29 فروردین 1392

انتخابات سالم و روزنامه نگاری مسئولانه

29 فروردین 1392

ترجمه و خلاصه: انوشه جاوید

خبرنگاران ایران: رسانه ‌ی خبری به عنوان یک منبع اطلاعاتی، تحلیلی و نظردهی در مورد اتفاقات جاری، چندین نقش مشخص را در جوامع امروزی ایفا می‌ کند.

اصلی ترین هدف روزنامه‌ نگاران حرفه‌ای، خدمت به جامعه از طریق اطلاع‌ رسانی به عموم مردم، زیر نظر گرفتن نحوه ‌ی به کارگیری قدرت، تحریک بحث‌های دموکراتیک و در نتیجه توسعه ‌ی فرآیند پیشرفت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.

یک انتخابات دموکراتیک نه تنها باید آزادانه و سالم باشد، بلکه باید به همین طریق هم نمایانده شود. رسانه نقشی کلیدی در این مساله بازی می‌ کند؛ رسانه ‌ی خبری باید اطلاعات و تحلیل، ارائه داده و به عنوان ناظر و کانالی برای به گوش رساندن صدای رای‌ دهندگان اعمال وظیفه کند.

انتخابات چیزی بیشتر از یک خبر مهم، فوری و چند روزه است. انتخابات یعنی رقابت احزاب سیاسی برای حمایت عام به منظور کسب قدرت و حق حکومت. بیشتر انتخابات‌ها شامل تصمیمات حیاتی در مورد آینده ‌ی یک ملت (یا ایالت/ استان، شهر/ شهرستان و روستا/ بخش) می‌ شود و نتیجه ‌ی آن‌ها تا مقدار زیادی به نحوه ‌ی ارسال خبر آن‌ها توسط رسانه‌ها بستگی دارد.

رسانه ‌های خبری سه نقش اساسی را در انتخابات بازی می‌ کند:

۱. رسانهٔ خبری، اطلاعاتی در مورد انتخابات در اختیار شهروندان قرار می‌ دهند. از آن ‌جایی که آگاهی افراد در مورد انتخابات بستگی زیادی به محتوای رسانه‌های خبری دارد، روزنامه‌ نگار به طور عام باید حقایق را گزارش داده و منصفانه به رویداد‌ها و اتفاق‌های کمپین تمامی احزاب سیاسی شرکت کننده یا کاندیدا‌ها بپردازد تا رای دهندگان بتوانند بین آن‌ها تمایز قایل شده و تصمیمی آگاهانه بگیرند. همچنین رسانه باید تفسیر و تحلیل وقایع و مسایل را نیز ارائه دهد و این کار اغلب با در نظر گرفتن فضایی مشخص برای ارائه ‌ی نظرات متنوع و متفاوت تحلیلگران و روزنامه‌ نگاران مختلف ممکن می‌ شود.

یکی دیگر از وظایف مهم رسانه‌ها، انتقال اطلاعات از کمیته‌های اصلی انتخاباتی برای آموزش دادن شهروندان در مورد اصول اولیه و فرآیند انتخابات است. اطلاعاتی همچون:

•حقوق و مسئولیت‌های یک رای دهنده

•اینکه چطور باید نام خود را برای شرکت در انتخابات ثبت کرد

•کجا باید رای داد

•چطور از مخفی ماندن رای خود اطمینان حاصل کرد

•کاندیدا‌ها از منظر قانون اساسی چطور افرادی هستند و...

به علاوه، رسانه به عنوان رابط بین احزاب سیاسی و رای دهندگان ایفای نقش می‌ کند و این کار را از طریق انتشار تبلیغات انتخاباتی، برقراری بحث‌های سیاسی و انتخاباتی بین کاندیدا‌ها و... انجام می‌ دهد.

۲. رسانه از طرف جامعه وظیفه دارد به عنوان ناظر انتخابات عمل کند و کمپین‌های انتخاباتی و فرآیند رای دادن را از نزدیک زیر نظر بگیرد. این وظیفه ‌ی رسانه‌های خبری است تا هر گونه تخلف از حقوق کاندیدا‌ها یا رای دهندگان (شامل حق آزادی بیان)، هرگونه فساد در امر برگزاری انتخابات و رای دادن، هر گونه خلاف از طرف احزاب سیاسی یا اشتباه یا تخلف مسئولین برگزاری انتخابات را گزارش دهند.

۳. رسانه باید به عنوان صدای رای دهندگان عمل کند. انتخابات تنها مختص سیاستمداران نیست؛ در واقع انتخابات فرصت خوبی برای افراد عادی است تا سخن بگویند، مسایلی که به نظرشان مهم است بیان کنند و بگویند چرا باید به این مسایل رسیدگی شود. روزنامه‌ نگاران باید به میان مردم بروند و فضایی برای پخش شدن صدای رای دهندگان عادی به وجود بیاورند تا آن‌ها، خصوصاً کسانی که برای گفتن نظر سیاسی خود در اجتماع تردید دارند و قبلاً از سخن گفتن نهی شده‌اند، فرصتی برای اظهار نظر داشته باشند.

همانطور که هر خبرنگاری می‌ داند، در پایین‌ترین سطح، یک خبر خوب شامل پاسخ به این سوالات است:

•چه کسی؟

•چه چیزی؟

•چه زمانی؟

•کجا؟

•چرا؟

•چطور؟

از یاد نبرید که در گزارش‌ کردن از فرایند انتخابات، این سوالات کمک می‌ کنند تا اصلیترین محتوای خبر را تشخیص دهید. سوالاتی همچون:

•کدام کاندیدا از کدام حزب و در کجا؟

•اساس ایدئولوژیک این حزب چیست؟

•سابقه و مزیت منحصر به فرد آن چیست؟

•سوابق و برتری‌های یک کاندیدای خاص کدام است؟

•کاندیدا چه قول‌هایی به مردم می‌ دهد؟

•کاندیدا چطور می‌ خواهد قول‌هایش را عملی کند؟

•کاندیدا چه زمانی را برای عملی شدن قولش معین کرده است؟

•چه کسی هزینه ‌ی کمپین تبلیغاتی کاندیدا را می‌ پردازد؟

•در صورتی که این کاندیدا انتخاب شود، اثر تصمیمات او چه خواهد بود؟

•سابقه ‌ی عملکردی کاندیدا پس از انتخاب برای پست‌های قبلی چطور بوده است؟

عملکرد اخلاقی

پوشش خبری انتخابات تعهدی به اندازه ‌ی سایر موضوعات از یک خبرنگار حرفه‌ای می‌ طلبد. لازم به ذکر نیست که این خبرنگار باید به اصول اخلاقی حرفه ‌ی خود پایبند باشد. در کمترین حد، خبرنگار باید از تخلف‌های مشخصی چون وارونه نشان دادن حقایق، تاکید بیش از اندازه بر برخی جنبه‌های یک خبر، تیترهایی که باعث سوء برداشت از محتوای خبر می‌ شوند و البته جعل خبر، نقل قول، وقایع و افراد بپرهیزد.

از منظر دیگر، یک خبرنگار تنها باید از روش‌های صادقانه و قانونی برای کسب اطلاعات و نظر افراد استفاده کند. خبرنگار باید از گزارش هر چیزی بدون بررسی حقایق پرهیز کند – حتا اگر این اطلاعات قبلاً در جای دیگری هم گزارش شده باشند.

با اینکه نقل قول‌های بی‌ اساس و صحبت‌های توهین ‌آمیز در زمان تبلیغات پیش از انتخابات چیز عجیبی نیستند، خبرنگار نباید آگاهانه آن‌ها را تکرار کرده و به طرف مقابل فرصت دفاع از خود را ندهد. تنها خبرنگاری حرفه‌ای می‌ تواند به رای دهندگان آگاه این امکان را دهد تا ذهنی باز داشته باشند.

انصاف و تعادل جنبه‌های مهمی از تعهد خبرنگاری هر فرد هستند. همیشه نمی‌ توان تک ‌تک خبر‌ها را متعادل نگاه داشت، ولی یک تعادل نسبتاً منصفانه میان احزاب و کاندیداهای مختلف را می‌ توان با خبرهای مختلفی که در طول بازه ‌ی انتخابات منتشر می‌ شوند، برقرار کرد.

خبرنگاران حرفه‌ای نباید کاندیدایی را مورد توجه ویژه ‌ی خود قرار دهند. وظیفه ‌ی آن‌ها پرسیدن سوال از طرف مردم، مقایسه کردن جواب‌ها، انتقال و تفسیر دیدگاه‌های مختلف و افزودن اطلاعات پس‌زمینه است تا جامعه از اوضاع باخبر شده و به نظرات مختلف دسترسی داشته باشد. با انجام این کار، آن‌ها به رای دهندگان فرصت می‌ دهند تا ببینند نظر و دیدگاه چه کسی را بیشتر می‌ پسندند. برقراری تعادل چیزی بیشتر از یک حرکت تشریفاتی است.

دقت یکی دیگر از جنبه‌های تعهد خبرنگاری است. خبر‌ها نه تنها باید در اسامی افراد و مکان‌ها و اطمینان از درست بودن نقل قول‌ها و توصیف‌ها دقیق باشند، بلکه در زمینه ‌ی قرار دادن اطلاعات در محتوا و تاکید به میزان صحت وقایع و مسایل بدون افتادن به دام اغراق نیز دقت را رعایت کنند. توصیفات غیردقیق از افراد، مکان‌ها و وقایع برابر با رساندن اطلاعات غلط و دروغ است. اعتمادی که افراد به رسانه‌ها دارند، اگر با رعایت نکردن دقت در کوچک‌ترین و ساده‌ترین گزارش‌ها روبرو شود، کم‌ کم از بین می‌رود.

یک روش برای حصول اطمینان از دقت و تعهد، مشخص ساختن منبع اطلاعات و نظرهای ذکر شده در هر گزارش است. ضروری است که خواننده، شنونده یا بیننده بداند چه کسی در قبال هر تکه از اطلاعات یا یک اظهار نظر خاص، مسئول است.

منابع نا‌شناس جز استثناهای غیرعادی این قانون محسوب می‌ شوند. خبرنگاران وظیفه دارند از منبعی که اطلاعات ارزشمندی ارائه می‌ دهد ولی به دلایل خاص و قانونی نمی‌ خواهد شناخته شود، محافظت کنند. اگر یک منبع مساله ‌ی مهمی را در خفا به یک خبرنگار اطلاع دهد، خبرنگار وظیفه دارد تا از حریم خصوصی آن فرد محافظت کند. حمایت از هویت چنین منابعی ضروری است، چون اعتمادی که رسانه‌ها برای دستیابی به اطلاعات حیاتی نیاز دارند از راه دیگری به دست نمی‌ آید. با این حال، باید به این مساله هم دقت داشت که نیاز به حمایت از منابع نباید راهی برای فرار از قبول مسئولیت اخباری باشد که بر پایه ‌ی شایعات هستند و تخصیص منابع باید دقت، اعتبار، انصاف و تعادل را رعایت کند.

مثل هر گونه گزارش‌ دهی، اخبار خبرنگاران نباید نظرات خود را وارد گزارش‌های مربوط به انتخابات کنند. جامعه اخبار انتخابات را به دنبال اطلاعات بررسی می‌ کند، نه به دنبال نظر شخصی خبرنگار و علاقه ‌ی او به یک کاندیدا یا حزب خاص. حتا نظرات ابراز شده در سرمقاله‌ها و امثالهم –و مشابه آن‌ها در رسانه‌های تصویری- باید بر اساس تحلیل‌های مبتنی بر اطلاعات باشند، وگرنه قانع کننده نخواهند بود.

این هنجار حرفه‌ای که خبرنگاران نباید هدیه یا لطفی را از جانب هیچ کاندیدا یا حزب سیاسی بپذیرند، بخش مهمی از مسئولیت و تعهد هر خبرنگار است. این مساله خصوصاً در زمان پوشش خبری انتخابات اهمیت می‌‌یابد، یعنی زمانی که احزاب یا کاندیدا‌ها تمایل دارند به امید پوشش خبری مثبت دست و دلباز شوند.

به شکل ایده ‌آل، خبرنگار‌ها حتا نباید حمل و نقل مجانی از طرف کاندیدا‌ها یا احزاب را بپذیرند. بهتر است خبرنگار‌ها به شکل دسته‌ جمعی حرکت کرده یا از خودروی شخصی استفاده کنند تا در ارتباط با یک کاندیدا یا حزب خاص دیده شوند. نشریه‌های خبری می‌ توانند گزینه ‌ی اشتراک سفر و هزینه‌های اقامت وابسته‌های خبری خود را با هم مد نظر قرار دهند که این کار جلوی آزادی عمل خبرنگار و توانایی او برای کار مستقل روی یک خبر را نمی‌ گیرد.

خبرنگاران حرفه‌ای باید این را بدانند که ارتباط آن‌ها به واقع با تک ‌تک شهروندان است. برای اطمینان از اینکه گزارش‌های آن‌ها روشن و قابل فهم برای یک شهروند متوسط جامعه است، شاید بد نباشد که خبرنگار یک نفر را به عنوان خواننده، شنونده یا بیننده ‌ی متوسط خود در نظر بگیرد و در ذهن خبر را برای او آماده کند؛ فرقی نمی‌کند خبرنگاری چه برای یک نشریه ‌ی چاپی باشد یا یک نشریه ‌ی الکترونیک. این مساله خصوصاً در زمان انتخابات مهم می‌ شود؛ یعنی زمانی که افراد برای تصمیم ‌گیری در مورد اینکه به چه کسی رای دهند، به رسانه‌ها رجوع می‌ کنند.

اخبار را باید قبل از انتشار از نظر صحت و دقت بررسی کرد. خبرنگاران اغلب ضیق وقت را بهانه‌ای برای چک نکردن حقایق و حصول اطمینان از منطقی بودن خبر ذکر می‌ کنند. با این حال، بررسی کردن یک خبر همیشه وقت زیادی لازم ندارد و در هر حال، تاخیر کردن بهتر از پشیمان شدن است. یک راه سریع برای بررسی دقت خبر این است که از یک همکار بخواهید خبر شما را به عنوان یک عضو اجتماع بشنود یا بخواند و سوال یا تردیدی را که برایش پیش می‌ آید، بیان کند؛ بعداً می‌ توان از این سوالات و تردید‌ها برای بهبود متن خبر استفاده کرد.

فقط خبرنگاران نیستند که باید به مساله ‌ی تعهد و پاسخگویی شغلی خود توجه نشان دهند. ادیتور‌ها هم نقش مهمی در شکل دادن به محتوای رسانه‌ها بازی می‌ کنند و باید تلاش کنند در خبرهای خود اصل صحت، دقت، انصاف و تعادل را رعایت کنند. کارمندان ادیتور در سطوح مختلف سازمان خبری همگی برای کیفیت حرفه‌ای و جامعیت نتیجه ‌ی نهایی سازمان خود، اهمیت ویژه دارند. آن‌ها باید نقش حیاتی خود را به خوبی بازی کنند تا اخبار دقیق، منصفانه و متعادل منتشر شوند، عاقلانه بیاندیشند و از نحوه ‌ی ارائه ‌ی خوبی نیز برخوردار شوند.

احزاب و کاندیدا‌ها

بیشتر احزاب یک یا چند رهبر خاص را برای جلب توجه انتخاب می‌ کنند، چون فرض بر این است که اگر رای دهنده‌ای از این نماینده و رهبر خوشش بیاید، به سایر اعضای حزب او نیز رای خواهد داد.

بنابراین کمپین‌های تبلیغاتی شامل سخنرانی، مناظره و کنفرانس‌های خبری می‌ شود که رهبران احزاب در آن‌ها شرکت می‌ کنند. ولی وظیفه ‌ی رسانه‌ها تنها تکرار گفته‌های ذکر شده توسط این رهبران سیاسی نیست. مثلاً یک خبر بر پایه ‌ی یک سخنرانی خاص باید شامل اطلاعاتی در مورد مکان این سخنرانی، تعداد افراد حاضر، عکس‌ العمل حاضرین و نظر رقبای سیاسی در مورد نکات اصلی این سخنرانی بشود. رای دهندگان باید تمامی این جزییات را بدانند تا بتوانند سخنرانی و سخنران را به شکلی آگاهانه برآورد کنند.

سخنرانی‌های سیاسی معمولاً به هدف تحریک وفاداری حامیان قدیمی و جلب نظر حامیان جدید‌تر می‌ شود و این کار از طریق وعده دادن حل مشکلات آن‌ها و بهتر شدن وضع زندگی صورت می‌ گیرد. این سخنرانی‌ها اغلب طوری طراحی می‌ شوند که احزاب دیگر را ضعیف یا فاسد یا به هر طریق دیگری، ناخوشایند به رای دهندگان نشان دهند. گاهی اوقات این سخنرانی‌ها شامل کلام ناشایست و حمله ‌ی کلامی به سایر سیاستمداران می‌ شود که احساسات را به هیجان می‌ آورد. با اینکه خبرنگاران نمی‌ توانند چنین گفته‌هایی را سانسور کنند، اما باید اطمینان حاصل کنند که این سخنان به شکل دقیق و مسئولانه مخابره می‌ شوند. اخباری که شامل چنین کلام تحریک‌ آمیزی باشد، باید با شامل کردن عکس ‌العمل فوری طرف مقابل (یعنی کسانی که تحت حمله ‌ی زبانی قرار گرفته‌‌اند)، همین‌ طور رای‌ دهندگان معمولی که ممکن است نظر خاصی در مورد چنین تکنیک‌های سیاسی داشته باشند، متعادل ‌تر شود.

کلماتی که خبرنگاران در حین مخابره استفاده می‌ کنند، بر اینکه خبر روشنگرانه باشد یا سوء تفاهم‌ها، ترس‌ها و شک‌ها را گسترش دهد تاثیر عمده‌ای دارد. زبان که قدرتمند‌ترین ابزار یک خبرنگار است، باید با دقت به کار رود تا مشکلی به وجود نیاید. این امر خصوصاً در زمان انتخابات، یعنی زمانی که ممکن است کاندیدایی بخواهد با بیان کلام احساسی جلب توجه کند، اهمیت می‌‌یابد.

روشن است که کاندیداهای سیاسی می‌ کوشند از رسانه‌ها برای انتقال پیام خود به مردم استفاده کنند. بنابراین خبرنگاران باید نه تنها حقایق را جمع‌ آوری کنند، بلکه باید هشیار بمانند و مواظب باشند کسی آن‌ها را بازیچه ‌ی خود قرار ندهد. مثلاً سیاستمداران اغلب از کلماتی چون تازه، پویا، جدید، آینده‌ نگرانه، خلاقانه، توسعه‌ای، یا بهبود استفاده می‌ کنند، چون همه ‌ی این کلمات بار مثبت دارند. خبرنگاران نباید به راحتی این کلمات را تکرار کرده و اثر آن‌ها را چند برابر کنند، مگر زمانی که آن‌ها را مستقیماً از زبان شخص گوینده نقل می‌ کنند.

احزاب سیاسی می‌ دانند که بسیاری از مردم هر آنچه را که در رسانه‌ها ببینند و بشنوند باور می‌ کنند و تحت تاثیر آن هستند. بنابراین آن‌ها همواره می‌ کوشند وقایعی با نام «خبر نرم» به وجود بیاورند و از این طریق رهبر حزب خود یا کاندیدای خود را به چشم رای دهندگان جذاب جلوه دهند: مثلاً دیدار از مدارس و خانه‌ها، بوسیدن کودکان و سلام و احوالپرسی گرم با جمعیت تماشاچی.

خبرنگاران حرفه‌ای نباید خبرهای نرم را دست‌کم بگیرند، چرا که حداقل رسانه‌های رقیب آن‌ها را گزارش خواهند کرد. با این حال، اغلب می‌ توان از این فرصت‌های خبری نرم برای پرسیدن سوالات جدی ‌تر استفاده کرد، خصوصاً در مورد مسایلی که به رای دهندگان معمولی مربوط می‌ شود. ضروری است به یاد داشته باشیم –و به کاندیدا‌ها نیز یادآوری کنیم- که انتخابات در ‌‌نهایت یکی واقعه مختص رای دهندگان است، نه کاندیدا‌ها.

سیاستمداران و دستیاران آن‌ها همواره می‌ کوشند اخبار را به نحوی توصیف و تفسیر کنند که به نفع خودشان، حزبشان یا دیدگاه خاصشان در رابطه با یک مساله ‌ی خاص تمام شود. به این کار «چرخش» می‌ گویند. تکرار می‌ کنیم که در دوران انتخابات، این چرخش‌ها می‌ تواند ناگهانی صورت گیرد. در چنین مواقعی، حداقل کاری که خبرنگار می‌ تواند برای حفظ دقت، انصاف و تعادل ضروری انجام دهد، جست‌و‌جو به دنبال تایید از منابع اصلی این چرخش باشد و تقابل آن را نیز از کاندیداهای اصلی و رقیب نیز دریافت کند.

با این حال، خبرنگاران باید از دست به دست کردن چرخش‌های خالص تا جای ممکن بپرهیزند. بهتر است که خبرنگاران خودشان فکر کنند، ببینند رای دهندگان چه نظری دارند و به دنبال نظر متخصصین بروند تا خبری اصیل ‌تر، روشن ‌تر و جامع ‌تر و به نفع جامعه تحویل دهند.

مثلاً اگر یک کاندیدا قول یک برنامه ‌ی جدید را داده است، ضروری است در مورد جزییات برنامه مثل اینکه وجه تمایز آن چه خواهد بود و چطور اجرایی خواهد شد، سوال کنیم. به علاوه، ضروری است که نظر کاندیدای رقیب، افراد متخصص در این حوزه و شهروندان عادی را در مورد کاربرد و امکان اجرایی شدن چنین برنامه‌ای جویا شویم. به شکل مشابه، اگر کاندیدا‌ها ادعای صحبت از جانب مردم را داشته باشند –مثلاً به این شکل که «مردم انتظار چنین چیزی را از من دارند» - خبرنگار باید بپرسد این کاندیدا چطور به این نتیجه رسیده که شهروندان چه می‌ خواهند؟آیا می‌ توانند نتیجه ‌ی یک نظرسنجی یا مطالعه‌ای را برای حمایت از ادعای خود ارائه دهند؟

همچنین خبرنگاران باید بکوشند از قربانی ترس و وحشت شدن بپرهیزند. برخی کاندیدا‌ها یا دستیاران آن‌ها ممکن است به شکل مستقیم یا غیرمستقیم از ابزار تهدید استفاده کرده و گزارش خبری را ابزار خود بسازند. در چنین شرایطی، بهتر است –البته اگر امکانش وجود داشت- تهدید را ضبط کنید –ترجیحاً با حضور یک شاهد- و از آن در انتشار تهدید اعمال شده نزد جامعه بهره ببرید. اگر این کار غیرممکن یا خیلی خطرناک است، بهتر است تصمیم ‌گیران بالاتر را در جریان تهدید بگذارید تا جوابی سازمانی و رسمی به این تهدید داده شود.

مسایل و سوابق

بسیاری از سیاستمداران در زمینه ‌ی مسایل شخصی و هویتی با یکدیگر رقابت می‌ کنند (مسایل مربوط به‌نژاد، تولد، قومیت و...)، در حالی که باید اساس رقابت آن‌ها ایده‌ها و برنامه‌هایشان باشد. از آن ‌جایی که این مسایل چندان برای رای دهندگانی که می‌ خواهند بهترین فرد برای نفع جامعه ‌ی خود را انتخاب کنند ارزش ندارد، خبرنگاران باید بکوشند تمرکز را از روی سیاست شخصی و هویتی به سوی قوانین و موقعیت‌ها و برنامه‌های پیشنهادی کاندیدا‌ها تغییر جهت دهند.

اخبار و برنامه‌های مربوطه باید بیش از هر چیز مسایل انتخاباتی را به گوش مردم برسانند. برای این کار باید چند سخنگو از هر حزب به علاوه ‌ی متخصصین موضوعی دعوت شوند تا در مورد مسایل مهمی که باید در هر کمپین بحث شوند، نظر دهند. پوشش خبری رهبران احزاب و کاندیداهایی که زیاد جلوی دوربین‌ها ظاهر می‌ شوند نباید به بهای از دست رفتن مسایل اصلی و مهم ‌تر جامعه تمام شود.

اگر قرار است رسانه‌های خبری وظیفه ‌ی خود را –خصوصاً در طی انتخابات، به شکل رضایتمندانه‌ای انجام دهند، خبرنگاران باید نسبت به حقایق بنیادین در مورد تاریخچه ‌ی سیاسی و جو کشور مطلع باشند. مثلاً آن‌ها باید با تاریخ استقلال کشور، ساختار سیستم حکومتی، نام‌ و سایر جزییات مربوط به رهبران سیاسی و احزاب اصلی، همین‌طور ایدئولوژی‌های اصلی آن‌ها، حوزه ‌ی تاثیرگذاری و قدرت و محبوبیت نسبی هر کدام آشنا باشند.

وضعیت سیاسی فعلی هم صدالبته دانشی است که برای هر خبرنگاری ضرورت دارد – اطلاعاتی چون وضعیت جاری در مورد انتخابات (خصوصاً اگر این انتخابات یک اتفاق مداوم نباشد) و غیره. ضروری است مسایل مهمی که در طی دوران دولت قبلی پیش آمدند، شناسایی شوند و ببینیم چطور با آن‌ها برخورد شد و آیا این مسایل مسئول وضعیت فعلی هستند یا خیر. تحلیل الگوی سایر انتخاباتی که در سطحی دیگر ولی به تازگی برگذار شده‌اند، می‌ تواند درک بهتری به وجود بیاورد.

فاکتورهایی که باید مد نظر قرار داد عبارتند از:

•گستره و سابقه ‌ی دموکراسی در کشور

•قدرت و استحکام جوامع شهروندی آن

•ارزش قانون و حقوق بشر در دادگاه‌های کشور و نزد سایر قانونمداران

•میزان نفوذ فساد و خشونت و سطوح بی‌ عدالتی اقتصادی و سیاسی میان گروه‌های هویتی مشخص

تمامی این‌ها جز مسایل مهم دوران انتخابات هستند.

برخی از مسایل دیگری که باید پیشاپیش مد نظر قرار داد –البته بسته به تاریخچه ‌ی کشور و حوزه ‌ی یک انتخابات خاص- عبارتند از:

•الگو (البته اگر الگویی وجود دارد) دولت‌های قبلی

•نقش ارتش یا سایر قوا در هدایت کشور

•مداخلات (اگر مداخله‌ای هست) سایر کشور‌ها در طول حکومت‌های قبلی

•اطلاعاتی در مورد تعارضات مهم داخلی یا بین‌المللی (اگر وجود دارند)

•نام قهرمانان و دشمنان قبلی که ممکن است در طول کمپین فعلی به عنوان نقطه ‌ی قوت یا ضعف استفاده شوند و غیره...

همگی این‌ها مفید واقع خواهند شد.

نقش نظارتی

در بیشتر دموکراسی‌ها، قوه ‌ی برگزار کننده ‌ی انتخابات باید یک آژانس تماماً مستقل باشد که وظیفه ‌ی آن برگزاری و اجرایی ساختن قوانین به منظور حفظ استقلال و انصاف در انتخابات است. ولی نقش نظارتی رسانه‌های خبری تا حد بررسی خود کمیته‌های برگزار کننده ‌ی انتخابات هم ادامه دارد.

از آن‌جایی که وظیفه ‌ی برگزاری یک انتخابات آزاد و سالم بسیار سخت و پیچیده است، خبرنگاران باید خودشان را با کمیته ‌ی برگزاری انتخابات و نحوه ‌ی عملکرد آن آشنا کنند.

همچنین آن‌ها باید از قوانین انتخاباتی آگاهی داشته باشند تا بتوانند هر گونه تخلف از آن‌ها را یافته و گزارش دهند تا هم جلوی تخلف گرفته شود و هم قوانین به شکل صحیح اجرایی شوند.

در زیر چند سوال آمده که به رسانه‌ها کمک می‌ کند نقش خود به عنوان ناظر دوران انتخابات را بهتر ایفا کنند:

•آیا تمام شهروندان حق رای دارند؟

•قبل از روز انتخابات، چطور باید اسم آن‌ها به لیست رای دهندگان اضافه شود؟

•آیا زنان و اقلیت‌ها می‌ توانند در کمال امنیت رای دهند؟

•آیا در محل رای ‌گیری از آن‌ها محافظت می‌ شود؟

•آیا تمامی احزاب سیاسی می‌ توانند بدون وحشت جلسات عمومی برگزار کنند؟

•چطور باید از آن‌ها محافظت کرد؟

•آیا به تمامی احزاب زمان کافی برای تبلیغ در رسانه‌های دولتی/ عمومی و اخبار داده می‌ شود؟

•آیا مامورین دولتی بی‌ طرف مانده‌‌اند؟ آیا در طول برگزاری کمپین‌ها، دولت از طرف خاصی حمایت کرده است؟

•آیا پلیس به شکل یکسان و برابر از تمامی احزاب محافظت می‌ کند؟

•آیا محل‌های رای ‌گیری امن هستند؟

•چه کسی از صندوق‌های رای محافظت کرده و چه کسی آرا را به شکل مناسب شمارش می‌ کند؟

اگر پلیس در برقراری امنیت و حفظ بی‌طرفی نسبت به تمامی احزاب نقصانی داشته باشد و اگر شهروندان از حق رای خود محروم باشند – رسانه‌های خبری باید موضوع را به اطلاع تمامی جامعه برسانند. کمیته ‌ی برگزاری انتخابات باید مورد سوال قرار گیرد و نظر احزاب سیاسی هم باید پرسیده شود. رسانه‌ها مسئولیت دارند انتخابات سالم و آزادانه را با افشا کردن هر گونه ضعف یا کوتاهی سیستم برگزاری آن، حمایت کنند.

اختلاف سیاسی

انتخابات یعنی تغییر احتمالی و اینکه چطور با این تغییر کنار می‌ آییم. آیا باید دولت را تغییر داد، باید قوانین دولت را تغییر داد، یا باید فرد نماینده ‌ی مردم را عوض کرد؟ نظرات مختلف درباره ‌ی مسایلی از این دست باعث بروز اختلافات سیاسی می‌ شود. یک انتخابات دموکراتیک راهی برای حل صلح ‌آمیز اختلافات سیاسی قبل از رسیدن به مرز بحران و خشونت فیزیکی احتمالی است.

خبرنگاران باید این احتمال را در نظر بگیرند که اختلافات سیاسی می‌ توانند بیشتر از سطح فاکتورهای شناخته شده پیش بروند و منجر به اختلاف نظرهای جدی در سطح جامعه یا کشور شوند. آگاهی و هشیاری نسبت به ریشه‌های عمیق ‌تر اختلافات –حتا اگر اختلاف اصلاً خشونت‌آمیز نیست- خبرنگاران را با اطلاعات و بصیرت بیشتری رو به رو می‌ سازد که عمیق ‌تر از اطلاعات سطحی مناظره‌های مورد علاقه ‌ی رسانه هاست.

مثلاً یکی از معمول‌ترین دلایل اختلافات، دسترسی نابرابر به منابع نادری چون غذا، زمین، مسکن یا شغل است. فقر می‌ تواند سوخت اختلافات باشد. اختلافات ممکن است از ارتباطات ضعیف میان گروه‌هایی که در مورد هم دچار سوء تفاهم هستند نیز به وجود بیایند. رفتار ناعادلانه بر اساس جنسیت،‌نژاد، قومیت، کلاس اجتماعی یا مذهب هم می‌ تواند باعث بروز اختلاف شود، خصوصاً اگر چنین تبعیض‌هایی از سوی قانون یا احزاب رسمی ممنوع شده باشد. فساد گسترده و عمیق هم می‌ تواند اختلاف به وجود بیاورد و در عین حال ترس و تردید نسبت به مقاصد کشورهای همسایه هم چنین اثری دارد.

اختلافی که به شکل صلح‌آمیز و از طریق احزاب دموکراتیک حل نشود، اغلب به خشونت می‌ انجامد. با گزارش‌ دهی مسئولانه در مورد ریشه ‌ی اختلافات و به وجود آوردن زمان و فضای کافی برای بحث‌های سازنده در مورد راهکارهای احتمالی این مسایل، رسانه می‌ تواند نقش مهمی در جلوگیری از تبدیل شدن اختلافات به بحران‌های مخرب بازی کند. و صدالبته روز رای ‌گیری، یک واقعه ‌ی مهم خبری محسوب می‌ شود؛ چرا که رسانه‌ها باید هر کاری از دستشان بر می‌ آید انجام دهند تا مطمئن شوند آیا هر رای دهنده می‌ تواند از حق خود، در خفا استفاده کند و آیا صندوق‌های رای به شکل صحیح جمع ‌آوری شده و رای‌ها شمرده می‌ شوند یا خیر. بلافاصله پس از انتخابات، رسانه باید فرآیند شمردن آرا را زیر نظر بگیرد تا از صحت آن مطمئن شود و دقت کند که نتایج دستکاری نشوند. این کار نیازمند آگاهی از قوانین اجرایی انتخابات در مورد رای ‌گیری و شمردن آرا است و بعد باید برای حصول اطمینان از پیروی از این قوانین، تمامی فرآیند‌ها تحت نظر قرار بگیرند و در صورت لزوم، قوانین جدی ‌تر اجرایی شوند.

دخالت در فرآیند رای ‌گیری، رای‌های جعلی و سایر تخلف‌های انتخاباتی باید توسط رسانه‌ها گزارش شوند. با این حال چنین اتفاقاتی باید در حد خود بمانند و بیش از اندازه بزرگ ‌نمایی نشوند. ضروری است ببینیم آیا فرآیند رای ‌گیری در سایر مناطق هم آزادانه و سالم بوده است یا خیر؟ یک نمونه دستکاری آرا نباید تمامی فرآیند انتخابات را زیر سوال ببرد – فقط کافی است در‌‌ همان محدوده ‌ی خاص، رای ‌گیری دوباره صورت گیرد. رسانه‌ها باید محتاط باشند و دقت کنند که تنها اطلاعات حقیقی و بررسی شده در مورد فرآیند رای ‌گیری و شمردن آرا مخابره می‌ شوند، خصوصاً زمانی که گزارش‌های غلط باعث تحریک احساسات هیجانی افراد می‌ شود.

چند نکته دیگر برای خبرنگاران

وقایع را همانطور که اتفاق می‌ افتند، گزارش دهید – نه آن طور که خودتان دوست دارید. یعنی باید در هر مساله بی‌طرفی خود را حفظ کنید:

•از تاکید یکسانی برای تمامی کاندیداهای اصلی استفاده کنید. یعنی به تعداد برابری از جلسات هر کاندیدا بروید.

•دقت کنید گزارش خود را با کلمات تحریک‌آمیز ننویسید.

•همان چیزی را گزارش کنید که کاندیدا گفته است، نه آنچه که از زبان یک شخص دیگر می‌ شنوید.

•دقت کنید که در بحث کاندیدا‌ها طرف هیچ کدام را نگیرید.

•تحت هیچ شرایطی، هیچ لطفی را از هیچ کاندیدا یا حامی آن‌ها نپذیرید. حتا حاضر نشوید با ماشین کاندیدا شما را به جایی برسانند.

•به هیچ سیاستمداری (یا هیچ کس دیگری) قول چاپ یک گزارش خاص را ندهید.

•هر آنچه را که می‌ بینید، بدون اغراق گزارش کنید.

•در توصیف جمعیت حاضرین، از کلمات اغراق‌آمیز استفاده نکنید.

•اخلاق حرفه‌ای داشته باشید. اگر یک کاندیدا رقیب خود را به چیزی متهم می‌ کند، نظر فرد متهم شده را نیز بپرسید.

منبع: جان لورنس، ادیتور The Nation، کنیا، «خبرنگاران و انتخابات»، کتاب راهنمای خبرنگاری در انتخابات، فدراسیون بین‌المللی خبرنگاران انتشار یافته در سایت موسسه آسیا- اقیانوسیه برای توسعه پخش برنامه

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اعلام نتایج ریاست جمهوری تا واکنش ها در شبکه های اجتماعی و تهدید خبرنگاران ایرانی

    25 خرداد 1392

    خبرنگاران ایران-روزنگار ۲۵ خرداد ۱۳۹۲، حاوی مطالبی انتخاباتی با توجه به رویکرد رسانه های اینترنتی است. در این روزشمار فضای سایت های خبری و شبکه های اجتماعی بعد از اعلام نتایج نهایی آرا ریاست جمهوری بررسی و حاشیه های آنها منتشر شده است. خبری درباره انتخابات از باشگاه خبرنگاران که بلافاصله از روی سایت آن رسانه حذف شد مورد توجه قرار گرفته است و از سوی دیگر ادامه واکنش ها به تهدید علیه خانواده خبرنگاران بی بی سی بررسی شده است. این روزنگار همچنین به عکس منتشر شده در یک رسانه اصولگرا که روحانی و احمدی نژاد را در سال های دور در یک ائتلاف نشان می داد توحه کرده است.

  • هک شدن سایت های خبری تا تهدید خبرنگاران ایرانی و مشکلات خبرنگاران خارجی در آستانه انتخابات

    23 خرداد 1392

    خبرنگاران ایران-روزنگار ۲۳ خرداد ۱۳۹۲، حاوی مطالب انتخاباتی با رویکرد به رسانه هاست. در این روزنگار، حضور خبرنگاران خارجی برای پوشش انتخابات پیش رو بررسی می شود. تعداد این خبرنگاران با دوره قبل مقایسه می شود و نظر سازمان گزارشگران بدون مرز و واکنش کیهان به این حضور منتشر می شود. از سوی دیگر خبر هک شدن دسته جمعی چند سایت خبری در این روزنگار منتشر شده است. همچنین این روزها تهدید خانواده خبرنگاران ایرانی شاغل در رسانه های خارج از کشور بیشتر شده که در این روزنگار به آن پرداخته شده است. قطع شدن اینترنت و نظر مخابرات در این زمینه و هک شدن اکانت های گوگل کاربران ایرانی در روزهای نزدیک انتخابات هم بررسی می شود. آخرین نظرسنجی های انتخاباتی منتشر شده در سایت های خبری هم در این روزنگار آورده شده است.

  • خیابان های مملو از پوستر، فعالیت هواداران و حضور خبرنگاران خارجی

    23 خرداد 1392

    خبرنگاران ایران-آخرین روز تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری است. هر شش کاندیدا تنها تا هشت صبح روز پنج شنبه 23 خرداد فرصت تبلیغات دارند. در این تجمع های تبلیغاتی نیروی انتظامی همه مسیر ها را در کنترل داشت به گونه ای که مانع پیشروی هواداران روحانی به خیابان فاطمی شدند. همچنین خبرنگاران خارجی هم برای پوشش این تبلیغات حضور داشتند و لحظات آخرین روز تبلیغات ریاست جمهوری در ایران را ثبت میکردند. برخی از هواداران به محض دیدن این خبر نگاران می گفتند باید دید آیا همین خبرنگاران روز شنبه و بعد از برگزاری انتخابات هم اجازه مانور و فعالیت خواهند داشت یا خیر؟