23 آبان 1391

نکته های ویرایش

23 آبان 1391

خبرنگاران ایران -زمان شاه رسم بود که اصناف روز بیست و هشتم مرداد را به هم‌صنف‌های خود و هم‌چنین به شاه تبریک می‌گفتند و آرزوی سلامت بیشتری برای او می‌کردند. در یکی از این سال‌ها، صنف قصاب پلاکارد بزرگی در یکی از خیابان‌های شهر تهران می‌آویزد که روی آن با حروف درشت نوشته شده بود:«۲۸ مرداد، روز قیام ملی ایران را به عموم قصابان ایران علی‌الخصوص شاهنشاه آریامهر تبریک می‌گوییم.»آیا شیطنتی در کار بوده یا فقط مشکل بی‌سوادی قصاب‌ها در میان بوده است؟ الله اعلم. سعی کنید این جمله را با حفظ کلمه‌ی «علی‌الخصوص» ویرایش و به جمله‌ای بی‌ابهام تبدیل کنید.

این جملات را می توانید در صفحه های 124 تا 125 کتاب نکته های ویرایش، نوشته ی علی صلح جو بخوانید . کتابی که همانند نامش نکته به نکته به نگارش در آمده و در هر فصلش نکاتی به خواننده علاقه مند گوشزد می شود .کتاب لحن پیشنهادی دارد و آنچه را به ذهن نویسنده درباره نکات ویرایشی آمده است برای خواننده تصویر می کند . مانند آنچه در بالا خواندید و در کتاب تحت عنوان ساختار مبهم به خواننده یاد آوری می شود.

علی صلح جو خود در مقدمه کتابش می نویسد :«اینها یادداشتهایی است که ضمن کار نوشته ام موضوع ها و نکته هایی که به نظرم جالب آمده و از چند سطر تا چند صفحه درباره آنها نوشته ام .»

در این یادداشت نیز برخی از نکات جالب کتاب به خواننده ارائه میشود .

پرهیز از قلنبه نویسی

یکی از بخش های کتاب به بحث قلنبه نویسی یا همان سخت نویسی اشاره دارد : "هر قدر نوشته ساده‌تر باشد؛ فهمش آسانتر است . یکی از مثال‌های خوبی که برای قلنبه نویسی شنیدم مثالی بود که داریوش آشوری در یکی از سخنرانیهایش گفت. او گفت همین جمله‌ی "استعمال دخانیات ممنوع است" را که در پمپ بنزین‌ها می نویسند در نظر بگیرید که چقدر قلنبه است. می گفت چرا خیلی ساده ننویسیم "سیگار نکشید".

ساده نویسی گرایش درستی است و هیچ کس آن را رد نمی کند . ابولحسن نجفی نیز در مقدمه غلط ننویسیم می گوید یکی از منابع زبان نوشتار زبان گفتار است و بهتر است زبان نوشتار، تا جایی که امکان دارد ،به زبان گفتار نزدیک باشد . حرف درستی است و زبان نوشتاری فارسی نیز به آن نیاز شدیدی دارد .اما یک نکته در این میان هست . سیاق را نباید تا آن حد شکست یا ساده کرد که هویت سبکی را از بین ببرد .پیام های تسلیت را در نظر بگیرید که سیاق خاصی دارند و سالهای زیادی دست نخورده باقی مانده اند . شاید تا سالهای سال نتوانیم به جای« با کمال تاسف و تاثر مصیبت وارده را تسلیت گفته » جمله دیگری بنشانیم و مثلا بنویسیم «بسیار اندوهگینم که رنج بزرگی به شما رسیده است » کلیشه ها سخت جان ترین بخش زبانند .

کلمات و عباراتی بدون درک معنی

چکنویس ، در املای نسل جوان امروز چیزهای جالب توجهی پیدا می شود . یکی از این موارد "چک نویس" است . نه فکرتان به طرف بانک و چک و سفته نرود . چکنویس کلمه ای است که برخی از دانشجویان آن را به جای چرکنویس به کار می برند .

نویسنده بارها در گفته ها و نوشته های دانشجویان با این کلمه روبرو شده است و درباره اش می نویسد :« احتمال می دهم نوعی شفافیت معنایی نیز برای آنها داشته باشد .چه بسا کسانی که این کلمه را به کار می برند گمان می کنند که چکنویس نوشته ای است که نوشته اصلی را با آن چک می کنند یا اینکه نوشته ای است که بعدا باید چک شود . کلمه نادرست دیگری که باز هم آن ر ا در نوشته های دانشجویان دیده ام" راجع به " است برخی به جای این کلمه می نویسند راجب به . به نظر می رسد ، سواد عربی نسل جدید روز به روز کاهش می یابد . به جای تکیه کلام هم دیده ام می نویسند تکه کلام .»

تنوین زدایی

« تنوین یک قاعده دستوری عربی است که زبان فارسی آن را اخذ کرده است . بنابر گرایش فارسی نویسی که این روزها حاکم است ، بهتر است تا جایی که ممکن است کلمات تنوین دار به کار نبریم ؛مثلا به جای قطعا و ضمنا بنویسیم به طور قطع و در ضمن ». این نکته دیگر این کتاب است .

اما نویسنده درباره آن تاکید می کند :« این امر برای فارسی مزیت است اما نباید در پرهیز از آن افراط کرد و مثلا برخی به جای احتمالا می نویسند به احتمال . این تبدیل گاه خواندن را مشکل می کند در واقع ، هنگامی که ما با کلمه به احتمال روبرو می شویم معمولا آن را با کسره می خوانیم زیرا انتظار داریم که به دنبال آن کلمه قوی یا ضعیف راببینیم این امر سبب می شود که جمله را بد بخوانیم و مجبور شویم دوباره بازگردیم و جمله را به صورت درست و، در واقع با تقطیع نحوی درست بخوانیم آیا این دوباره خوانی به آن پرهیز از تنوین می ارزد .»

نظام گفتمانی خواننده

در جایی دیگر از این کتاب نیز نویسنده ، اشاره‌ای به چرایی استقبال از ترجمه های ذبیح الله منصوری علیرغم حرف و حدیث‌های بسیار درباره ترجمه های او می کند :«به نظر می رسد روشنفکرانی که منصوری را مردود می شمارند از رموز گفتمانی نوشته آگاهی ندارند و باز به نظر می‌رسد که این مترجم پیر، بی آنکه به لحاظ نظری از اصول گفتمان باخبر باشد، به شم، آن را درونی ساخته بوده و قلمش خارج از این چارچوب حرکت نمی کرده است. به سخن دیگر، به نظر می رسد که نظام گفتمانی منصوری دقیقا همان نظام گفتمانی خوانندگان اوست، خوانندگان که در نوشته‌ی او نه ایجاز، نه اطناب، نه ابهام و به بیان ساده‌تر نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد حس می کنند. در حالی که برخی از ترجمه های کنونی از فرط دقت از چنین گفتمانی محرومند و به همین علت ناخوانده ویا دست کم نافهمیده باقی می مانند.»

نکته ویرایشی این بخش را نویسنده کتاب در این موضوع پیدا می کند:« ویراستار نباید با هر گونه تکرارو دگر نویسی مخالفت بورزد چرا که ممکن است گاه تکرار لازم باشد .»

مرگ واژه ها

وقتی واژه جدیدی وارد زبان می شود ،تولدش را جشن می گیریم ، اما ظاهرا برای مرگشان هیچ مجلس ختمی برگزار نمی شود.

این جملات را در صفحه 58 این کتاب می خوانید :«یکی از این کلمات که ملتفت رفتنش نشدیم خود همین" ملتفت" است . این واژه درگذشته کاربرد بیشتری داشت . مثلا در داستان دیوار ژان پل سارتر به ترجمه صادق هدایت ، که در سال 1324 در مجله سخن چاپ شده می خوانیم ،توم ملتفت وضعیت نبود و من به خوبی می دیدم که نمی خواست ملتفت وضعیت باشد . اگر کسی امروزبخواهد این متن را ترجمه کند به احتمال قوی ،هر دو ملتفت را به متوجه تبدیل خواهد کرد .

نشانه گذاری

در این فصل از این کتاب به تفصیل درباره نشانه گذاری درست توضیح داده شده است . تعدادی از روزنامه نگاران در نشانه گذاری درست ایراد دارند و مطالعه این بخش برای آنان مفید است .

به عنوان مثال در این بخش آمده است :جمله کامل را در صورتی می توان ادامه داد که قطعه افزوده عبارت یا جمله واره باشد . به عبارت دیگر ،جمله کامل را نمی توان با آوردن ویرگول به جمله کامل دیگر وصل کرد .مثال :

- احمد به حسین کمک کرد ،حسین توانست در امتحان قبول شود.

جمله بالا از نظر نشانه گذاری ،درست نیست . اینها دو جمله اند و باید دید که چه نسبتی با هم دارند . اگر دو جمله کاملا مستقل اند ،هر دو باید به نقطه ختم شوند . اگر قبول شدن حسین در امتحان در نتیجه کمک احمد بوده ، جمله را باید طور دیگری نوشت .مثلا اینچنین :

احمد به حسین کمک کرد تا بتواند در امتحان قبول شود .

احمد به حسین کمک کرد و درنتیجه حسین در امتحان قبول شد .

اما همان طور که اشاره شد ،جمله کامل را در صورت لزوم می توان با ویر گول به عبارت وصل کرد .مثال : حسین چهار بار به آمریکا رفته است، دو بار در کودکی و دو بار در بزرگسالی.

در این بخش مثالهای زیادی را درباره استفاده درست از نشانه ها می توانید بخوانید .

کتاب نکته های ویرایش ، نوشته علی صلح جو به گفته خود نویسنده خواندنش برای حرفه ای ها جالب و در برخی موارد آموزنده و برای غیر حرفه ای ها از جمله دانشجویان مفید است. این کتاب در سال 1386 توسط نشر مرکز چاپ و یکی از معتبر تیرین کتابهای حوزه ویرایش محسوب می شود .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.