7 مرداد 1392

گفت و گو با عبدالرضا تاجیک، روزنامه نگار

بازی سیاسی با لایحه نظام جامع رسانه ها/ لایحه باید خواست روزنامه نگاران باشد نه مقامات

7 مرداد 1392

خبرنگاران ایران- صبا اعتماد: روزهای پایانی دولت محمود احمدی نژاد است. او و مدیرانش این روزها دست از کار نکشیده اند و همچنان طرح ها و لوایح شان را که امیدی هم برای به ثمر رسیدن شان نیست؛ رسانه ای می کنند؛ از جمله این اقدامات، پیش نویس لایحه نظام جامع رسانه هاست. همانی که حسین انتظامی، نماینده مدیران مسئول در هیئت نظارت بر مطبوعات دو هفته پیش آن را منتشر کرد و از اهالی مطبوعات هم خواست درباره اش نظر بدهند. اما چرا لایحه پیش نویس نظام جامع رسانه ها در چنین زمانی مطرح شده است؟ چه دلیلی وجود دارد که لایحه مذکور یک ماه مانده به پایان کار دولت رسانه ای می شود؟ آیا این اقدام یک بازی سیاسی است؟

رجبعلی مزروعی که خود زمانی به عنوان عضو هیات رییسه انجمن صنفی روزنامه نگاران ، در جریان تصویب قانون فعلی مطبوعات بود؛ در این باره به ما می گوید:" متاسفانه من فکر می کنم این بازی ای است که آقای انتظامی به راه انداخته است بدون آنکه فایده ای برای مطبوعات داشته باشد برای اینکه عمر دولت احمدی نژاد رو به پایان است و قطعا ارائه این لایحه به مجلس به این دولت وصال نمی دهد، و برای دولت جدید هم حداقل شش ماه طول می کشد تا با اوضاع و احوال آشنا شود و بخواهد چنین لایحه ای به مجلس بدهد. از این رو من وقت اضافه ندارم که تلف این ماجرای بی حاصلی که یک آدمی که اصلا هیچ قرابتی با آزادی مطبوعات ندارد کنم ."

عبدالرضا تاجیک،روزنامه نگار مقیم فرانسه نیز ارائه پیش‌نویس قانون نظام جامع مطبوعات در شرایطی که نظام سیاسی در ایران، خود را برای استقرار دولت جدید آماده می کند، سؤال برانگیز می داند :" ارائه طرح پیش‌نویس قانون نظام جامع مطبوعات را اگر نگوییم فرصت طلبانه و برای گرفتن امتیاز در حوزه فرهنگ است، حداقل می توانیم بگوییم که کج سلیقگی است."

برنده نوزدهمین جایزه آزادی مطبوعات گزارشگران بدون مرز با پررنگ کردن برخی از نقاط ضعف پیش نویس لایحه نظام جامع رسانه ها بر این نکته تاکید می کند که تدوین کنندگان ،هم راه تفسیرهای شخصی و هم دست یک نهاد امنیتی به نام وزارت اطلاعات را باز گذاشته اند. او در گفت و گوی زیر تحلیل خود را از زاویه روزنامه نگاری که سالها در روزنامه های ایران قلم می زده و با قانون فعلی مطبوعات آشنایی دارد؛ طرح می کند:"

- به عنوان اولین سوال اینکه چرا پیش نویس نظام جامع رسانه ای که در واقع به نوعی همان قانون مطبوعات است در چنین زمانی مطرح شده؟ چه دلیلی هست که لایحه مذکور یک ماه مانده به پایان کار دولت رسانه ای می شود؟

ارائه پیش‌نویس قانون نظام جامع مطبوعات در شرایطی که نظام سیاسی در ایران، خود را برای استقرار دولت جدید آماده می کند، سؤال برانگیز است. چرا که پس از این رویداد است که رییس جمهور، وزرای کابینه اش از جمله وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که وزارتخانه اش، متولی امر مطبوعات در ایران است را به مجلس معرفی کند.

از سوی دیگر مطبوعات در ایران در طول چهار سال گذشته تحت شدید ترین فشارها قر ار داشته اند و ساختمان انجمن صنفی روزنامه نگاران که هیأت مدیره آن، نمایندگان اکثریت جامعه مطبوعاتی در ایران بوده اند، پلمپ شده و از فعالیت بازمانده است.

بر این اساس من فکر می کنم در شرایط کنونی یعنی انتخاب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که پیگیر شعارهای رییس جمهور منتخب در حوزه فرهنگ و رسانه باشد و همچنین مدت کوتاهی که مطبوعات توانسته اند پس از انتخابات، نفسی بکشند، ارائه طرح پیش‌نویس قانون نظام جامع مطبوعات را اگر نگوییم فرصت طلبانه و برای گرفتن امتیاز در حوزه فرهنگ است، حداقل می توانیم بگوییم که کج سلیقگی است.

- به نظر شما کدام بخش های پیش نویس این لایحه باید مورد توجه دولت جدید قرار گیرد؟

دولت جدید اگر به امر آزادی بیان و گردش آزاد اطلاعات اعتقاد دارد باید برنامه ای متناسب با شرایط کنونی بنویسد که حداقل هایی را در این حوزه برآورده کند. بنابراین من فکر می کنم که دولت جدید باید در نوشتن لایحه نظام جامع مطبوعات از روزنامه نگاران و حقوقدانانی که در این خصوص تبحر و با تحریریه مطبوعات ارتباط داشته اند، استفاده کند. لایحه باید برآیند خواست عمومی روزنامه نگاران ایرانی باشد. همچنین دولت جدید در این لایحه باید از طرح موادی که می تواند تفسیرهای متعددی در پی داشته باشد، دوری کند.

- و کدام بخش ها انتقادات بسیاری بر آن وارد است و باید حذف یا تغییر داده شود؟

در ماده 14 این پیش نویس آمده است: "مدیران مسئول رسانه‌ها و چاپخانه‌ها موظفند بر اساس آیین‌نامه‌ای که ظرف سه ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد، محتوای رسانه‌ای خود را به هر یک از مراجع زیر به طور مرتب و رایگان ارسال نمایند:1- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 2- مجلس شورای اسلامی 3- دادگستری مرکز استان محل نشر 4- وزارت اطلاعات." اینکه گفته می شود رسانه ها محتوای خود را باید به این چهار مرجع به خصوص وزارت اطلاعات و دستگاه قضایی بفرستند، تقویت کننده نگاه امنیتی این پیش نویس است که باید حذف شود.

موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار بگیرد، شرایط و نحوه دریافت مجوز برای انتشار یک رسانه است. در کشورهای توسعه یافته دیگر این مراحل طی نمی شود. در ایران نیز این مسأله باید منتفی شود.

-دقیقا این یکی از نکاتی است که منتقدان بسیاری هم آن را مطرح می کنند. در پیش نویس این لایحه درست چهار بار از وزارت اطلاعات و نقش آن در کنترل رسانه ها سخن به میان آمده است. فکر می کنید تاکید روی این وزارت خانه تا چه حد محدود کننده است و چه دلیلی برای پر رنگ کردن این نهاد امنیتی است؟

یکی از نکات تاریک این پیش نویس همین مسأله است. وقتی نام یک نهاد امنیتی در پیش نویس یک قانون برای چند بار تکرار یا به این نهاد ارجاع داده می شود، نشان از آن دارد که نویسندگان این پیش نویس با نگاه امنیتی آن را تهیه کرده اند. با توجه به فضای سیاسی در ایران و نقش وزارت اطلاعات در تحدید آزادی های مصرح در قانون اساسی که گاهی پر رنگ و گاهی کمرنگ تر شده است، ورود رسمی این نهاد امنیتی، فضای بسته تری را ناخودآگاه بوجود خواهد آورد.

- در چندین جای این پیش نویس از کلماتی استفاده شده که چندان بار قانونی ندارد و ابهام دارد. مثل تصاویر صور قبیحه،موهن، گروههای سیاسی معاند و غیره. استفاده از مفاهیمی این چنینی در یک متن قانونی حاکی از چیست؟

استفاده از چنین مفاهیم و واژه هایی در یک قانون، راه را برای تفسیرهای متعدد و احیانا دلخواه افراد، باز می کند. به عنوان مثال این تصاویر صور قبیحه چه هستند؟ میزان چه شخصی است و چه کسی تشخیص می دهد؟ یا مثلا حزبی مانند مشارکت ایران اسلامی که با فشار نهادهای امنیتی بسته شده است اما از سوی دستگاه قضایی تاکنون برای آن حکمی صادر نشده آیا شامل این گروه های غیر قانونی می شود؟

- سوال دیگری که مطرح است اینکه بسیاری از روزنامه نگاران را به جرم اقدام علیه امنیت ملی دستگیر کرده اند. آیا این جرم در قانون مطبوعات فعلی و در پیش نویس محلی از اعراب دارد؟

اتهام اقدام علیه امنیت ملی، اتهام ثابت برای روزنامه نگاران در سال های گذشته بوده است. طبیعتا بر اساس این پیش نویس، روزنامه نگاری که با این اتهام محکوم شده باشد، از حق دریافت مجوز برای انتشار نشریه محروم می شود. این در حالی است که با مشخص نبودن تعریف جرم سیاسی و مهم تر از آن، استفاده از مقوله امنیت ملی که حاکمیت سعی می کند، آن را از جرم سیاسی جدا کند، خیلی از شهروندان در دادگاه ها با این اتهام محکوم شده اند.

- آیا نظام جامع رسانه ای چه در طرح مجلس چه در لایحه دولت احمدی نژاد مورد حمایت دولت روحانی قرار خواهد گرفت ؟

آقای روحانی براساس برنامه های انتخاباتی اش باید مدافع حقوق مردم باشد. لوایح پیشنهادی دولت ایشان می تواند نشان دهنده میزان پای بندی او به این برنامه ها باشد. این پیش نویس با شعارهای انتخاباتی آقای روحانی انطباق ندارد. به عنوان مثال ایشان در صحبتی که بعد از پیروزی اش در انتخابات داشتند، این انتقاد را وارد کردند که با ایجاد محدودیت در انتقال خبر نمی توان جلوی انتشار آن را گرفت، چرا که مردم از راه های دیگر آن را به دست خواهند آورد. این اظهارات نشان می دهد که آقای روحانی این سخن را براساس لزوم گردش آزاد اطلاعات گفته باشند اما این پیش نویس با ابهام ها و باز گذشتن راه برای تفسیرهای متعدد، می تواند به عنوان مانع عمل کند.

- و در آخر پیشنهاد شما به عنوان کارشناس رسانه به دست اندرکاران تدوین این لایحه چیست؟

دست اندرکاران تدوین این لایحه بهتر است انجام این کار را به روزنامه نگاران بسپارند. روزنامه نگارانی که در تحریریه ها نشسته و با انواع فشارها اعم از اقتصادی و امنیتی بر اهالی مطبوعات آشنایی دارند. آنان همچنین باید نظرات اکثریت این صنف را نمایندگی کنند. درست است که اعضای این کارگروه به نوعی با مطبوعات ارتباط دارند اما اهل تحریریه نیستند. همچنین باید از حقوق دانانی که خود مطبوعاتی هستند در نوشتن این لایحه کمک گرفت. دور شدن از نگاه امنیتی برای نوشتن لایحه، پرهیز از واژه هایی دو پهلو و تفسیر بردار و تغییر نگرش در دادن مجوز از جمله نکات مهمی است که باید در تدوین لایحه مد نظر گرفت. و از همه مهم تر داشتن اعتقاد به اصل آزادی بیان که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاقین بر آن تأکید شده است برای نویسندگان لایحه قانون نظام جامع مطبوعات.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.