهسانیوز نیز در جرس بسیار مشاهده شده است اما به نظر می رسد سایت کلمه تنها مطالب مربوط به طیفی از زندانیان را که به زعم آنان نزدیکی بیشتری با جنبش سبز دارند پوشش می دهند اما جرس اخبار طیف گسترده تری از زندانیان سیاسی را منتشر می کند.»

یکی از مسئولان سایت کلمه در این باره و وجود برخی خط قرمزها در سایت شان این گونه توضیح می دهد :«سايت ما يك خبرگزاري فراگير و يا يك سايت تخصصي حقوق بشر نيست . اكثر قريب به اتفاق اخباري كه درباره زندانيان منتشر مي شود خبرهاي با منبع كلمه و بسيار موثق است و در واقع خبرهايي را پوشش مي دهيم كه منبع مشخص و معيني براي كلمه آن را تاييد كرده باشد. اين مساله با توجه به اينكه اخبار حقوق بشري محل ابهام و ايهام زيادي به دليل منبع هاي مبهم و غير موثق و نيز برخي سو استفاده ها و سودجويي ها است رعایت می شود . براي همين تمرکز كلمه روي اخبار زندانيان مربوط به انتخابات 88 است كه در اين زمينه با توجه به دقت فراواني كه تا كنون داشته دقيق، فراگير و موفق عمل كرده ایم .»

به گفته وی سیاست کلی سایت حاکی از :«توجه به حقوق زندانیان و مشخصا درباره زندانیان پس از انتخابات و توجه به مطاللبات و دغدغه هایی که این زندانیان بر اساس آنها ظالمانه زندانی شده اند است .»

یافته های دیگر درباره جرس و کلمه

همچنین این بررسی نشان می دهد که نوع مطالب منتشر شده در سایت های کلمه و جرس درباره زندانیان سیاسی بیشتر در قالب خبر بوده است اما تفاوت های آنها در قالب مطالب منتشر شده در تیر ۹۱ با تیر ۹۲ در کلمه و جرس، بیشتر شدن میزان گفت و گوهاست که البته لزوما به معنای تولیدی بودن این گفت و گوها نیست و از سوی دیگر در جرس میزان یادداشت ها، بیانیه ها و نامه های مربوط به زندانیان نسبت به سال گذشته کاهش به نسبت چشمگیری داشته است.

خبرها و گزارش های خبری مربوط به حصر میرحسین موسوی و زهرا رهنورد به صورت اختصاصی در کلمه منتشر می شود و سایت جرس نیز به نقل از کلمه آن را باز نشر می کند. البته موضوع های حاشیه ای مربوط به حصر مانند اظهارات برخی نمایندگان مجلس یا شخصیت های سیاسی درباره حصر و یا ویدیو ، عکس و ... مربوط به حصر نیز در هر دو رسانه دنبال می شود.

موضوعات مرتبط با زندانیان سیاسی به طور جزیی تر شامل دلنوشته و دعا توسط زندانی یا خانواده او و یا در قالب یادداشت و بیانیه درباره مسائل کشور است که نوشته های مصطفی تاجزاده از مصداق های آن است.

اما علاوه بر اینها شاید نقل قول منتشر شده در موضوعات مربوط به زندانیان سیاسی نیز قابل توجه باشد. انتشار مطالب به نقل از زندانی سیاسی در سایت کلمه در تیر ماه ۹۲ نسبت به تیر ماه ۹۱ افزایش یافته است و همچنین انتشار مطالب به نقل از شخصیت ها و مقامات نیز افزایش نشان می دهد اما در سایت جرس این موضوع با کاهش روبرو بوده است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.