30 تیر 1392

درباره مستعار نویسی

نام خیالی ام حالا از من معروف تر است

حمید جعفری*

30 تیر 1392

خبرنگاران ایران -مستعار نویسی پدیده ای است که حتی در جوامع دمکراتیک هم دیده می شود، در کشوری مانند فرانسه مستعار نویسی رايج و بخشي از حقوق خبرنگاران محسوب می شود . روزنامه نگارانی که تصمیم می گیرند به دلیل مسائل و شرایط اجتماعی ،اقتصادی و حتی علاقه مندی های شخصی با نامی غیر واقعی مطالب شان را منتشر کنند . اما گاه این پدیده در کشورهایی مانند ایران فراتر از یک خواست شخصی است و می توان با یک دستورالعمل نانوشته از آن برای بقا در فضای رسانه ای استفاده کرد،بقا در شرایط امنیتی و سخت . مطلب زیر یادداشت کوتاهی است از حمید جعفری، روزنامه نگاری که برایمان از نامی روایت می کند که هر چند برای خیلی هایمان هنوز ناشناخته است اما او تاکید می کند که این نام حتی از خود واقعی اش در این روزها معروف تر است :

تلخ‌ترین و در عین ِ حال شیرین‌ترین اتفاقِ زندگی ژورنالیستی نگارنده به چهار سالِ پیش برمی‌گردد. درست بعد از انتخابات ِ بحث برانگیزِ ریاست‌جمهوری سال ۸۸ در ایران و توقیف بی‌وقفه مطبوعات و بازداشتِ گسترده دوستان و همکارانم در تحریریه‌ها مدتی از کار بیکار بودم و بیشتر ِ وقتم را در اتاقِ کارم مشغول نوشتن و انجام پروژه‌های کتاب‌هایم بودم. تا اینکه سه ماه بعد از خرداد ِ داغِ ۸۸ برای همکاری به یک روزنامه که هرگز دوست ندارم نامی از آن در رزومه حرفه‌ای‌ام ببرم دعوت شدم. اوایل ِ کار همه چیز خوب بود اما بعد از مدت ِ کوتاهی طعنه‌ها، کنایه‌ها و سانسور‌ها آغاز شد. اول از همه افراد این مجموعه متوجه شدند تا پیش از این کار، در مجموعه روزنامه‌های مستقل در ایران فعال بودم و بعد‌تر هم فهمیدند در انتخابات ریاست‌جمهوری ۸۸ در ستاد میرحسین موسوی فعالیت داشتم. همین کافی بود تا از گزند ِ آن‌ها در امان نباشم.

خُب سخت نبود اما تحملِ این شرایط برایم در روزهایی که بسیاری از همکاران و دوستانم یا پُشتِ میله‌های زندان بودند یا در مرزهای کشورهای دیگر از ترسِ جانشان سرگردان بودند چندان راحت نبود. گذشت تا اینکه همین حساسیت‌ها باعث شد تا روی مقالات و گزارش‌هایی که می‌نوشتم سانسور بیشتری اعمال شود. پس تا اینجا فراموش نکنید روزنامه‌های مستقل در روزهای پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۸۸ قلع ُ و قمع شدند پس روزنامه‌نگاران ِ این روزنامه‌ها یا بیکار بودند یا مهاجر یا زندانی.

از سر ِ اجبار و گذران ِ زندگی تنها گزینه حرفه‌ای‌ام همین روزنامه بود. پس مجبور بودم با شرایط توهین و سانسور کنار بیایم! در پاییز و در هوای بارانی تهران بیرون از تحریریه در حالِ کشیدن سیگار بودم. ناگهان در تصوراتم غرق شدم و با مردی خیالی درباره همه این‌ها که برای شما نوشتم صحبت کردم. بعد نامی برای آن مرد خیالی انتخاب کردم و هروقت از شرایط دلگیر بودم با او صحبت می‌کردم. کم‌کم مطالبی که دستخوشِ سانسور شده بود را با نامِ این مردِ خیالی منتشر کردم. از آن روز‌ها تا به امروز این مردِ خیالی همراه من است، با او حرف می‌‎زنم و هرازگاهی مطلبی با نامش می‌نویسم و منتشر می‌کنم. نام این مردِ خیالی‌ این روز‌ها از من و نام‌ام معروف‌تر است و من سال‌هاست که دیگر از جلوی تحریریه آن روزنامه رَد نشدم.

*روزنامه‌نگار،پژوهشگر و دانش‌آموخته فلسفه

گزارش های سایت خبرنگاران ایران درباره مستعار نویسی :

-چه زمانی مستعار نویسی به حاشیه رانده می شود

-روایت روزنامه نگارانی که با نام های مستعارمی نویسند

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.