18 دی 1391

تبعیض های نوشته و نانوشته علیه روزنامه نگاران زن – قسمت پایانی

راهکارهایی برای برقراری توازن میان روزنامه نگاران زن و مرد

18 دی 1391

خبرنگاران ایران - - سایت خبرنگاران ایران از چندی پیش انتشار مطالبی را درباره تبعیض‌های نوشته و نانوشته علیه روزنامه نگاران زن در ایران آغاز کرد. مطالبی که در آن سعی شد تا حدودی به ابعاد نابرابری‌های جنسیتی این حرفه بپردازد. در این مجموعه یادداشت‌ها ما از نگاه روزنامه نگاران باتجربه بهره‌مند شده و همچنین از تجربیات جهانی در این باره بهره جستیم، تا نگاهی کلی به وضعیت روزنامه نگاران زن در ایران و جهان داشته باشیم. در شروع این یادداشت‌ها روزنامه نگاران زن ایرانی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی از تبعیض‌های گوناگونی رنج برده و می‌برند از تجاربشان گفتند و نوشتند. هر چند برخی از این تبعیض‌ها پس از تولد روزنامه‌های اصلاح طلب در ایران تا حدی رنگ باخت. اما همچنان این تبعیض‌های شغلی در برخی از روزنامه‌ها و برخی از موقعیت‌ها پا برجاست. سایت خبرنگاران ایران در قسمت پایانی این مجموعه با مروی کوتاه بر آنچه در این مدت درباره آن بحث شد. راهکار‌ها ی پیشنهادی فدراسیون جهانی روزنامه نگاران را دراین باره بر می‌شمارد تا شاید روزی در حرفه روزنامه نگاری شاهد برابری واقعی جنسیتی میان زنان و مردان روزنامه نگار باشیم و آن را به عنوان یکی از تاثیرگذار‌ترین اقشار اجتماعی به کل جامعه تسری دهیم، از طریق نگاه برابری خواهانه و تلاش‌های حرفه‌ایمان.

خبرنگاران ایران تاکید می‌کند که پایان یافتن این ستون به معنای اتمام کار ما در این زمینه نیست و همچنان همه همکاران این سایت تلاش می‌کنند در ایجاد برابری جنسیتی این حرفه و همچنین تغییر نگاه‌های کلیشه‌ای در رسانه‌ها که در جهت جانبداری‌های جنسی عمل می‌کنند، از طریق انتشار مطالب مفید بکوشند. این سایت از مطالب و یادداشتهایی که در این زمینه تهیه و برای ما ارسال می‌می شود نیز استقبال می‌کند.

مشکلات خبرنگاران زن برای تهیه گزارش

در اولین مجموعه مقالات ما تلاش کردیم به مشکلات روزنامه نگاران زن در ایران بپردازیم. یکی از خبرنگاران با تجربه کشورمان از فعالیت روزنامه نگاری‌اش در دهه شصت و هفتاد در روزنامه اطلاعات برایمان نوشت. اینکه او به عنوان خبرنگار پارلمانی روزنامه‌اش حق نداشته برای تهیه خبر و گزارش به مجلس ایران برود و فقط می‌توانسته پشت می‌زی در تحریریه از یک رادیو مذاکرات مجلس را گوش و خبر‌هایش را تنظیم کند. او در این باره بار‌ها به دبیر سرویس و سایر مدیران روزنامه اعتراض کرده بود و از سردبیران روزنامه خواسته بود که اجازه بدهند برای تهیه خبر به مجلس برود.

اما این موضوع تنها مشکل خبرنگاران زن در آن دوره نبود و همین خبرنگار در ادامه یادداشت‌هایش نوشت: «دو دهه بیشتر از آن روزهایی نگذشته که زنان خبرنگار در ایران از سفرهای کاری توسط مدیران مطبوعات منع می‌شدند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران محدودیت سفر خبرنگاران زن یکی از انواع و اقسام محدودیت‌ها برای زنان بود.»

البته او در همین نوشته تاکید کرد که محدودیت در انجام سفرهای کاری خبرنگاران زن در رسانه‌های پس از انقلاب اسلامی فقط به سفرهای خارجی منحصر نمی‌شد و نمی‌شود، بلکه سفرهای داخلی را نیز شامل می‌شود. هر چند این روز‌ها محدودیت کمتری برای سفر خبرنگاران زن به شهرهای دیگر هست و محدودیت‌ها بیشتر مربوط به سفرهای خارجی می‌شود.

محدودیت سفر به برخی مناطق برای خبرنگاران زن

«اینجا منطقه نظامی است، ورود خبرنگاران زن ممنوع» این عنوان گزارشی بود که که همین روزنامه نگار در ادامه نوشته‌هایش برای مجموعه ما نوشت. مشکلی که هنوز هم در رسانه‌های ایران وجود دارد و زنان روزنامه نگار معمولا با محدودیتهای زیادی برای انعکاس اخبار این حوزه‌ها روبرو هستند. در این حوزه‌ها خبرنگاران زن همیشه به خاطر نوع پوشششان نیز با انواع برخوردهای بد مسوولان روبرو می‌شوند.

خبرنگاری که سال‌ها در یک روزنامه با حوزه‌های نظامی از جمله نیروهای دریایی، هوایی و زمینی در ارتباط بوده، در این باره می‌گوید: «من سال‌ها به صورت تلفنی خبرهای این حوزه‌ها را از طریق روابط عمومی‌‌هایشان کسب کرده‌ام و متناسب با مسائل روز با مسوولان این حوزه‌ها به صورت تلفنی نیز مصاحبه کرده‌ام. تجربه‌ام در این حوزه‌ها آنقدر زیاد شده بود که بر بسیاری از مسائل آن اشراف داشتم و این خیلی برایم دردناک بود که هر وقت در این حوزه‌ها یک کنفرانس مطبوعاتی برگزار می‌شد، به جای من باید یک همکار مرد در این حوزه‌ها حضور پیدا می‌کرد، همکاران مرد که به این حوزه اشراف نداشتند قبل از رفتن به مصاحبه، از من می‌خواستند که سوالهای مورد نظرم را روی کاغذ بنویسم تا در کنفرانس بتوانند سوال مطرح کنند.»

سهمیه بندی جنیسیتی در دانشگاه‌های روزنامه نگاری

البته سیاست سهمیه بندی جنسیتی در دانشگاه‌های ایران موضوع جدیدی نیست اما این روز‌ها ابعاد تازه تری یافته است. قبلا مسوولان دولتی ایران عنوان می‌کردند که تنها زنان در ورود به رشته‌های فنی و مهندسی با محدودیت مواجهند اما در دفترچه انتخاب رشته کنکور کار‌شناسی امسال، ۳۶ دانشگاه کشور، دختران را در ۷۷ رشته تحصیلی نپذیرفته‌اند. این بار چندین دانشگاه علوم انسانی نیز از ورود دختران به رشته‌هایی خاص ممانعت کرده‌اند. رشته‌هایی مانند راهنمایی و مشاوره و مددکاری اجتماعی و روزنامه نگاری در دانشگاه «علامه طباطبایی». در گزارش ما این موضوع به طور کامل بررسی شده است. چرا که این مساله نشان دهنده عدم تمایل دولت ایران برای ورود زنان به آموزش در این عرصه و در ‌‌نهایت ورود به رسانه هاست.

سقف شیشه‌ای برای مدیریت زنان در روزنامه‌های ایران

طبق آمار وزارت فرهنگ وارشاداسلامی، تاپایان شهریورماه ۱۳۸۸، از ۸۰۴۴ روزنامه نگاردرسراسرایران، ۳۴۵۵ نفرزن و ۴۵۸۹ نفرمردهستندکه از ۳۴۵۵ روزنامه نگار زن، ۱۶۴۵ نفر از آن‌ها در استان تهران مشغول به فعالیت هستند. اما در این می‌ان، زنان چه جایگاهی در پست‌های دبیرسرویسی گروه‌ها، دبیرتحریریه و مدیر مسوولی روزنامه‌ها، مجلات و خبرگزاری‌ها دارند؟ در همین سال روزنامه تهران امروز با چهار گروه، هیچ مدیر زنی ندارد و فقط مسوولیت دو صفحه در این روزنامه بر عهده زنان است، روزنامه اعتماد ملی پیش از توقیف از میان هشت گروه تنها یک دبیر سرویس زن داشت. روزنامه‌های دیگر نیز به جز روزنامه اعتماد وضعیتی بهتر از این نداشتند. اعتماد از مجموع هشت دبیرسرویس زن، چهار دبیر سرویس زن داشت.

از مجموعه روزنامه‌های تازه انتشار همچون روزنامه بهار، شرق و روزنامه اعتماد که البته مدت زمانی از انتشار دوباره آن می‌گذرد تنها اداره سرویس هنری روزنامه بهار و سرویس اجتماعی روزنامه شرق و همچنین گروه اجتماعی و سیاسی روزنامه اعتماد بر عهده زنان است که در مجموع مدیریت این روزنامه‌ها سهم بسیار ناچیزی محسوب می‌شوند.

در ابن بخش ضمن ارائه گزارشی در این باره که به این نابرابری واضح در روزنامه‌های ایران اشاره می‌کرد. توضیح دادیم که هیچ قانون نوشته شده‌ای، زنان را از قرار گرفتن در پست‌های کلیدی در روزنامه‌ها و مجلات منع نمی‌کند، اما یک سقف شیشه‌ای و شاید هم نامریی برای بالارفتن زنان در پست‌های مدیریتی وجود دارد. به محض اینکه در این باره مدیران ارشد روزنامه‌ها را مورد سوال قرار می‌دهید که چرا زنان را کمتر در پست‌های مدیریتی به کار می‌گیرید؟ پاسخ می‌دهند محدودیتی برای زنان وجود ندارد، معیار ما فقط توانمندی است. و خیلی زیرکانه با این پاسخ به نوعی می‌گویند که اگر زنان در پست‌های مدیریتی قرار ندارند خود توانایی‌اش را ندارند.

عذرا دژم روزنامه نگار و دبیر کمیته زنان انجمن صنفی روزنامه نگاران نیز در مطلبی با عنوان روزنامه نگاری زنان کار در اتاقکهای شیشه ای نوشت :«زنان روزنامه نگار در ایران در بهترین شرایط تا دبیری یک سرویس پیشرفت می کنند مگر آنکه خود امتیاز یک نشریه را داشته باشند که این تعداد نیز انگشت شمار است. اساسا در تقسیم بندی مدیران زن و مرد، کفه ترازو به سمت مردان میل دارد. متاسفانه در تنها موردی که تفاوتی بین زن و مرد روزنامه نگار نیست توبیخ و زندانی شدن آنها است.»

او ادامه داد: «ده ها سال از عمر روزنامه نگاری در ایران سپری شده اما چه تعداد سردبیر و مدیر نشریه در یادمان تاریخی ما وجود دارد. تعداد از انگشتان دو دست فراتر نمی رود. اساسا زنان مجبورند برای تثبیت خود ابتدا خود را ثابت کنند. برای این منظور نیز باید دوبرابر مردان انرژی صرف کنند و در بهترین شرایط به دبیری سرویس آن هم در حد فرهنگ و ادبیات و اجتماعی رضایت دهند. به عبارت دیگر نه تنها در مورد مدیریت ها باید سقف شیشه ای را تحمل کنند بلکه در مورد دبیری سرویس ها نیز دیواری شیشه ای در کنار دارند و در واقع در یک اتاق شیشه ای به کار و حرفه خود مشغول اند.»

آمارها درباره نابرابری های جنسیتی علیه روزنامه نگاران چه می گویند ؟

در همین مجموعه سری زدیم به نابربرا یهای جنسیتی در روزنامه های دنیا آمارها در این باره چه می گویند ؟ طبق نتایج پژوهشهای جهانی مشخص شد هنوز هم نابرابری جنسیتی در تحریریه رسانه های دنیا موج می زند. همین آمار و ارقام تاکید دارند که هنوز هم در بسیاری از رسانه های دنیا دستمزد زنان از مردان کمتر است. بازهمین آمارها هستند که می گویند زنان در مناصب مدیریتی در مجموعه یک رسانه به حاشیه رانده شده اند.

طبق این آمارها زنان خبرنگار با وجود توانایی های یکسان در برابر مردان هنوز نتوانسته اند جایگاه واقعی خود را به دست بیاورند. در بعضی نقاط دنیا وضع بسیار بد و در بعضی دیگر کمی بهتر است اما در مجموع این آمار به این صورت است که ۷۳ درصد کارهای مدیریتی در رسانه های دنیا در اختیار مردان وسهم زنان تنها ۲۷ درصد است. از سوی دیگر در بین گزارشگران، مردان نزدیک دو سوم شغل ها را در تصاحب خود دارند و ۳۶ درصد در اختیار زنان است.

تفاوت دستمزد خبرنگاران زن نسبت به مردان

بررسی تفاوت دستمزد و مزایای اقتصادی روزنامه نگاران زن و مرد نیز یکی دیگر از بخش های ویژه این قسمت بود که در چندین شماره به آنها پرداختیم. در این مجموعه با نگاهی به وضعیت دستمزد روزنامه نگاران زن در سراسر دنیا این موضوع را مورد بررسی قرار دادیم. هر چند برخی معتقدند در روزنامه های های ایران از نظر دستمزد تفاوت چندانی میان زنان و مردان خبرنگار دیده نمی شود اما در مزایای کاری و بهره مندی از برخی حقوق همواره مردان در اولویت مدیران قرار دارند.

طبق جدیدترین پژوهش ها در این زمینه هم مشخص شد که همچنان و در سال ۲۰۱۲ میلادی شکاف جنسیتی دستمزد در بین روزنامه نگاران در سراسر جهان وجود دارد.

این گزارش توسط موسسه تحقیقاتی کار در اروپای مرکزی و بنیاد شاخص‌های دستمزد تهیه شده است که مورد حمایت فدراسیون بین المللی روزنامه نگاران نیز هست.

فدراسیون بین المللی روزنامه نگاران بزرگ‌ترین سازمان روزنامه نگاران جهان است که نماینده بیش از ۶۰۰ هزار روزنامه نگار در بیش از ۱۰۰ کشور جهان است. این تحقیق در کشورهای آرژانتین، بلاروس، بلژیک، برزیل، جمهوری چک، فنلاند، آلمان، اندونزی، قزاقستان، مکزیک، هلند، فدراسیون روسیه، آفریقای جنوبی، اسپانیا، اوکراین و بریتانیا انجام شده است.

توجه به موضوع اتحادیه های روزنامه نگاری زنان ،پیمان نامه روزنامه نگاران ایرانی برای مبارزه با کلیشه های جنسیتی، نگاه برخی مدیران به زنان خبرنگارو .. ازدیگر موضوعاتی بود که در این مجموعه به آنها پرداختیم.

راهکارهای فدراسیون جهانی روزنامه نگاران برای برقراری توازن جنیستی

برابری جنسیتی به معنای عدم استفاده از ادبیات و زبان تبعیض آمیز ،ساعات کاری قابل تغییر ،برخورداری والدین از مرخصی ، دستمزد برابر، امکان حضور برابر زنان و مردان در پستهای مدیریتی رسانه های گروهی و ... اتخاذ تدابیری علیه هر گونه اجبار در محل کار و دسترسی به اتحادیه ها و جمع های برابری خواه است . روزنامه نگاران باید برای این برابری هم در محیط کار و هم بیرون از آن تلاش کنند. در این بخش با توضیح مختصر هر یک از این موارد درباره این راهکارها بیشتر توضیح می دهیم.

گذر از زبان تبعیض آمیز

در متن راهکارهای پیشنهادی فدراسیون جهانی روزنامه نگاران برای برقراری توازن جنسیتی آمده است :«ساختار اغلب جوامع براساس فرضیاتی استوار است که جانبداری جنسی را تشویق و تبلیغ می کنند و این جانبداری متاسفانه در زبان ما نیز منعکس شده است.این بر عهده ما روزنامه نگاران زن و مبارزه و هرگز از آنها استفاده نکنیم .وقتی ما از زبان جانبدارانه مثل مرد است که با این واژه ها بزینس من و یا فایر من استفاده می کنیم در واقع از یک جهت گیری مخرب علیه زنان استفاده می کنیم چرا که مفاهیم نهفته در این واژه ها ما را فقط به حیطه جنس مذکر محدود می کند و زنان را به طور ضمنی از این حیطه ها کنار می گذارد.»

تاکید نکردن بر مشخصات جسمی، نقش مادری و جایگاه خانوادگی زنان یکی دیگر از موارد مورد تاکید در این راهکارها برای رسیدن به برابری جنیستی است آیا برای مردان این موارد دائما ذکر می شود مواردی مانند نقش پدری و . ...

اتحادیه ها و مجامع

فعالیت در اتحادیه های روزنامه نگاران و مجامع حرفه ی برای کسب حقوق و حضور برابر در محل کار، ضروری است در این مکان هاست که حقوق خود را به عنوان یک روزنامه نگار می شناسید. هر چند در ایران چنین اتحادیه هایی وجود ندارد اما گردهمایی های حرفه ای می تواند برای جبران این مقوله مفید باشد .هر چند این موضوع هم تبعات خود را دارد.

فدراسیون جهانی روزنامه نگاران در این باره پیشنهاد می دهد :«حضور زنان را در اتحادیه ها و ارگانهای تصمیم گیری افزایش دهید وآنان را به کار بگمارید و از آن ها حمایت کنید .»

این فدراسیون نخستین و مهمترین راهکار برابری را تغییر وضع موجود و تحقیقات و بازشناسی حقوق عنوان می کند. تشکیل کار گروه زنان در اتحادیه ها، انسجام و وحدت گروهی ،عبور از کلیشه ای کردن مسایل زنان ،ورود زنان در تمام امور اتحادیه ها از دیگر پیشنهادهای این فدراسیون برای برقراری برابری جنسیتی است .

مبارزه با باورهای کلیشه ای در رسانه ها

در بخشی دیگر از پیمان نامه فدراسیون جهانی روزنامه نگاران به توضیح باورهای کلیشه ای در رسانه ها پرداخته شده است:«باورهای کلیشه ای به کرات در رسانه ها به کار می رود. در این باورهای کلیشه ای زن، خدمتکار خانواده و عامل بهره برداری جنسی است. این باورها را می توان پیرامون ستارگان هنری غرب و عرب به وفور مشاهده کرد. رسانه ها از آن ها به عنوان «معتادان به فرآورده های آرایشی-بهداشتی» یاد می کنند. تلویزیون و رادیو نیز از زنان برای تبلیغ فرآورده های تجاری سود می برند. استفاده از این باورهای کلیشه ای نه تنها مانعی ذهنی در برابر انتظارات جامعه از زنان به وجود می آورد، بلکه مانع تجلی استعدادهای خود ما روزنامه نگاران نیز می شود.»

دسترسی به آموزش

دسترسی به آموزش نیز یکی دیگر از مفاد پیشنهادی است: « هدف از این کار تسهیل دسترسی زنان روزنامه نگار به آموزش های حرفه ای است. آموزش های اولیه و تخصصی و ارتباط میان مراکز دانشگاهی و دانشکده های روزنامه نگاری و مراکز آموزش حرفه ای از این جمله عنوان شده اند.»

در اینجا تنها به خلاصه ای از نکات پیشنهادی این فدراسیون اشاره شد ،هر چند پیمان نامه روزنامه نگاران ایرانی در این زمینه نیز موجود است و شما می توانید آن را در اینجا بخوانید. اغلب توجه به این نکات و تلاش هر چه بیشتر ما روزنامه نگاران زن و مرد می تواند گامی مفید برای از میان برداشتن تبعیض های نوشته و نانوشته ای باشد که بر دنیای رسانه و حرفه ما حاکم است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.