19 اسفند 1391

بررسی تاثیر فن آوری های نوین بر نشریات ایران

تکنولوژی مخاطبان نشریات چاپی را کاهش داده است

19 اسفند 1391

خبرنگاران ایران- ورود تکنولوژی و توسعه فناوری های نوین ارتباطی، روی رسانه ها و نشریات چاپی ایران چه اثری داشته است؟ نشریات چاپی داخل کشور چقدر با تکنولوژی های نوین ارتباطی همگام شدند؟ آیا پیشرفت های نوین ارتباطی توانسته رابطه میان مخاطب و صاحبان نشریه را قوی تر کند؟ آیا مخاطبان نشریات چاپی با آمدن فناوری های نوین ارتباطی همچنان مشتری و خواننده های این نشریات باقی ماندند یا با آمدن اینترنت،عطای خریدن مجلات کاغذی را به لقایش بخشیدند؟

در یکی از نشست های اولین نمایشگاه نشریات تخصصی که از 14 تا 20 اسفند در تهران برگزار شد؛ سه استاد ارتباطات گردهم آمدند و با پاسخ به سوالات بالا، درباره تاثیر تکنولوژی و فناوری های نوین ارتباطی بر نشریات تخصصی چاپی و کاغذی سخن گفتند.مهدی منتظر قائم،استادیار گروه ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران ،وحید عقیلی استاد ارتباطات دانشگاه آزاد و داریوش مطلبی یکی دیگر از نویسندگان حوزه ارتباطات سخنرانان این نشست بودند.

اینترنت و مخاطبان کنشگر

مهدی منتظر قائم،استادیارگروه ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه تکنولوژی تمامی عرصه های زندگی ما را تحت تاثیر قرار داده است؛می گوید:" در چرخشگاه مقاطع بزرگ ارتباطی بشری ایستاده ایم .عصر تکنولوژی های آنالوگ،تلویزیون و رادیو به نقطه اشباع رسیده و تکنولوژی های جدید وارد شده است بنابراین باید انتظار داشته باشیم که در نهایت تمام عرصه های زندگی ما تحت تاثیر تکنولوژی قرار خواهد گرفت."

وحید عقیلی،استاد ارتباطات و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد نیز آمدن اینترنت را یکی از شگفت ترین تکنولوژی ها بر می شمارد:" از بین همه انواع تکنولوژی ها ،اینترنت بیشترین تاثیر را روی کل زندگی بشر گذاشته است و همه مقولات زندگی بشر از جمله فرهنگ، اقتصاد و ... بدون رسانه غیر قابل تصور و غیر واقع بینانه است. "

به باور این استاد دانشگاه از میان تکنولوژی های ارتباطی،اولین تکنولوژی ای که به مخاطب اجازه می دهد شروع کننده کنش ارتباطی باشد، اینترنت است. وی در این باره می گوید:" فرمول های همیشگی رسانه هایی نظیر تلویزیون،روزنامه ، کتاب از بالا به پایین است یعنی فرستنده در بالا و مخاطب در پایین است. برای اولین بار در دهه 1980 اینترنت به مخاطب این قدرت را می دهد و می گوید تو شروع کننده ارتباط هستی . بنابراین آنچه را که می خواهی انتخاب کن و به اندازه نیازی که داری از فرستنده های مختلف بهره ببر. شهروند، کنش ارتباطی را خود شروع می کند. "

او معتقد است که کنش گری مخاطب در فضای اینترنت ،تبعاتی دارد:" بر این اساس که در فضای مجازی،مخاطب سراغ نیاز های فراخور خود می رود؛ تولید کنندگان پیام با یکدیگر رقابت پیدا می کنند. تنوع و تکثر ایجاد می شود و مقررات زدایی می شود و در مجموع مخاطبان با این نوع از تکنولوژی روی خوش نشان داده اند."

تکنولوژی تنها عامل کم شدن تیراژ مجلات نیست

تیراژ بسیاری از نشریات و نیز کتاب ها در ایران، نسبت رو به رشدی نبوده است. آیا تکنولوژی در این ماجرا دخیل است؟ آیا کاربران اینترنت را باید جزو مخاطبان اصلی کنش های ارتباطی تلقی کنیم؟ چرا رسانه های کاغذی اینقدر با روی خوش مورد استقبال قرار نمی گیرند؟ یا اینکه رویکرد ما نسبت به رسانه های کاغذی تغییر کرده است؟

وحید عقیلی با شنیدن این سوالات از سوی مجری برنامه با اشاره به اینکه به منظور بررسی کم تیراژی کتاب ها و مجلات و کم کتابخوانی ایرانیان،باید همه جانبه موضوع را بررسی کرد؛ می گوید:" در علوم رفتاری پدیده و تاثیرات آن را نمی توان تک عاملی بررسی کرد. با کمال تاسف بررسی مطالعه کم کتاب و روزنامه خواندن در ایران پیچیده است و چند عامل مهم درگیر این بحث است. در حال حاضر مناقشه شدیدی درباره تیراژ کتاب و روزنامه و تعداد خوانندگان و مخاطبان وجود دارد؟ آنچه مشخص است تیراژ روزنامه و کتاب در ایران پایین آمده و اینکه غیر از عوامل تکنولوژیک در کاهش مخاطب عوامل اجتماعی و سیاسی، سبک زندگی ، کمبود وقت و زندگی صنعتی و .. تاثیر داشته است. "

به گفته او میزان کتابخوانی در ایران روزی دو دقیقه است که ورود افراد به فضای مجازی در این کاهش بی تاثیر نبوده است:" مثلا یک کاربر فیس بوک در طول روز مجبور است با چندین دوست ارتباط بگیرد و برایشان وقت بگذارد. بنابراین وقت کمتری برای خواندن روزنامه و کتاب دارد. در کنار آن، گرانی کتاب و روزنامه و کمبود وقت مزید بر علت هستند. بنابراین برای بررسی این پدیده باید ریز و جزیی و استان به استان بررسی کرد . چرا که استان ایلام با سیستان و بلوچستان فرق دارد. "

تکنولوژی، مخاطبان نشریات چاپی را کاهش داده است

داریوش مطلبی یکی دیگر از استادان ارتباطات از تاثیر تکنولوژی روی نشریات تخصصی سخن می گوید:" تکنولوژی مخاطبان نشریات چاپی را کاهش داده است. ولی وقتی می گوییم رسانه ، رسانه فقط کتاب و نشریات چاپی نیست. رسانه هر محملی است که بتواند پیام را به مخاطب برساند. این رسانه فقط کتاب و مجله چاپی نیست که پایین آمدن تیراژش بخواهد ما را نگران کند. بلکه این پدیده ای است که در تمام دنیا اتفاق افتاده است. "

به اعتقاد او نشر الکترونیک ماحصل همین گسترش تکنولوژی است:" زمانی که ناشران بزرگ دنیا به این نتیجه رسیدند که تولید اثر چاپی ،هزینه و زمان بر است ؛ بعضی آثار را به صورت الکترونیک منتشر کردند و بازار خاصی برای خود ایجاد کردند. هر چند در ایران میان نشر سنتی و چاپی و نشر الکترونیک گپ و فاصله وجود دارد. کل دنیا ناشران سنتی با گذر زمان بر اساس نیاز مخاطبانشان و میزان هزینه و سودی که دارند برخی آثارشان را از محیط چاپی به محیط الکترونیک بردند. در حالی که در ایران ناشران الکترونیک با ناشران چاپی کاملا متفاوتند. هر کدام تشکل جدا دارند . مجمع ناشران الکترونیک 215 ناشر هستند که هیچ قرابتی با اتحادیه ناشران سنتی ندارند در حالیکه در دنیا رابطه میان دو نوع ناشر تنگاتنگ است."

به گفته وی کاهش تیراژ کتاب و نشریات هر چند نگران کننده است اما باید دید که آیامخاطبان ، رفتار های اطلاع یابی شان را تغییر داده اند یا نه در مجموع به سراغ گرفتن اطلاعات نمی روند؟ اگر این رفتار تغییر کرده باشد و مخاطبان پیام های خود را طرق دیگر از جمله اینترنت دریافت کنند؛جای نگرانی نیست چرا که هدف رسانه رساندن پیام به مخاطب در زمان مناسب است. اما اگر دسترسی افراد به اطلاعات دو دقیقه باشد نگران کننده است."

روابط دیجیتالی، صرفه جویی در وقت و هزینه

مهدی منتظر قائم با قطعیت می گوید که نباید به ناشران تکلیف تکنولوژیک کنیم:"اگر ناشران مجلات تخصصی با جامعه واقعی لینک نشوند و چشم شان به سوبسید و سهمیه کاغذ دولتی باشد و بخواهند بخور و نمیر ادامه دهند به طور طبیعی، این ناشران حذف می شوند. اما از سوی دیگر ما نباید به ناشران تکلیف تکنولوژیک ارائه کنیم. چرا که یک ناشر خود باید آرام آرام و به مرور زمان ضرورت کاربرد تکنولوژی را درک کند و تغییرات لازم برای جذب مخاطب را داشته باشد."

وی در ادامه کاربردها و اثرات تکنولوژی را روی نشریات تخصصی ، در سه حوزه گردآوری،پردازش و نشر بررسی می کند:"در حوزه گردآوری نشریات علمی تخصصی بیشتر از روزنامه ها و مجلات عمومی به گردآوری اطلاعات از منابع تکمیلی نیاز دارند. تکنولوژی در این حوزه می تواند کمیت و کیفیت را تحت تاثیر قرار دهد. با استفاده از تکتولوژی جدید در گردآوری می توان کیفیت را بالا برد. "

به گفته وی در نشریات تخصصی مطالبی را می بینیم که برگرفته از منابع ناقص است و دبل(دوباره) چک نشده است. از طریق تکنولوژی می توان میزان کپی بودن یا نبودن و اورجینال بودن مقالات را چک کنیم تا نشریاتمان وزین باشد. نشریه تخصصی می تواند با دانشمندان داخل ایران و دانشمندان سراسر کشور ایران ارتباط بگیرد.

وی می افزاید:" در حوزه مدیریت و پردازش، نشریات علمی و تخصصی می توانند در فرایند داوری از تکنولوژی استفاده کنند. در فرایند داوری از زمان تشکیل هیات تحریره و داوری تا زمان ارسال و تصحیح مقاله ها به طور متوسط شش الی نه ماه طول می کشد. با استفاده از تکنولوژی ها می توان هیات تحریره مجازی تشکیل داد و مراحل را به صورت غیر حضوری تا ده روز به پایان رساند.همچنین در شکل مجازی داوران مقالات دست شان بازتر است و می توانند با کپی پیست کردن و یا کامنت گذاشت در متن اصلی مقاله،.مراحل ارزشیابی را کوتاه و به دقت انجام دهند. "

همچنین ارتباطات مجازی در نشریات تخصصی موجب کاهش هزینه ها می شود. منتظر قائم می گوید :" الان چاپ یک نسخه از نشریه دو سه میلیون تومان است در صورتی که با استفاده از تکنولوژی و کاستن هزینه های ارسال پستی هزینه را می توان به دو سوم کاهش داد. صرفه جویی معنایش انتشار چند مقاله بیشتر ، افزایش کیفیت چاپ و نشر است." به گفته این استاد دانشگاه خیلی وقت ها دلخوری ها نتیجه نقصان های روابط کاغذی است. روابط دیجیتالی می تواند همدلی را در جامعه افزایش دهد. اینگونه می توان با دست پنهان افراد را به سمت نشریه بهتر هدایت کرد.همچنین با عرضه آنلاین نیز می توان جلوی هزینه تحمیل شده نشر کاغذی را گرفت و بازخورد وسیع تری از مخاطب هم داشت.

در ایران مخاطب وفادار نداریم

استفاده از تکنولوژی ها در نشریات علمی تخصصی ،جز افزایش کیفی و کمی به شبکه سازی بین تولید کنندگان و مصرف کنندگان نیز کمک می کند. منتظر قائم معتقد است از این طریق می توان مخاطبان وفادار تربیت کردو ادامه می دهد:" یکی از بحران های ما این است که مخاطبان ما گذری هستند و مخاطب وفادار در حوزه چاپ و نشر نداریم. سیستم اشتراک نداریم،نظام پست ثابت نداشته ایم،نشریات عمر ثابت ندارند، اما با تکنولوژی می توان برای نشریات تخصصی مخاطب وفادار داشت. ناشر می تواند خوانندگانش را را به دادن فید بک(بازخورد )دعوت کند. بعد از آن از طریق ایجاد ارتباطی مداوم آنها را به نوشتن مقالاتی مشارکتی ترغیب کند و سپس آنها را به نویسندگانی مستقل تبدیل کند. یک فرد می تواند مراحل خوانندگی تا نویسندگی را در این فضاها طی کند. استفاده از این نوع شبکه ها در جماعت های علمی ما را به سمت جماعت های آموزنده هدایت کند. به تعبیری این فضای مجازی یک دانشکده و نهادی است که توزیع علم را داوری می کند. "

به گفته وی در حال حاضر نشریات در ایران نهادهای مستقل از جامعه هستند و دیواری محکمی از منافع و مصالح را برای خود طراحی کرده اند که با جامعه ادغام نمی شوند.

اولویت با نشریات چاپی است یا نشریات الکترونیک؟

"در جامعه ما هنوز در کنار نسخ الکترونیک تخصصی ، مجلات تخصصی چاپی و سنتی اولویت دارد." این عقیده عقیلی است و در همین باره می گوید:" تکنولوژی در زمان و مکان خاص تبعات خاص خود را دارد. تکنولوژی زور نیست. برحسب اینکه جامعه چقدر پذیرش تکنولوژی را دارد باید محاسبه کنیم .مخاطب شناسی نشان می دهد هیچ رسانه ای نمی تواند جایگاه مجلات تخصصی ناب را بگیرد . اگر مجله تخصصی مجله ای باشد که آخرین کتابهای حوزه اش را معرفی کند،آخرین نقد ها به نظریات را از دیدگاه انتقادی نقد کند،مقاله ها را معرفی کند یک اشاره اش به اندازه چند جلد کتاب موثر باشد."

اما مطلبی می گوید:" ما نباید مخاطب را مجاب کنیم از چه رسانه ای استفاده کند. چون دسترسی به اطلاعات خطی نیست. در تولید مجله تخصصی ، مولفه دسترس پذیری مطرح است. تعاملی بودن اینترنت باعث شده با ابزار هایی مثل توزیع گزینش اطلاعات و یا آر اس اس ،صد مجله را در عرض چند ثانیه تورق کنیم.

وی در بخشی از سخنانش می گوید:" ما با شکل گیری تکنولوژی های جدید با مفهوم همطراز خوانی مواجه ایم. در دنیا فقط مقالات را داوری نمی کنند بلکه آموزش مقاله نویس را هم بر عهده دارند. یک نفر همسطح نویسنده مقاله را می خواند و اصلاح شده ها را برای داوری می دهد که این تحول بزرگی است."

به گفته وی در بحث داروی از طریق تکنولوژی می توان بسامد تکرار واژه ها ی یک مقاله را با مقالات مشابه در دنیا مقایسه کرد و به داور این امکان را می دهد که بداند چقدر احتمال سرقت ادبی در این مقاله وجود دارد.و یا با ایجاد میلینگ لیست با یک ایمیل، چهار هزار نفر را از انتشار نشریه باخبر می کنیم و نیازی به تبلیغ نیست.

وی در پایان می گوید:" تکنولوژی باعث شد فعالیت نشریات از ملی به فرا ملی تبدیل شود. امروز برای انتشار یک نشریه ملزم نیستی تحریریه و نویسندگانش یک جا باشند. می توانند در همه جای دنیا باشد."

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.