28 خرداد 1390

«شهروند – خبرنگاران» چه کسانی هستند

28 خرداد 1390

خبرنگاران ایران -سارا محسنی :«شهروند – خبرنگار» نامی آشنا برای شهروندانی است که پتانسیل تبدیل شدن به یک خبرنگار را دارند. هر چند نه خبرنگاری حرفه ای بلکه به عنوان افرادی که توانایی روایت موضوعاتی را دارند که در آن لحظه خبرنگار دسترسی به آنها ندارد.

طبق گفته «ریچارد سامبروک» ، یکی از مدیران شبکه خبری بی بی سی ، پس از بمب گذاری متروی سال 2007 لندن به اندازه ای پیام متنی ، عکس ، فایل ویدئویی و ایمیل در اختیار شبکه های خبری از جمله بی بی سی قرار گرفت که صراحتاً می توان گفت دسترسی به این میزان مطالب برای خبرنگاران این شبکه های خبری در اسرع وقت کاملا امری غیرممکن بود .

پدیده شهروند- خبرنگار در ایران در سال های اخیر به خصوص بعد از انتخابات پر مناقشه سال 88 بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. گویی شهروندان به این باور رسیده اند که می توانند با دسترسی به فضای مجازی، خود یک خبرنگار باشند.

«محمد نوری زاد» نویسنده ای که به تازگی از زندان آزاد شده است چند روز پیش نقش یک شهروند – خبرنگار را بازی کرد. او در صفحه فیس بوک خود برای نخستین بار پرده از مرگ «هدی صابر» زندانی سیاسی برداشت. این خبر به واسطه فردی که در بیمارستان مدرس بود به وی انتقال پیدا می کند بنابراین آن فرد ناشناس هم بخشی از این زنجیره شهروند- خبرنگار محسوب می شود و ابزاری مانند فیس بوک رسانه ای می شود که صدای یک شهروند – خبرنگار را به رسانه های رسمی می رساند.

و یا در همان روز به مناسبت دومین سالگرد انتخابات جنجالی ایران ، راهپیمایی سکوت در تهران و شهرهای بزرگ برپا شد. در این نوع راهپیمایی ها به دلیل جو امنیتی حضور خبرنگاران رسانه های رسمی و غیر رسمی بسیار مشکل است تا در نقش یک خبرنگار روایت کننده حوادث باشند اما در این بین شهروندان به کمک خبرنگاران می آیند و آنچه را می بینند یا به رشته تحریر درمی آورند و یا با گرفتن فیلم و عکس به سخنان خود سندیت می بخشند.

سابقه شهروند- خبرنگار در ایران

شاید در ایران قبل از انتخابات سال 88 نتوان سابقه چندانی از شهروند- خبرنگارانی که در روایت یک واقعه تاثیر گذار باشند پیدا کرد.

با مروز وقایع تاثیر گذار چند سال اخیر شاید مهمترین شهروند – خبرنگار قبل از انتخابات سال 88 فردی باشد که سخنرانی عباس پالیزدار،فعال سياسي را منتشر کرد. این سخنرانی در اردیبهشت 1387 در دانشگاه همدان انجام شد و چند روز بعد از آن فیلم سخنرانی آن بر اینترنت قرار گرفت.

فیلمی که بسیار سروصدا کرد و باعث تشکیل پرونده برای عباس پالیزدار یکی از اعضای كميته تحقيق و تفحص مجلس از قوه قضاييه شد.

سخنان پالیزدار در این جلسه که در قالب افشاگری در ارتباط با برخی از مسوولان نظام بود در رسانه های ایران و جهان منتشر شد اما کسی سراغ از منتشر کننده این فیلم نگرفت و وی به عنوان شهروند – خبرنگاری ناشناس باقی ماند.

قطعا غیر از موضوع پالیزدار موارد دیگری از فعالیت شهروند – خبرنگاران در ایران ثبت شده است اما هیچ یک به اندازه این موضوع سر و صدا نکرد.

شهروند – خبرنگاران بعد از انتخابات سال 88

شهروند خبرنگاران يکی از منابع مهم اطلاع‌رسانی در کشورهایی با فضای بسته اطلاع رسانی محسوب می‌شوند و نقش مهمی در شکستن انسداد سياسی و گردش سانسورنشده‌ی اطلاعات دارند. آنجا که‌خبرنگاران حرفه‌ای به‌دلايل سياسی قادر نيستند حضور داشته‌باشند، شهروندان خبرنگار می‌توانند گزارش های‌ويژه‌مصور رسانه‌های حرفه‌ای را فراهم کنند و نفس اين، مرهون تکنولوژی جديد موبايل و اینترنت است.

بعد از انتخابات جنجال برانگیز سال 1388 ایران شهروند – خبرنگاران هویت تازه ای پیدا کردند. تنها یک هفته بعد از انتخابات رسانه های خارجی امکان فعالیت در کشور را پیدا کردند و بعد از این تاریخ وزارت ارشاد محدودیت های شدیدی را در ارتباط با آنها اعمال کرد. با توجه به این محدودیت ها و همچنین محدودیت هایی که به طور دائمی گریبانگیر رسانه های داخلی بود شهروند- خبرنگاران جدید متولد شدند.

در نخستین روزهای پس از انتخابات این جریان رسانه‌ای به بهترین شکل ممکن پیش می‌رفت اما به دلایل متعددی از جمله نیاز به ناشناس ماندن این خبرنگارها کم کم این جریان شکل تازه‌ای به خود گرفت. تاثیر گذار ترین اتفاق که در دنیا سر و صدای فراوان کرد انتشار ویدئوی مرگ ندا آقاسلطان توسط فردی ناشناس و باز به عنوان یک شهروند- خبرنگار بود.

نام تصویربردار این ویدئو هیچگاه افشا نشد اما وی توانست نگاه های دستگاه های حقوق بشری دنیا را به سمت ایران بکشاند.

با ادامه محدودیت ها «هر شهروند- یک رسانه» نقش خود را پیدا کرد. حالا بعد از هر راهپیمایی و تظاهرات عليه حكومت ايران فیلم های آن خیلی سریع در شبکه های اجتماعی منتشر می شد و رسانه های معروف دنیا از آنها بهره می گرفتند.

تیراندازی از بالای مسجد لولاگر، تصاویر کشته شده ها، ثبت شعارها و حضور مردمی و ... بارها در رسانه های دنیا منتشر شدند و اینها حاصل فعالیت شهروند – خبرنگاران بوده است.

آنها در جایی آموزش ندیده اند . گرچه نتیجه فعالیت اشان حرفه ای نیست اما ثبت کننده بخشی از تاریخ کشور است.

در بحبوحه روزهای بعد از انتخابات گفت و گو با برخی از فروشندگان موبایل در بازار علاالدین تایید کننده این نکته بود که فروش موبایل هایی با کیفیت بالای عکس برداری و فیلمبرداری رشد کرده بود.

«رتنی ردچ» از سازمان غیرانتفاعی خانه آزادی که در زمینه مسائل حقوق بشر کار می کند در این زمینه، معتقد است که «تلفن همراه در اعتراض های مربوط به کشورهای خاورمیانه ابزار موثری است در دست تک تک فعالان حقوق بشر برای نشان دادن آنچه که حکومت های خودکامه به دنبال سانسور آن هستند.»

باب بورستین، مدیر ارتباطات سیاسی گوگل هم در این رابطه گفت‌وگویی با دویچه وله داشت. وی معتقد است که رسانه‌های شهروندی طبیعتا بسیاری از دیوارهای مرسوم را در هم می‌شکنند، چون خاموش کردن صدای یک شهروند- خبرنگار، از توقیف یک روزنامه و به تعطیلی کشاندن یک رسانه متعارف، بسیار دشوارتر است. رسانه‌های شهروندی می‌توانند در حصار دیوارها، قدرت مانور بیشتری داشته باشند.

وی در عین حال می گوید بهره‌گیری صرف از رسانه‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی برای ایجاد تغییر اساسی کافی نیست. نظام حاکم بر ایران، از مذهب به‌عنوان یک نقاب بهره می‌گیرد تا احتمال بقای خود در عرصه قدرت را افزایش دهد و مقابله با این سیستم پیچیده، نیازمند بهره‌گیری تلفیقی از امکانات فضای آنلاین و آفلاین است.

اعتبار امر نسبی است و این بدان معناست که یک منبع معتبر نباید لزوما به یک رسانه‌ی حرفه‌ای و رسمی مرتبط باشد اما از سوی دیگر هر مدعی ِ شهروند-خبرنگاری ناشناخته‌ای نمی‌تواند منبع خبری معتبری به حساب بیاید.

این نوع از ژورنالیسم به نوعی راه رفتن روی لبه‌ی تیغ است و با وجود همه‌ی امتیازات‌اش می‌تواند با انحراف از مسیر صحیح خود حتی باعث سر در گمی و به دنبال آن ناامیدی و در نهایت نابودی جنبشی شود که خود پدیدآورنده‌ی این حرکت خودجوش رسانه‌ای بوده است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.