12 اسفند 1391

دستمزد کم، بی انگیزگی روزنامه نگاران

از روزنامه نگاران چند شغله تا روزنامه نگاران آگهی بگیر

12 اسفند 1391

خبرنگاران ایران-صبا اعتماد:آیا روزنامه نگاران ایرانی که برای نشریات داخلی کشور می نویسند؛ از دستمزدهای خود رضایت دارند؟ آیا آنها تحت پوشش بیمه های حمایتی هستند؟ آیا آنها از تسهیلات و مزایای شغلی نظیر انواع وام مسکن، بن های مختلف خرید کالا و ... برخوردارند؟ کدام صندوق حمایتی از روزنامه نگاران حمایت می کند؟ چه کسانی واجد شرایط استفاده از تسهیلات شغلی روزنامه نگاران هستند؟

پاسخ این سوال ها درباره همه روزنامه نگاران به یک شکل نیست. روزنامه نگارانی که در بدنه روزنامه های دولت و یا نهادهای وابسته به حکومت کار می کنند؛ شرایطی متفاوت از کسانی دارند که در نشریات و روزنامه های خصوصی و مستقل کار می کنند. روزنامه نگارانی که در روزنامه های ایران و یا موسسه های مطبوعاتی کیهان،اطلاعات ،همشهری و جام جم کار می کنند همچون کارمندانی نگریسته می شوند که جز حقوق ثابت ماهیانه از تسهیلاتی نظیر بیمه،وام مسکن و کارانه های مختلف بر اساس تحصیلات،میزان سابقه کاری و سمتی که در روزنامه دارند ؛برخوردارند. اما روی دیگر سکه را روزنامه نگارانی تشکیل می دهند که آماری از تعدادشان وجود ندارد. این دسته از روزنامه نگاران که برای نشریات مستقل و غیر دولتی قلم می زنند؛ با شنیدن این سوالها سری تکان می دهند و یک علامت بزرگ "نه" می آورند. به ویژه آنان که تا کنون طعم تعطیلی چندباره روزنامه هایشان را چشیده اند و نه تنها بیمه ندارند که حتی از ماندن و قلم زدن در یک روزنامه به مدت چند سال محروم بوده اند؛ آنها به خاطر توقیف های روزنامه هایشان از این روزنامه به آن روزنامه سرگردانند و به قول برخی از این روزنامه نگاران احساس امنیت شغلی در آنها بسیار پایین است.

عدم تغییر دستمزد در روزنامه نگاری ایران

در حال حاضر بر اساس گفته های یک استاد ارتباطات، حدود شش هزار روزنامه نگار در کشور وجود دارند و هیچ گونه آمار رسمی در خصوص تعداد روزنامه نگاران فعال در کشور ،طبقه بندی فعالیت آنها مبنی بر حضور در روزنامه های دولتی و خصوصی و نیز آماری از میانگین حقوق دریافتی و دستمزد آنها وجود ندارد . برای به تصویر کشیدن وضعیت دستمزد روزنامه نگارانی که در روزنامه های مستقل فعالیت دارند؛ به سراغ چند تایشان می روم .

یکی از روزنامه نگارانی که سالهاست در حوزه ادب و فرهنگ روزنامه های اصلاح طلب قلم می زند با شنیدن این سوال که حقوق ات به عنوان یک روزنامه نگار تمام وقت چقدر است؟ فوری پاسخ می دهد:" در حال حاضر در دو روزنامه کار می کنم. هر کدام از روزنامه ها به طور میانگین 600 هزار تومان به من حقوق می دهند و در این میان هم به مجلات دیگر به صورت حق التحریری مطلب می دهم . به هیچ پیشنهادی نه نمی گویم چون به همان 30 یا 40 هزار تومانی فکر می کنم که بابت نوشتن مطالب پراکنده نصیبم می شود و گوشه ای از خرج هایم را پر می کند."

از چند روزنامه نگاری که در تحریریه روزنامه های اعتماد،بهار،شرق ،دنیای اقتصاد و هفته نامه های کار وتجارت و ستاره صبح به طور تمام وقت کار می کنند؛ می پرسم که میزان حقوق ماهیانه و یا حق التحریرها یشان چقدر است. برآیندی از پاسخ های آنان نشان می دهد که میانگین دستمزد روزنامه نگاران با توجه به سابقه کاری و میزان تحصیلات تفاوت چندانی نمی کند و معمولا این میزان از 450 هزار تومان در ماه آغاز می شود تا به 700 تا 750 هزار تومان می رسد. قیمت مطالب حق التحریری نیز به طور میانگین صفحه ای 50 تا 70 هزار تومان در هر روزنامه و مجله است.قیمتی که بیش از ده سال است بی توجه به تورم قیمتها در ایران ثابت مانده است .

یکی از روزنامه نگاران حق التحریری روزنامه بهار تنها دلیل مطلب نوشتنش در این روزنامه را عشق و علاقه اش به کارش می داند و اینکه دلش می خواهد گاهی اسمش در روزنامه ها در کنار دیگر همکارانش دیده شود اینکه فراموش نشود و بقیه همکارانش هنوز بدانند وجود دارد. اما با این همه تاکید می کند که این کار هیچ منفعت اقتصادی برایش ندارد و زندگی اش را از راهی به جز روزنامه نگاری و فعالیتهای پژوهشی تامین می کند. او با لحنی سوالی می پرسد یک صفحه در هفته 70 هزار تومان است که جمعش در ماه می شود 280 هزار تومان تازه من یک صفحه را کامل خودم نمی نویسم چون قطعا صفحه بی کیفیتی خواهد شد؟ اگر شما بودید با این مقدار پول خرج زندگی تان در می آمد به غیر از اینکه معلوم نیست چه زمان حق التحریرتان را می پردازند ؟

شیتیل یا آگهی بگیران

اما برخی از شنیده ها نیز حکایت از روزنامه نگارانی دارد که به خاطر تامین معیشت آگهی بگیر شده اند و یا به عبارت خود روزنامه نگاران،آنهایی که شیتیل می گیرند. یکی از روزنامه نگاران دنیای اقتصاد دراین باره می گوید:" تعداد روزنامه نگارانی که در حوزه اقتصاد کار کنند اما در مسیر رشوه و شیتیل قرار نگیرند؛ کم است. "

به گفته او روزنامه نگاران شیتیل بگیر کسانی هستند که بو می کشند ببینند در کدام نشست خبری و یا همایش و برنامه ای، هدیه می دهند و یا در روزهای خاصی نظیر روز خبرنگار در همه مراسم ها حاضر می شوند تا هدایای تخصیص داده شده به خبر نگاران را دریافت کنند.

یا روزنامه نگارانی که آگهی را در قالب خبر منتشر می کنند و به خورد خواننده می دهند .خبر- آگهی متاسفانه در روزنامه های اقتصادی کشور بیداد میکند .در حالیکه این کار به لحاظ حرفه ای بسیار نادرست و غیر اخلاقی است . این روزنامه نگاران با کار کردن آگهی ازحوزه های خبری شان پول می گیرندو این طور نقص درآمدشان را به شکلی کاملا غیر حرفه ای جبران می کنند .

این روزها همچنین تبلیغ برای کاندیداهای احتمالی ریاست جمهوری سال 92در قالب خبر و گزارش در تعدای از روزنامه ها دیده می شود . که با ورق زدن تنها چند روزنامه می توان آن را دریافت.

این مساله در روزنامه های شهرستانی با شدت بیشتری هم وجود دارد و رسما مسوولان روزنامه ها از خبرنگاران میخواهند درآمد ماهانه شان را از راه آگهی گرفتن تامین کنند .مساله ای که روزنامه نگاری را از معنای واقعی اش تهی می کند. از همین رو اعضای تحریریه مجبورند معمولا با کمبود منابع کار کنند و تنها منبع درآمد شان، آگهی ها و گزارشهای ویژه دولتی بشود .

این در حالی است که به اعتقاد این روزنامه نگار، اگر خبرنگاران به اندازه کاری که می کنند حمایت شوند؛ انواع تسهیلات به آنها تعلق گیرد و در یک کلام آنها را راضی نگه دارند؛ دیگر روزنامه نگاران به همین راحتی قلم خود را نمی فروشند.

به گفته او همین درآمد کم سبب چند شغله شدن روزنامه‌نگاران و اشتغال همزمان آن‌ها در چند روزنامه ‌و مجله می‌شود که بی‌تردید بر کیفیت کار آن‌ها تاثیر منفی به‌سزایی دارد. او در رد چنین سبکی که برخی از روزنامه نگاران در پیش گرفته اند؛ادامه می دهد که اکنون درآمد ماهانه‌ی یک روزنامه‌نگار متخصص ثابت در تحریریه با چندین سال سابقه‌ی کار از «حداقل دستمزد» تعیین‌شده‌ی وزارت کار که قاعدتا دستمزد یک کارگر ساده‌ی بدون تخصص و بدون تجربه است،کمی بالاتر است.

رویایی باور نکردنی

متوسط حقوق روزنامه نگاران در جهان برای روزنامه نگاران ایرانی رویایی باور نکردنی است. چندی پیش روزنامه بهار نوشته بود که کمیته جهانی حفاظت از حقوق روزنامه‌نگاران متوسط حقوق روزنامه‌نگاران را در جهان در سال 2012 برای خبرنگاران 30‌ تا 58‌هزار دلار اعلام کرده است اما در برخی کشورها روزنامه‌نگاران دریافتی بیشتر و کمتری دارند اما حقوق خبرنگاران، حتی خبرنگاران آماتور که در واقع دوران کارآموزی خود را در رسانه‌ها سپری می‌کنند، از 12‌هزار دلار در سال کمتر نیست.

این در حالی است که دستمزد روزنامه‌نگاران و خبرنگاران ایرانی با درآمد خبرنگاران سایر کشورها اصلا قابل قیاس نیست . در ایران هنوز حقوق خبرنگاران در بسیاری از روزنامه‌ها از 450هزارتومان در ماه تا نهایتا 750‌هزارتومان و برای دبیران سرویس حدود یک‌‌میلیون تومان و برای مدیران دیگر بین یک‌‌میلیون و نیم تا دو‌میلیون و نیم است . در خبرگزاری‌ها این دستمزد بسیار کمتر است. در خبرگزاری ها خبرنگاران بر اساس تعداد خبرهایشان حقوق می گیرند.البته مبلغ ناچیزی را هم به عنوان دستمزد ثابت دریافت می کنند. بنابراین خبرنگاران در خبرگزاری ها فقط به تعداد خبرهای خروجی شان فکر می کنند به همین دلیل است که گاهی آنها یک نشست خبری را صد تکه می کنند وخبرش را مخابره می کنند تا تعداد خبرهایشان را بالا ببرندو در نهایت حقوق ماهانه بیشتری دریافت کنند . گاهی این خبرها آن قدر بی سر و ته است که نمی شود فهمید، منظور خبرنگار از نوشتن آنها چه بوده اما اگر از کمی نزدیک به موضوع نگاه کنید می فهمید که موضوع ازچه قرار است و خبرنگار برای افزایش دستمزدش دست به این کار زده است .

یکی از خبرنگاران خبرگزاری ایسنا در این باره به من می گوید : "وقتی به یک نشست خبری می روم سعی میکنم خوراک خبری چند روزم را درآورم اگر نشست چند سخنران داشته باشد حرفهایشان راجداگانه می زنم بعد در جمع خبرنگاران ازمسوولان سوال می پرسیم و سوالات همه خبرنگاران را با عنوانی که پیش خودمان مشهور است یعنی «در جمع » تنظیم و به دبیرم میدهم اگر هم خودم سوالی بپرسم آن را به عنوان سوال ایسنا جداگانه می آورم ، خبرهای روابط عمومی ها هم گاهی کار می کنیم و در هفته هم با چند مسوول دولتی و غیر دولتی مصاحبه می کنم و آمارماهانه ام را این گونه پر می کنم ."

او هرچند از این نحوه کار کردن گاه کلافه می شود اما چاره ای ندارد و برای ماندن در حرفه اش به قول خودش باید همین راه را ادامه دهد .

سطح خلاقیت برای تولید خبر در خبرگزاری های ایران بسیار پایین است و در اغلب موارد این خبرگزاری ها دنباله رو هم و به شدت وابسته به برنامه های رسمی حوزه هایشان هستند، حوزه هایی اغلب دولتی . هر چند در این میان قطعا نمونه های متفاوتی هم دیده می شود .

دستمزدهای کم و دشواری معیشت

روزنامه نگاری پشت میزی، روزنامه نگاران چند شغله، بازتولید مطالب کهنه ، توجه به تعداد کلمات یک گزارش بدون توجه به عناصر تشکیل دهنده آن و بسیاری از عواملی که این روزها، مطبوعات ایران گریبانگرش است؛ ناشی از دستمزدهای پایین و حمایت نشدن روزنامه نگاران مستقل است. هر چند شرایط کنونی سیاسی، فضای امنیتی و سرکوب و توقیف و تهدید و زندانی کردن روزنامه نگاران در انگیزه کاری روزنامه نگاران و کیفیت کار آنها اثر می گذارد اما وجود بحران اقتصادی و تورمی که در این سال ها در ایران سر به فلک کشیده و در حال انفجار است را نباید نادیده گرفت و این مساله روزنامه نگاران را به عنوان یکی از اقشار آسیب پذیر به شدت تحت تاثیر قرار داده است .

به همین دلیل روزنامه نگاران برای تامین معیشت و گذران زندگی یا چند شغله هستند یعنی به غیر از روزنامه نگاری شغل دیگری دارند یا درآن واحد برای چند مجله و روزنامه مطلب می نویسند. یکی از همین روزنامه نگاران می گوید:" روزنامه نگاران سعى مى كنند صبح ها در سر كار ديگرى حاضر شوند و بعدازظهرها را به روزنامه اختصاص دهند. اما آنها كه تنها روزنامه نگارى بلدند بر اثر چند شغله بودن دچار موازى كارى مى شوند. وقتى كه همكاران ما مى روند در دو يا چند روزنامه يك كار مشخص و ثابت را انجام مى دهند اتفاقات جالبى برايشان مى افتد. فرض كنيد شما خبرنگار سياسى دو روزنامه باشيد و مى خواهيد از جلسه هيات دولت گزارش تهيه كنيد. شما مطالب خوبتان را براى روزنامه معتبر و مطلب بدتان را براى روزنامه كمتر معتبر مى فرستيد. در نتيجه شما ديگر نمى توانيد انتظار داشته باشيد كه روزنامه كمتر معتبر تبديل به يك روزنامه خوب شود."

کم بودن حقوق نسبت به سختی کار روزنامه نگاری و زمانی که صرف آن می‌کنند مسئله ای است که خبرنگاران و روزنامه‌نگاران آن را به عنوان دغدغه مهم شان عنوان می کنند. یکی از روزنامه نگارانی که با او صحبت می کنم در این باره می گوید:" مطالبه صنفی خبرنگاران مسئله دستمزد است، دستمزد باید جوری باشد که خبرنگار یک جا کار کند اما متاسفانه این‌طور نیست و شاهد، چند شغله بودن اکثر خبرنگاران هستیم."

این شرایط در حالی بر روزنامه نگاران تحمیل شده است که هنوز هيچ نظام مدون صنفى اى براى دستمزد روزنامه نگارهاى ايرانى تدوين نشده است. و هنوز انجمنی در حمایت از این قشر از روزنامه نگاران مستقل به منظور دفاع از حقوق صنفی آنها وجود ندارد. چند سال پیش تنها انجمن صنفی حمایت از روزنامه نگاران توسط حکومت تعطیل شد. با تعطیلی این نهاد صنفی، بارها با روزنامه نگارانی مواجه شده ایم که یا بیمه نیستند و یا به خاطر جابه جایی روال پرداختی بیمه هایشان به هم می خورد . به همین دلیل تعداد روزنامه نگارانی که سابقه کاریشان بیش از سابقه بیمه شان است؛کم نیست.

در این میان هستند خبرنگاران و روزنامه‌نگارانی که، برای چندین‌جا حق‌التحریر کار می‌کنند و در هیچ جا بیمه نیستند و در کنار بیمه نیز بحث قرارداد خبرنگاران است که تقریبا در تمام رسانه‌های غیردولتی به یک صورت و بی‌ثابت است، یعنی همیشه هستند کسانی که بدون قرارداد کار می‌کنند و یا میان پایان یک قرارداد تا آغاز قرارداد بعدی (حتی در یک موسسه واحد) فاصله‌هایی گرچه طولانی می‌افتد بی‌اینکه خبرنگار بتواند به جایی شکایت ببرد.

نگرانی از آینده

نگرانی از عدم امنیت شغلی یکی از اصلی‌ترین دغدغه های خبرنگاران ایرانی است. چرا که روزنامه نه تنها منبع درآمد خبرنگاران است بلکه ارضاکننده فکری آنها نیز به شمار می رود و خبرنگاران این روزنامه ها همیشه نگران‌اند و نمی‌دانند این شرایط چقدر دوام دارد.

در کنار این نگرانی که ناشی از بی ثباتی فعالیت روزنامه هاست؛ دستگیری فله ای روزنامه نگاران و بودن نام آنان در لیستی که توسط سپاه و وزارت اطلاعات و نهادهای امنیتی تهیه شده؛ آنان را به سمتی می کشاند که خود چندان مایل به انجامش نیستند. یکی از روزنامه نگاران درهمین باره می گوید:" در شرایط فعلی ترجیح می دهم مطالبم را با نام مستعار منتشر کنم چرا که معتقدم روزنامه نگاران به عنوان اولین هایی هستند که در هر شرایط سیاسی آسیب می بینند. چه موقع انتخابات سال 88 که شب انتخابات تعداد زیادی از روزنامه نگاران دستگیر می شوند و چه دستگیری های اخیر که در آستانه انتخابات ریاست جمهوری است اینها مرا به این نتیجه رسانده که با چراغ خاموش حرکت کنم."

او می گوید:" عدم امنیت را با گوشت و پوستم احساس می کنم . از طرفی هر لحظه در انتظار دستگیر شدن به سر می برم و از طرفی اصلا دلم نمی خواهد فضای تحریریه را ترک کنم چرا که هیجان و زندگی ای که در تحریریه جاری است در هیچ محیط کاری دیگری وجود ندارد. از طرف دیگر هم دستمزدهایمان کفاف زندگی ام را نمی دهد و خدا را شکر می کنم که مجردم و تنها مسئولیت خودم را برعهده دارم."

آیا به‌ راستی با این شرایط انگیزه‌ کافی برای ادامه دادن و باقی ماندن در شغل روزنامه نگاری در سالهای آینده ،با توجه به وضعیت اقتصادی حال حاضر ایران وجود خواهد داشت ؟

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail

1 پيام

  • سلام، وقتتون بخیر و خدا قوت
    من دانشجوی کارشناسی ارشد رشته ی رسانه هستم و در حال تهیه ی مقاله ای با عنوان"نقش فیلترهای خبری اگهی و مواخذه بر روند کار مطبوعات ایرنی"(بر اساس کتاب فیلترهای خبری هرمان و چامسکی) هستم.اما بالطبع با توجه به شرایط موجود نتونسم اطلاعات زیادی در این زمینه کسب کنم . این مقاله برای من مفید بود
    خواستم اگه امکانش باشه از شما برای جمع اوری مطلب در این زمینه کمک بگیرم.

    پاسخ به اين پيام

پاسخ به اين مقاله

  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.