26 اسفند 1391

تجربه هایی از یک سفر؛

روزنامه‌ نگاری آفریقا زیر سایه روزنامه نگاران غربی

26 اسفند 1391

نوشته: سیمون آلیسون

ترجمه و تلخص: انوشه جاوید

توضیح: «سیمون آلیسون»، یکی از چهره های برجسته روزنامه نگاری آفریقای جنوبی به شمار می آید. وی در هارگیسا (Hargeisa) سومالی لند مستقر است. آلیسون که تحصلات خود را در مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی و دانشگاه رودز به پایان رسانده حوزه اصلی فعالیتش معطوف به سیاست خاورمیانه و آفریقاست. او علاوه بر سرزمین های آفریقای جنوبی در کشورهایی همچون مصر، ترکیه و امارات متحده عربی زندگی کرده است. وی تعصب خاصی نسبت به رویدادهای آفریقا و خاورمیانه دارد و به همین دلیل هم همواره سعی کرده است با نوشته های خود فقر متاثر از استعمار را در حوزه های مختلف از جمله رسانه در این مناطق به تصویر بکشد.

خبرنگاران ایران: صنعت رسانه از آن صنعت هایی است که با وجود اینکه آزادی بیان، برابری، دموکراسی، حقوق بشر و ... از اصلی ترین شعارها و اهداف آن به شمار می آید اما مالکان اصلی آن برای حفظ قدرت و نفوذ خود گاه و بی گاه این شعارها و اهداف را فراموش می کنند و برای تامین منافع خود یا چشم شان روی واقعیت ها می بندند یا این که همه چیز از جمله منابع و قدرت را در انحصار خود در می آورند.

خلاف بسیاری از نقاط دنیا صنعت روزنامه‌ نگاری در آفریقا صنعتی فقیر و به دور از ثروت است و خبرنگاران آفریقایی هم به خوبی از این موضوع آگاه هستند.

در نوامبر سال 2012 میلادی به عنوان یک خبرنگار مستقل سفری به سودان جنوبی داشتم.

هزینه ‌ی این سفر را از جیب خودم می‌ پرداختم. چند هفته اقامت در هتل ‌های درب و داغان و در نهایت چهار روز زندگی در کمپ پناهندگان نزدیک مرز سودان، نتیجه ‌ی این سفر بود. من تنها خبرنگار آن اطراف بودم و از این که می‌ توانستم خبرهای دست اول مخابره کنم، حسابی به خود می‌ بالیدم. ولی در روز آخر اقامتم، هواپیمایی کوچک بی‌ خبر در باند کوتاه همان حوالی فرود آمد و چهار خبرنگار بین‌ المللی را با لباس‌ های شبه‌ نظامی و چکمه‌ های آنچنانی پیاده کرد. آن ‌ها نماینده ‌ی دو تا از بزرگ ترین و مشهورترین رسانه‌ های جهانی بودند. این گروه در کل دو ساعت در اطراف کمپ چرخ زدند و یکی‌ از آنها حتی قبل از سوار شدن به هواپیما و خداحافظی با آن منطقه، خبرهایش را ارسال کرد و ماموریتش را به اتمام رساند.

وقتی آن ‌ها مشغول قر زدن خبر من بودند، با راهنمایشان صحبت کردم. او پنهانی برایم توضیح داد بابت نصفه روز کرایه‌ ی هواپیما، هشت هزار دلار هزینه کرده ‌اند. این مقدار پول برای من غیرقابل تصور است! کل این هزینه از هزینه ‌ی چهار هفته اقامت من در سودان بیشتر بود. البته نکته این ‌جاست که آن‌ ها اصل خبر را کسب نکردند. من در عرض چهار روز به زحمت توانسته بودم از وقایع جاری در کمپ با خبر شوم و آن‌ ها در عرض دو ساعت حتا نمی ‌توانستند از صحت بیانیه ‌های رسمی اطمینان حاصل کنند. البته این ماجرا برای کارگران داوطلب و رهبر کمپ موضوعی تکراری بود. خبرنگارانی خارجی که چند ساعتی به تماشای آن‌ ها می ‌آمدند و بی برو و برگشت، خبر اشتباهی را مخابره می ‌کردند.

این داستان موضوع شکایت مداوم روزنامه ‌نگاران، سیاستمداران، قانونگذاران و فعالان حقوق مدنی است و اغلب به این صورت بیان می ‌شود: یکی از بزرگ ترین مشکلات آفریقا این است که اجازه ندارد خودش اخبارش را منتشر کند. صورت خبرهای آفریقایی در پایتخت‌ های غربی دور دستی مثل لندن، پاریس و نیویورک تصمیم‌ گیری می‌ شود و از سوی وابسته ‌های خبری پرزرق و برقی مخابره می‌ شود که چیزی از حساسیت‌ های بومی نمی ‌دانند و اخبار خود را بر اساس کلی ‌گویی ‌های اشتباه و گمراه کننده قرار می ‌دهند. گاهی اوقات اخبار و تحلیل ‌های این دسته خبرنگاران خارجی سراسر نژادپرستانه است.

نتیجه ‌ی نهایی این که آفریقا همچنان با کلیشه ‌هایش شناخته می‌شود که فقیر است، سرشار از زد و خورد و جنگ است، مردمش قحطی‌ زده و خطرناک هستند و در کل قاره ‌ای از دست رفته باید محسوب شود.

اثر حقیقی تمامی این کلیشه‌ ها در زندگی روزمره مشخص است: قوانینی که وضع می ‌شود، پول ‌هایی که سرمایه ‌گذاری می‌ شود، تصمیماتی که گرفته می ‌شود همه بر اساس دیدگاه یک فرد خارج از آفریقا قرار می‌ گیرند. اگر این دیدگاه اشتباه و غلط باشد، قانون وضع شده و تصمیم گرفته شده هم غلط خواهد بود. در داخل خود آفریقا هم این مساله منجر به سانسور شدید رسانه‌ ها و محدودیت آزادی بیان می ‌شود.

راه ‌حل مساله روشن و خیلی ساده است: اخبار آفریقا باید به دست خود آفریقایی ها بیان شود. مشکل این ‌جاست که این طور اخبار به ندرت یافت می‌ شوند. در تمام این قاره ‌ی پهناور، خبرهای داخلی اغلب از سوی مراجع تکراری چون رویترز، آسوشیتد پرس، آژانس خبری فرانسه و بی‌.بی.‌سی منتشر می‌ شود.

مهم نیست روزنامه ‌ی «ستاره‌» ژوهانسبورگِ آفریقای جنوبی را بخوانید یا «دیلی گرافیک» را در غنا؛ بخش اخبار آفریقا همواره بریده ‌ی اخبار تکراری آژانس‌ های غربی است که برای مخاطب غربی نوشته شده است.

فقدان پشتیبانی‌ های مالی منجر به شکست خبرنگاران برجسته ‌ی آفریقایی در مقابل رقبای بین‌ المللی و ثروتمندتر می‌ شود. اغلب این خبرنگاران جذب همین رقبا می ‌شوند و بعد مجبور می‌ شوند طبق قواعد آن ‌ها به کار بپردازند. این مساله روزنامه ‌ها و آژانس ‌های خبری خود آفریقا را خالی از استعدادهای برتر باقی می‌ گذارد. این امر در نهایت منجر به سرقت ادبی می‌ شود که نه تنها گران نیست، بلکه در بسیاری از موارد اصلاً هزینه ‌ای در بر ندارد. بسیاری از خبرنگاران آفریقایی به جای تلاش برای بازتاب دادن وقایع روزمره، تنها به جست و جوی اینترنت و سرقت اخبار منتشره روی آن می‌ پردازند. این که آفریقاییان خود قادر به بازتاب دادن اخبار خود نیستند، مشکل بسیار بزرگی است که شکلی از محدویت آزادی بیان محسوب می‌ شود. عوامل این مشکل هم نسبتاً مشخص هستند:

•تیراژ پایین نشریات

•هزینه ‌های بسیار اندکی که صرف تبلیغات می ‌شود

•مشکلات مالی بسیاری از آژانس‌ های خبری آفریقا

البته راه ‌کارهایی هم وجود دارد که در بهترین حالت، باز هم نمی‌ توانند بازار اخبار آفریقا را از دست آژانس‌ های خبری خارجی در بیاورند. به همین دلیل است که آینده ‌ی روزنامه‌ نگاری در آفریقا فعلاً تیره و تار به نظر می‌ رسد.

منبع: روزنامه گاردین، ۱ مارچ ۲۰۱۳

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.