24 آذر 1391

روزنامه هایی جدید در راهند؛ روزنامه نگاران در این باره چه می گویند

آنها در انتظار بیکاری همچنان روزنامه نگاری می کنند

24 آذر 1391

خبرنگاران ایران- سارا محسنی:این روز‌ها از گوشه و کنار تحریریه‌ها خبرهایی شنیده می شود . خبرهایی مبنی بر اینکه روزنامه‌هایی که سابقه حداقل یک بار توقیف را دارند قرار است بار دیگر به دکه‌های روزنامه فروشی برگردند.

زمزمه هایی شنیده می شود، زمزمه هایی که برای روزنامه نگاران و اصحاب رسانه جذاب است . انتشار روزنامه هایی جدید. آیا این به معنای باز شدن فضای مطبوعاتی در کشور است ؟یا فقط تحولات سیاسی به ظاهر تغییراتی اندک را در فضای مطبوعاتی به وجود می آورند ؟آیا روزنامه های جدید در فضایی متفاوت فعالیت خود را آغاز می کنند و حرفی نو برای گفتن خواهند داشت یا این روزنامه ها هم در فضایی پر از سانسور و محدودیت پا به عرصه می گذراند؟ و بعد از مدت کوتاهی فعالیت توقیف خواهند شد ؟ بعد از روزنامه بهار که تقریبا دو هفته ای است که برای بار چهارم بعد از توقیف های مختلف منتشر می شود، قرار است روزنامه های کارگزاران ، صبح امروز و روزنامه شرق نیز در صورت رفع توقیف، بار دیگر به عرصه مطبوعات کشور برگردند.

اما روزنامه نگاران درباره این بازگشایی های مجدد چه نظری دارند ؟آیا آنها در فضای متفاوت فکری و امیدوار پا به عرصه خبری این روزنامه ها می گذارند یا آنها در حالی وارد روزنامه می شوند که هر لحظه انتظار تعطیلی آن را دارند ؟شاید هم باز عده ای به فضای نسبتا آزاد که قبل از انتخابات های مهم در ایران ایجاد می شود دلخوش کرده اند ؟آیا این بار روزنامه هایی با عمرهای بیشتر از چند ماه خواهیم دید؟

روزنامه نگاری حرفه ماست

یکی از روزنامه نگارانی که با او گفتگو می کنم می‌گوید که بعد از دو سال به تحریریه روزنامه ای برگشته است و از این نظر راضی است.حتی می گوید خوشحال است که دوباره جمعه ها سر کار می رود . خبرنگار روزنامه «بهار» است و می‌خواهد در این گزارش نامی از او برده نشود.

می‌گویم: بالاخره بعد از دو سال بار دیگر به تحریریه‌ای قدم گذاشتید. آیا این بار احساس امنیت شغلی دارید یا نه ؟ مکثی می کند : «امنیت شغلی در کار نیست چون واقعا معلوم نیست که تا چه زمانی می‌شود کار را ادامه داد.»

می‌پرسم: پس چرا برگشتید؟ که می‌گوید: «روزنامه نگاری حرفه ماست یا باید تصمیم بگیریم با توجه به شرایط و محدودیت‌ها و مشکلاتی که این حرفه در ایران دارد آن را کنار بگذاریم و دنبال کار دیگری برویم یا اینکه روزنامه نگار باقی بمانیم.»

او از واژه از فرصت استفاده می کند و شروع به کار مجدد «بهار» را یک فرصت قلمداد می کند: «باید از فرصت‌ها استفاده کنیم ولو اینکه ایده آل نباشند اما به هر حال باید چراغ تحریریه‌ها را روشن نگه داریم.»

تحولات سیاسی و انتشار روزنامه های جدید

برخی این روزها انتشار چند روزنامه جدید در ایران را نشان دهنده باز شدن فضای سیاسی کشور به دلیل انتخابات پیش روی ریاست جمهوری می دانند و معتقدند باید از این حداقل فضای به وجود آمده استفاده کرد و به روزنامه ها بازگشت و حرفی زد. هر چند این حرفها را نتوان در فضایی باز فریاد زد اما به هر حال باید از همین روزنه ها برای اطلاع رسانی و کار استفاده کرد .اما این عقیده همه روزنامه نگاران نیست . روزنامه نگارانی هم هستند که از این وضعیت خسته شده اند و حاضر نیستند در چنین فضایی به روزنامه ها باز گردند آنها از موقتی کار کردن خسته شده اند، آنها می خواهند فضایی را تجربه کنند که مدتهاست در انتظارش بوده اند و برای آن فضا هم صبر پیشه کرده اند .

یکی از روزنامه نگارانی که ترجیح داده از این فضای نسبتا باز سیاسی قبل از انتخابات ریاست جمهوری استفاده کند و به روزنامه ای برای کار باز گردد در این باره تحلیل متفاوتی دارد :««دوتحلیل وجود دارد. در چنین شرایطی همیشه عده‌ای انتشار دوباره روزنامه‌های توقیف شده را عمدتا به دلیل نزدیک شدن به زمان انتخابات ریاست جمهوری یازدهم ارزیابی می کنند و اینطور تحلیل می‌کنند که در بزنگاه‌های انتخاباتی فضای سیاسی کشور باز‌تر می‌شود .این می‌تواند یک زاویه دید باشد اما نظر شخصی من این است که حتی پیش بینی نمی‌کردم که مثلا در همین حد یعنی در حد انتشار بهار و احیانا رفع توقیف شرق هم فضا باز شود.»

او ادامه می دهد : «فکر می‌کردم فضای سیاسی کشور حتی بسته‌تر خواهد شد و امروز خبر فعالیت بهار و روزنامه‌های مشابه حداقل برای من نقطه خیلی کم سوی امیدواری است ولو اینکه هیچ اعتماد و اطمینانی نسبت به پایدار بودن این شرایط ندارم و فکر می‌کنم باید صبر کنیم تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری ببینیم چه اتفاقاتی در کشور می‌افتد.»

بهار تا کنون سه بار توسط دستگاه قضایی ایران توقیف شده و اکنون برای دوره چهارم منتشر می‌شود. این روزنامه در سال ۱۳۷۹ برای اولین بار، در سال ۱۳۸۲ برای دومین بار، و در ۳۰ فروردین‌ ماه ۱۳۸۹ برای سومین بار براساس مصوبهٔ هیأت نظارت بر مطبوعات توقیف شده بود. این روزنامه در سال‌های ۷۹ و ۸۹ بعد از تنها ۷۶ شماره یعنی کمی بیش از دو ماه فعالیت حکم توقیف را گرفته بود.

از موقتی بودن خسته شده ام

روزنامه نگار دیگری که با او گفتگو می کنم بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال 88 بیکار شده بیکاری که حالا سه و سال و نیم شده است :«قطعا اجازه انتشار چند روزنامه جدید به خاطر انتخابات ریاست جمهوری پیش رو است . این استراتژی تکراری حکومت در سالهای اخیر است و این روزنامه ها حتی به "روزنامه های انتخاباتی" معروف هستند . یادم هست وقتی خودم در سال 88 کارم در یکی از روزنامه های به اصطلاح ماندگار و بی طرف را رها کردم و به یکی از همین روزنامه های انتخاباتی رفتم چند نفری از همکارانم به من هشدار دادند این کار را نکنم چرا که این روزنامه انتخاباتی است و بعد از انتخابات توقیف خواهد شد . این پیش بینی درست بود و من چند ماهی سر کار بودم و بعد روزنامه ام برای همیشه تعطیل شد . این روزها پیشنهاداتی داشته ام اما راستش را بخواهید دیگر انرژی موقتی بودن و موقتی کار کردن و در انتظار تعطیلی روزنامه بودن را ندارم .ترجیح می دم در فضایی به کار برگزدم که همه چیز تا حدی متفاوت است »

به گفته این روزنامه نگار اصلاح طلب راه اندازی یک روزنامه جدید کلی انرژی و وقت از روزنامه نگار می گیرد و تا کارها به سوی مرتب شدن و روال می رود روزنامه توقیف می شود و آن قدر از سالهای جوانی اش گذشته که حال و حوصله دوباره از نو شروع کردن را نداشته باشد . به علاوه او چند ماهی است شغلی جدیدی گرفته و کمی احساس ثبات می کند و این بار بیم آن را دارد اگر دوباره کارش را رها کند و چند ماه بعد بیکار شود چه باید بکند ؟آیا این بار تضمینی هست که کاری ولو غیر مطبوعاتی پیدا کند.

این روزنامه نگار ادامه می دهد : « دلم برای فضای تحریریه و صفحه بندی و جر و بحث با همکارانم و گزارش نوشتن لک زده اما با وجود شرایط سیاسی حاضر و همکاران دربندم و فضایی که هیچ اطمینانی به آن ندارم نمی توانم دوباره ریسک کنم و به یک روزنامه انتخاباتی برگردم .»

روزنامه نگار دیگری هم که این روزها به یکی از روزنامه ها برگشته می گوید :« این بار هم در حالی قدم به روزنامه می گذارم که مدام این موضوع در فکرم می گذرد که این بار کی توقیف خواهیم شد ؟ اما با این همه دلم نمی آید که از فضای کار در روزنامه و حرفه ای که به آن عشق می ورزم دور بمانم به امید روزی که معلوم نیست کی سر برسد؟ من معتقدم باید از فرصتها استفاده کرد و لحظه را دریافت اما باز تاکید می کنم که لحظه ای این واقعیت از ذهنم دور نمی شود که روزی نه چندان دور عمر روزنامه ام سر می رسد.»

منتظر شرق می‌مانیم

روزنامه «شرق» در غروب روز چهارشنبه ۶ مهر ماه ۹۱ به دلیل انتشار یک کاریکاتور و برداشت عده‌ای از آن به عنوان توهین، توسط هیات نظارت بر مطبوعات برای چهارمین بار توقیف شد. مسئولان این روزنامه امیدوار هستند که با برگزاری دادگاه روزنامه شرق در روزهای ابتدایی دی ماه، از این روزنامه رفع توقیف شود.

این انتظار شامل حال برخی از اعضای تحریریه این روزنامه هم شده است. روزنامه نگارانی که با وجود پیشنهادهای برای کار در روزنامه‌های جدید مانند «بهار» ترجیح دادند تا منتظر سرنوشت دادگاه شرق باقی بمانند.

آنان امیدوارند تا خبر رفع توقیف را بشوند: «توقیف و گاهی رفع توقیف، خبرهایی است که به گوش ما آشناست. اینبار منتظر رفع توقیف هستیم.» این مطلب را یکی از اعضای تحریریه روزنامه شرق به سایت خبرنگاران ایران می‌گوید و ادامه می‌دهد: «از روزنامه بهار پیشنهاد کار داشتم اما فعلا صبر را ترجیح دادم.»

می‌پرسم: چه میزان امیدوار به رفع توقیف روزنامه شرق هستید ؟ که با لحنی پر امید می گوید : «خیلی زیاد. در مدت توقیف روزنامه ، فشارهای روزهای اول کاملا از بین رفته و توضیحات هادی حیدری و مدیر مسئول درباره برداشت اشتباه از کاریکاتور هم مفید بوده است.»

بار دیگر از او می‌پرسم اگر روزنامه تان رفع توقیف نشد چه می‌کنید که می‌گوید: « هنوز به این موضوع فکر نکرده ام ولی من روزنامه نگارم و بار‌ها تجربه توقیف را حس کرده‌ام. کار دیگری بلد نیستم. با روزنامه نگاری زنده‌ام و منتظر روزنامه جدیدی می مانم .»

او ادامه می دهد : «گاهی به مهاجرت فکر می‌کنم اما باز پیش خودم می‌گویم که هنر این است که در همین فضای محدود و بسته کارکرد و تاثیر گذار بود وگرنه به نظر من به جز چند رسانه فارسی زبان خارج از ایران، بقیه تاثیر زیادی بر جریان خبری داخل کشور ندارند.امیدوارم امیدمان ناامید نشود و تا جایی که می‌توانیم در ایران روزنامه نگاری کنیم.» »

کارگزاران و صبح امروز در راه انتشار؟

اما در ماه‌های اخیر زمزمه‌های انتشار دوباره دو روزنامه صبح امروز به مدیرمسئولی «سعید حجاریان» و کارگزاران به مدیر مسئولی «مرتضی سجادیان» هم شنیده شده است .

چند هفته پیش بود که سایت «عصر ایران» در خبری به عنوان شنیده‌ها نوشته بود: «با رفع توقیف مجوز روزنامه صبح امروز، این روزنامه به زودی با مدیرمسئولی سعید حجاریان منتشر خواهد شد.»

این خبر توسط فرد یا نهادی نه تکذیب و نه تایید شد و البته وقتی از برخی خبرنگاران این موضوع مورد پرسش قرار گرفت، آن‌ها ااظهار بی طلاعی کردند . کمتر کسی درباره جزییات این خبر اطلاعی دارد .مثلا اینکه احیانا اعضای تحریریه و یا سردبیر این روزنامه چقرار است چه کسانی باشند ؟

صبح امروز روزنامه اصلاحات به سردبیری علیرضا علوی‌تبار بود که در جریان توقیف جمعی مطبوعات در اردیبهشت ۱۳۷۹ تعطیل شد. اکبر گنجی، عباس عبدی، سعید رضوی فقیه و عمادالدین باقی از مهم‌ترین نویسندگان این روزنامه بودند.

روزنامه «صبح امروز» با شعار «دانستن حق همه است» در آن دوران منتشر می‌شد اما حال بعد از گذشت ۱۲ سال از توقیف باید منتظر ماند و فعالیت جدید این رسانه را مشاهده کرد که آیا در این دوران بار دیگر می تواند با این شعار به دکه روزنامه فروشی‌ها برگردد؟

اما از سوی دیگر در حالی به چهارمین سالگرد توقیف روزنامه «کارگزاران» نزدیک می‌شویم که زمزمه انتشار مجدد این روزنامه بعد از رفع توقیف از تابستان امسال شنیده می‌شود به طوریکه «مرتضی سجادیان» بعد از رفع توقیف به خبرگزاری فارس گفته بود: «روزنامه کارگزاران پیش از این در دادگاه مطبوعات رفع توقیف شده و از زمان قانونی انتشار این روزنامه خیلی وقت است که می‌گذرد. بعد از گرفتن رفع توقیف در دادگاه مطبوعات، معاونت مطبوعاتی باید ابلاغ رسمی را برای انتشار مجدد روزنامه به ما بدهد که تاکنون این‌کار صورت نگرفته است.»

به نظر می‌رسد با توجه به زمزمه‌های جدید برای انتشار این ابلاغ صورت گرفته باشد و باید به زودی شاهد انتشار این روزنامه باشیم که البته برخی از خبرنگاران آن با نارضایتی به دلیل بدهی‌هایی که به کارکنانش داشت از آن جدا شدند.

روزنامه کارگزاران دی ماه سال ۱۳۸۷ به دلیل انتشار بخشی از بیانیه دفتر تحکیم وحدت درباره موضوع فلسطین و اینکه حمایت از حماس را تقبیح کرده بود، توقیف شد. این روزنامه، رسانه رسمی حزب کارگزاران بود.

آخرین شماره روزنامه کارگزاران

سردبیر و اعضای تحریریه این روزنامه یک روز پیش از توقیف آن، با اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس مجلس خبرگان ایران ملاقات کرده بودند.

هیأت نظارت بر مطبوعات با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرده است که توقیف روزنامه کارگزاران به استناد بند ۵ ماده ۶ قانون مطبوعات انجام شده است که می‌گوید «تحریص و تشویق افراد و گروه‌ها به ارتکاب اعمالی علیه امنیت، حیثیت و منافع جمهوری اسلامی ایران در داخل یا خارج» از ایران ممنوع است.

هر چند این روزها خبرهای این چنینی میان اصحاب رسانه دهان به دهان می چرخد اما کمتر کسی به وجود فضایی باز و متفاوت امیدوار است . بیشتر روزنامه نگاران در حالی پا به روزنامه های جدید الانتشار می گذراند که امیدی به بقای انها ندارند. آنها با این همه تاکید می کنند که امید شان را از دست نمی دهند و در همین فضا سعی می کنند چراغ تحریریه های روزنامه های داخل کشور را روشن نگه دارند .چراغی که عمر و دوام آن نامعلوم و در دست حکومت ایران است .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.