17 مرداد 1392

بررسی رفتار حرفه ای خبرنگاران در مصاحبه خبری رییس جمهور تازه

17 مرداد 1392

خبرنگاران ایران -نیکی آزاد :دومین نشست خبری حسن روحانی، رییس جمهور تازه ایران با خبرنگاران روز گذشته در تهران برگزار شد .نخستین نشست خبری وی با خبرنگاران به عنوان رئیس جمهور منتخب نقدها و نظرات زیادی را درباره عملکرد خبرنگاران شرکت کننده در آن نشست به دنبال داشت

کف زدن و هیجان زدگی، سوالهای کلی و گاه بی محتوا، شعاردادن و اظهار نظر های سیاسی و... برخی از مواردی بود که بعد از نشست خبری اول توجه برخی از صاحبنظران رسانه و روزنامه نگاران را به خود جلب کرد.

با مروری بر آنچه در این دو نشست خبری گذشت قصد داریم نگاهی به عمکلرد خبرنگاران ایرانی شرکت کننده در این نشست داشته باشیم .این گزارش به هیچ عنوان نقد رفتار و پاسخهای حسن روحانی نیست و تنها قصد دارد به بررسی دقیق و موشکافانه رفتار حرفه ای خبرنگاران بپردازد .

تبریک هایی شبیه بیانیه، کلمات اضافی و سانسور در نشست خبری

در نشست خبری دیروز(سه شنبه 15 مرداد) رئیس جمهور ایران با خبرنگاران آنچه جلب توجه می کرد نظم و ترتیب جلسه نسبت به نشست قبلی بود .در جلسه نخست به هم ریختگی حتی در طرح سوالا ت و قرار گرفتن خبرنگاران پشت تریبون نیز به چشم می خورد . در جلسه دیروز 12 خبرنگاررسانه های داخلی ایران و 10 خبرنگار از رسانه های خارجی سوالات خود را مطرح کردند. این در حالی بود که در ابتدای جلسه عنوان شد که 80 خبرنگار قصد دارند سوالاتشان را عنوان کنند .

در ابتدای این جلسه تاکید شد که خبرنگاران می توانند از رئیس جمهور فقط یک سوال کوتاه بپرسند . نشست خبری با سوال خبرنگار شبکه خبر آغاز شد .سوالی درباره وضعیت اقتصادی که کوتاه و بدون حاشیه عنوان شد. بعد از این سوال خبرنگار شبکه المیادین لبنان، ایسنا و ان. بی .سی، روزنامه اعتماد وسی ان ان، واحد مرکزی خبر و.... سوالهای خود را مطرح کردند .

خبرنگارانی که پشت تریبون قرار می گرفتند، معمولا حرفهایشان را با تبریک به رئیس جمهور آغاز می کردند این در حالی بود که بیشتر خبرنگاران داخلی در نشست اول با روحانی نیزنماینده ای داشتند و در آن جلسه هم به رئیس جمهور منتخب تبریک گفته بودند . اما تفاوت قابل توجه بین تبریک گفتن خبرنگاران خارجی و داخلی مشهود بود،اغلب خبرنگاران خارجی اصلا تبریک نگفتند برخی شان هم که گفتند با تبریکی کوتاه، خیلی سریع سوال خود را بدون کلمات اضافی طرح می کردند. اما خبرنگاران داخلی با تبریک های طولانی اغلب سوالات شان را با انبوهی از کلمات اضافی همراه با اظهارنظر مطرح می کردند که اغلب به سوالات شان حالتی شبیه سخنرانی های کوتاه می داد .

خبرنگار ایسنا از جمله همین خبرنگاران بود که بعد از تبریک گویی نسبتا مفصل چند سوال را در قالب یک سوال طرح کرد، سوالات او ترکیبی بود از چند موضوع که با کلمات اضافی و غیرمسنجم بیان شد.

هر چند روحانی تنها به بخشی از سوالات این خبرنگار پاسخ داد. اما این خبرنگار می توانست سوال خود را منسجم و خلاصه تر بپرسد.

خبرنگار روزنامه اعتماد که تبریکش به حسن روحانی فرم یک بیانیه ای سیاسی را داشت، بعد از اینکه از عبارت " وضع تحریم های ظالمانه جدید " استفاده کرد سوالش را درباره پرونده هسته ای ایران طرح کرد .اینجا این سوال مطرح است که آیا خبرنگار باید با شور و شعف به یک قدرت سیاسی تبریک بگوید و از صفتی مانند ظالمانه در طرح سوالش بهره بجوید؟ یا اینکه می توانست سوالش را با رعایت اصول حرفه ای روزنامه نگاری مطرح کند ؟

سوال خبرنگار اعتماد بسیار طولانی مطرح شد .او به راحتی با حذف کلمات غیرضروری و اضافه می توانست پرسش خود را جمع و جورتر و شسته و رفته تر بیان کند.

خبرنگار روزنامه شرق اما سوالش را خیلی مختصر و مفید با کلمات وجملاتی که حساسیت برانگیز نباشد عنوان کرد. او سوالش درباره لایحه جرم سیاسی و همچنین آزادی زندانیان سیاسی بود .

در نشست خبری قبلی روحانی نیز تعدادی از خبرنگاران سعی کردند که سوالاتشان در زمینه مسائل حساسیت برانگیز را در قالب جملاتی بیان کنند که حساسیت برانگیز نباشد آنها سوالاتشان را در لفافه و با خود سانسوری عنوان می کردند که همه اینها نشان دهنده وجود محدودیت و سانسور در نشست خبری با مسوولان جمهوری اسلامی است . بنابراین خبرنگاران مجبورند سوالات مهمی چون حصر رهبران جنبش سبز یا موضوع زندانیان سیاسی را که سوال بسیاری ازمردم است در لفافه عنوان کنند و یا اصلا عنوان نکنند .در حالیکه خبرنگاران در کنفرانس های خبری در دنیای آزاد هر سوالی را خیلی راحت بر زبان می آورند.

خبرنگار دنیای اقتصاد که درساعات پایانی این مصاحبه مطبوعاتی سوالش را طرح کرد فضای مصاحبه را نادیده گرفت و با تبریکی طولانی سوالش را مطرح کرد .این در حالی بود که بسیاری از خبرنگاران به دلیل نپرسیدن سوال هایشان و کمبود وقت معترض و عصبانی بودند.

موضع گیری مشخص در طرح سوال و اعتراض به نحوه برگزاری نشست

در ادامه این نشست مطبوعاتی هم شاهد سوالات ورفتارهای مشابه ای بودیم. اما سعی می کنیم فقط به بحث و بررسی سوالات و رفتارهایی بپرداریم که تفاوت بیشتری با موارد قبلی دارند .

در اواخر جلسه مطبوعاتی سه شنبه بود که خبرنگار روزنامه آرمان بدون آنکه پشت تریبون قرار بگیرد به نحوه برگزاری نشست اعتراض کرد او رو به رئیس جمهور ایران گفت :«در حالی که گروه های اصلاح طلب حامی اصلی شما در انتخابات بوده اند اما در این کنفرانس نتوانسته اند سوالات زیادی را مطرح کنند ؟»در اینجا باید پرسید آیا در کنفرانس های خبری باید به این نکته توجه شود که چه کسانی از مقام سیاسی حمایت کرده اند و در نتیجه سهم بیشتری برای طرح سوال بگیرند؟ یا اساسا وظیفه خبرنگار سهم خواهی کردن در یک جلسه خبری نیست و خبرنگار باید فقط باید به دنبال طرح سوالات خود باشد؟ بدون اینکه به منبع قدرت یاد آوری کند که او و رسانه اش بیشترین حمایت را از او داشته اند؟

در این نشست خبری خبرنگار خبرگزاری فارس هم با موضع گیری مشخص و طرح عنوان "فتنه گر"که بعد از انتخابات پر مناقشه سال 88 در ایران برای معترضان به نتیجه انتخابات توسط حکومت به کار می رود سوال خود را با چند محور عنوان کرد.

او پرسید :«از زمانی که شما کابینه معرفی کردید از سوی برخی از رسانه‌ها و جریانات انتقاداتی در ارتباط با کابینه مطرح شد، از جمله این‌که برخی از افراد در کابینه وجود دارند که که با عوامل فتنه 88 مرزبندی شفافی ندارند و آن را مغایر با اعتدال می‌دانند، برخی نیز معتقدند که در تعیین کابینه فشارهایی به شما وارد شده و شما بر اساس فشارها و رو در بایستی برخی از افراد را انتخاب کردید و از طرف دیگر سهم زنان نیز نادیده گرفته شده است .»

در اینجا خبرنگار می توانست سوالش را خیلی خلاصه و بدون استفاده از کلمه فتنه گر بپرسد بدون آوردن کلمات اضافه.

ورود تلفن همراه به نشست خبری و جنجال یک خبرنگار طرفدار احمدی نژاد

از نکاتی که برخی خبرنگاران درباره این نشست خبری به آن اشاره کردند، صدور مجوز ورود خبرنگاران با تلفن همراه به ساختمان ریاست جمهوری بود که ظاهرا تاکنون سابقه نداشته است و هیچ رسانه‌ای نیز از این امر مستثنی نشده بود، خبرنگاران تاکید کردند که این اقدام نقش تاثیر گذاری در انعکاس سریع این کنفرانس خبری داشته است.

در ادامه این نشست اما خبرنگار روزنامه ایران سپید، روزنامه نابینایان در حالی که به طرح نشدن سوالش اعتراض داشت، از جایگاه اش بدون اینکه پشت تریبون بیاید چند بار فریاد زد که از طرفداران احمدی نژاد است .او در نشست خبری قبلی با روحانی هم درست همین رفتار را از خود نشان داد غافل از اینکه خبرنگار نباید طرفدار هیچ جریان سیاسی باشد چه برسد به اینکه آن را با افتخار در یک جلسه خبری فریاد بزند .

مقایسه نشست خبری دیروز با کنفرانس قبلی

در نشست قبلی روحانی با روزنامه نگاران که روز بعد از پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری برگزارشد، خبرنگاران زیادی شرکت کردند .همان نشستی که روزنامه نگاری در پایان با فریاد:" روحانی یادت باشه،موسوی باید باشه" . تعجب خیلی ها را برانگیخت، اینکه خبرنگاری در یک نشست خبری به جای پرسیدن سوال شعار سیاسی سر داده است برای خیلی ها عجیب و غیر منتظره بود.

اما انتقادها به همین جا هم محدود نشد در همین نشست بود که بارها روزنامه نگاران قلم شان را کنار گذاشتند و برای سوال کنندگان همسویشان کف زدند و هورا کشیدند.خبرنگار روزنامه بهار در همین نشست رو به رئیس جمهور گفت که می خواهد با او درد دل کند و سوالی را درباره وضعیت انجمن صنفی روزنامه نگاران و بازگشایی دوباره آن مطرح کرد، خیلی از روزنامه نگاران برایش هورا کشیدند و دست زدند. بعد از این کنفرانس خبری تعدادی از اصحاب رسانه به این رفتارها اعتراض کردند وگفتند و نوشتند که کار روزنامه نگار هورا کشیدن و درد و دل کردن با یک مقام سیاسی نیست .

آسیه امینی، روزنامه نگار ایرانی مقیم خارج، پیش از این در این باره به ما گفت:«روزنامه نگار می نویسد و نیاز به شعار دادن ندارد. اساسا کسی که کف و هورا می کشد و مشتش را هوا می کند و شعار می دهد کسی است که از نظر حرفه ای نتوانسته از شغلش برای بیان عقیده و اندیشه اش استفاده کند بنابراین ناچار شده شعار بدهد. اینها کسانی اند که تعریف مشخصی از کار و حرفه روزنامه نگاری ندارند.»

همچنین در همان نشست، خبرنگار ایران سپید برای اولین بار و در این نشست برای بار دوم پشت تریبون، خود را طرفدار احمدی نژاد معرفی کرد و از ترس و لرز هایش گفت؛ اینکه با آمدن دولت جدید قرار است چه بلایی بر سر طرفداران دولت بیاید؟

در همان نشست یکی از خبرنگاران اصلاح طلب هم از سوی دیگر نگرانی هایش را در قالبی دیگر مطرح کرد و با اصرار از روحانی می خواست که از عارف در کابینه اش استفاده کند این موضوع هم مورد توجه برخی صاحبنظران قرار گرفت اینکه آیا این وظیفه روزنامه نگار است که به قدرت سیاسی چنین پیشنهادهایی بدهد ؟بعد از این مصاحبه در برخی موارد روزنامه نگاران فهرست هایی را هم برای کابینه روحانی به او پیشنهاد می کردند ؟

آسیه امینی در این باره هم به ما گفته است:« تاثيرگذارى بر راى و نظر دولت ايرادى ندارد بلكه روشى كه براى اين كار تعريف مى شود مهم است. روزنامه نگار می تواند با نقد و نظر اعلام موضع کند. این نظر الزاما ایجابی نیست و می تواند با نقد افراد پیشنهاد شده اعلام موضع کند. مثلا آقای ایکسی که برای وزارت ارشاد پیشنهاد شده روزنامه نگار می تواند بگوید این آقا کسی است که در کارنامه کاری اش آدم ضد فرهنگی بوده و با سانسور موافق است و آزادی بیان را محدود کرده و در کارنامه اش به چیزی به نام آزادی بیان اعتقاد ندارد. چنین آدمی چطور می تواند انتخاب یک فرد اصلاح طلب باشد برای وزارت فرهنگ؟"

به گفته او مشورت دادن الزاما این نیست که روزنامه نگار در دفتر و کنار دست رییس جمهورى بنشیند و لیست افراد را تهیه کند؛ بلکه باید در جایگاه و پرنسیب خود تاثیر گذار باشد.»

نشست خبری دوم حسن روحانی در حالی برگزار شد که آرامش بیشتری بر جلسه حکم فرما بود و خبرنگاران با هیجان کمتری سوالات شان را مطرح می کردند .سوالات در این جلسه پخته تر و بهتر بود و از کف زدن جز در یک مورد آن هم هنگام پاسخ حسن روحانی به خبرنگار ایران سپید خبری نبود. اما با این حال هنوز می توان درباره این دو مصاحبه و مصاحبه های دیگر خبرنگاران با اصحاب قدرت پرسید که به راستی نسبت روزنامه نگار با سیاست و به عبارتی قدرت سیاسی چیست؟ آیا ابزاری که روزنامه نگار در اختیار دارد شعار دادن و هورا کشیدن وتبریک گفتن به یک مقام سیاسی است یا قلم که قرار است در جهت منافع مردم بنویسد؟

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.