12 آبان 1391

گفت‌و‌گو با بی‌تا بختیاری، روزنامه نگار

تحریریه کوچک ما اخبار حاکمیت را دیده بانی می‌کند

12 آبان 1391

خبرنگاران ایران- سارا محسنی: از کافه «تیتر» شروع شد به «دیگربان» رسید. کافه «تیتر» ایده متفاوتی بود که توسط یک زوج روزنامه نگار سال‌ها پیش در نزدیکی چهار راه ولیعصر اجرایی شد. گرچه تحمل حاکمیت برای دیدن یک جمع روزنامه نگار بسیاراندک بود و باعث بسته شدن این کافه شد اما ایده‌های جدید و نو این زوج باعث شد تا بعد از مهاجرت، «دیگربان» را طراحی و اجرا کنند: «خودمان را «اصل» و محافظه‌کاران مخالف جنبش را «دیگری» نام‌گذاری کردیم و به دیده‌بانی آن‌ها مشغول شدیم.» این را «بی‌تا صالحی بختیاری» می‌گوید و معتقد است در این راه موفق هم بوده‌اند: «بار‌ها سپاه و سایر نهادهای حکومتی در واکنش به اخبار دیگربان اطلاعیه صادر کرده‌اند.»

با «بی‌تا بختیاری» در حالی گفت‌و‌گو کردیم که اخیرا این سایت اعلام کرده بود که به دلیل مشکلات مالی قادر به ادامه فعالیت نیست اما به دلیل واکنش‌های زیادی که این خبر ایجاد کرد، «دیگربان» فعالیت خود را ادامه داد تا با راه‌هایی که پیش بینی کردند بتوانند تا حدودی این مشکلات را برطرف کنند.

گفت‌و‌گو با یکی از اعضای تحریریه دو نفره «دیگربان» پیش روی شماست:

•یک معرفی مختصر از خودتان داشته باشید؟

بی‌تا صالحی بختیاری هستم و در حال حاضر در سایت دیگربان فعالیت می‌کنم.

•ایده شکل گیری «دیگربان» بر چه اساسی بود و چه زمانی شکل گرفت؟

ایده دیگربان بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ در ایران شکل گرفت؛ دلیل آن هم این بود که حاکمیت در حال ارائه اخبار و گزارش‌های خلاف واقع بود؛ روشی که البته همواره و به‌ خصوص در بزنگاه‌های سیاسی از سوی حاکمیت اتخاذ شده٬ اما این بار به خاطر جنبش سبز و فراگیری آن لازم بود که به صورت جدی مورد توجه قرار بگیرد. من و همسرم بهنام قلی‌پور تصمیم گرفتیم سایتی به راه بیندازیم که روی اطلاعات در حال انتشار از سوی جمهوری اسلامی تمرکز داشته باشد. در آن زمان سایت‌های بسیاری که به جنبش سبز تعلق خاطر داشتند در حال فعالیت بودند و اخبار و گزارش‌های جنبش را منتشر می‌کردند. ما فکر کردیم بهتر است سویه دیگر این ماجرا را هم ببینیم و فضایی ایجاد کنیم که مخاطبان فارسی زبان از زاویه دیگری هم که اتفاقاً بسیار مهم است٬ به اتفاقات درون کشور نگاه کرده و بتوانند بر اساس اطلاعاتی که در اختیارشان قرار می‌گیرد٬ شخصا اخبار را تجزیه و تحلیل کنند و به درستی و نادرستی آن‌ها پی ببرند. تا جایی که به یاد می‌آورم تا قبل از آغاز به کار دیگربان٬ اخبار و اطلاعات رسمی و غیر رسمی منتشر شده از سوی حاکمیت و نهادهای وابسته به آن به صورت جدی و تخصصی مورد توجه و بررسی قرار نگرفته بود. در آن زمان فضای کشور به گونه‌ای بود که افراد یا هوادار جنبش سبز بودند و یا در مقابل آن. بنابراین ما خودمان را «اصل» و محافظه‌کاران مخالف جنبش را «دیگری» نام‌گذاری کردیم و به دیده‌بانی آن‌ها مشغول شدیم.

•نحوه رصد اخبار محافظه کاران در سایت دیگربان چگونه است؟ چند رسانه رصد می‌شود؟

نحوه رصد اخبار محافظه‌کاران از سوی دیگربان به این صورت است که سایت‌ها و منابع مختلفی که اخبار رسمی و غیر رسمی حاکمیت را منتشر می‌کنند شامل خبرگزاری‌ها٬ وب‌سایت روزنامه‌ها و سایر نشریات چاپی که نسخه الکترونیک هم دارند٬ وب‌سایت‌های نزدیک به محافظه‌کاران٬ وبلاگ‌های هوادار حاکمیت٬ سایت‌های ارگان‌ها و نهاد‌ها و هر منبع دیگری که در حوزه کار دیگربان قابل اعتنا باشد مورد بررسی قرار می‌گیرند. در این مورد عدد مشخصی نمی‌توانم بدهم ولی تعداد اخباری که خوانده می‌شوند واقعاً زیاد است٬ چرا که میزان اطلاعات منتشر شده از سوی جمهوری اسلامی که بخشی از آن کاملاً هدفمند منتشر می‌شود بسیار زیاد است. در دیگربان بخشی به نام «درباره ما»هست که در این مورد می‌تواند اطلاعاتی در اختیار شما قرار دهد.

نحوه تهیه مطلب در دیگربان هم به این صورت است که در بیشتر موارد بر اساس تنها یک جمله که گاهی در بخش‌های پایانی خبری یا مطلبی پیدا می‌شود٬ مطالب نوشته می‌شوند٬ بنابراین نمی‌توان تنها به تیتر اخبار اعتماد کرد و باید خبر‌ها و گزارش‌ها را کامل خواند.

•میزان استقبالی که از این سایت شده چه اندازه بوده است و به طور کلی واکنش‌ها چگونه بوده است؟

البته در این زمینه شما باید از مخاطبان نظرخواهی کنید٬ اما به نظر من میزان استقبال از دیگربان خوب بوده است. هم آمار بازدیدکنندگان سایت قابل توجه است و هم میزان بازنشر اخبار سایت در شبکه‌های اجتماعی و سایر وب‌سایت‌ها و رسانه‌ها. ضمن اینکه شمار کامنتهایی که مخاطبان برای سایت می‌گذارند هم قابل توجه است.

نکته‌ای که به نظرم مهم است و می‌خواهم مطرح کنم این است که دیگربان٬ توجه سایر رسانه‌ها و به‌خصوص رسانه‌های بزرگ را به اخبار محافظه‌کاران جلب کرده است و با فعالیت این سایت٬ رسانه‌های بزرگ نیز دیگر بی‌اعتنا از کنار اخبار محافظه‌کاران دست‌کم در سایت‌های آن‌ها نمی‌گذرند و این اتفاق مهمی است.

•آیا واکنش‌های خاصی از سوی محافظه کاران نسبت به خبرهایی که از آن‌ها کار می‌کنید داشتید؟

بله. بار‌ها سپاه و سایر نهادهای حکومتی در واکنش به اخبار دیگربان اطلاعیه صادر کرده‌اند. بدیهی است البته که اسم دیگربان را نیاورده‌اند٬ اما خب خبری که تکذیب کرده‌اند را اول دیگربان کار کرده و جریان سازی کرده است. ضمن اینکه وقتی دیگربان خبری را که اندکی جنجال برانگیز است٬ کار می‌کند خبر بلافاصله از سوی منبع منتشر کننده حذف می‌شود و خب این نوعی واکنش از سوی محافظه‌کاران است. البته این کار را دو چندان کرده و ما باید از هر خبری که تهیه می‌کنیم عکس هم بگیریم یا صفحه‌اش را فریز کنیم.

ضمن اینکه در فرند فید و گوگل پلاس که نسل علاقمند به اینترنت محافظه‌کاران فعالیت دارند٬ بحث‌های داغ و جالبی درباره دیگربان و اخبار آن در جریان است.

•تیتر زنی متفاوت در دیگربان گویا بسیار مهم است. چگونه این تیتر‌ها استخراج می‌شود؟

اتفاقاً من فکر می‌کنم به خاطر حساسیت مطالبی که کار می‌کنیم دست ما در تیتر زنی بسته است. نوع مطالب اصلاً اجازه مانور و بازی با کلمات را به ما نمی‌دهد. به خاطر رعایت بی‌طرفی و پرهیز از ایجاد سوءتفاهم ترجیح می‌دهیم تیترهای ساده انتخاب کنیم. نوع مطالب انتخاب شده است که برای مخاطب جذابیت ایجاد کرده است و البته ادبیات پاکیزه‌ای که از ابتدا در سایت مورد توجه قرار داده‌ایم.

•آیا تا کنون متهم به رعایت نکردن اخلاق حرفه‌ای روزنامه نگاری شده‌اید؟ و خودتون را چقدر ملزم به رعایت این موضوع می‌دانید؟

تا جایی که به خاطر می‌آورم به رعایت نکردن اخبار حرفه‌ای روزنامه‌نگاری متهم نشده‌ایم. البته قطعا اشتباهاتی داشته‌ایم که به علت فشار کار بوده و بعد از یادآوری٬ آن‌ها را اصلاح کرده‌ایم. خوشبختانه تا کنون در دام هم نیفتاده‌ایم٬ با وجودی که مطالب وسوسه‌انگیز زیادی٬ البته بدون نام برای ما ارسال می‌شود. اما تا از صحت یک خبر اطمینان حاصل نکنیم٬ هر چقدر هم که وسوسه‌انگیز باشد٬ از انتشار آن خودداری می‌کنیم. منبع همه اخبار و مطالب منتشره در سایت را هم منتشر می‌کنیم. به این صورت همه می‌توانند خودشان درستی یا نادرستی خبر را بررسی کنند. ضمن اینکه برای سایر رسانه‌ها هم این فرصت فراهم می‌شود که اگر آن منبع را ندیده‌اند از آن استفاده کنند؛ روشی که متأسفانه در بسیاری از رسانه‌های فارسی زبان باب نیست و برخی با خست به منابع خبری نگاه می‌کنند. امیدواریم که در آینده هم همین روش ادامه پیدا کند.

•تحریریه سایت چگونه اداره می‌شود و آیا اعضای تحریریه خودشون خبرنگار و فعال رسانه هستند؟

دیگربان حاصل کار یک تحریریه دو نفره است٬ دلیلش هم این است که سایت هیچ وقت بودجه درست و حسابی نداشته که بتواند از کسی دعوت به کار کرد. البته افرادی به صورت داوطلبانه و دوستانه مطالبی را برای سایت فرستاده‌اند٬ اما به جز ما دو نفر نیروی دیگری در سایت حضور فعال ندارد و البته این اصلاً خوب نیست. امیدوارم بتوانیم برای دیگربان یک تیم حرفه‌ای بسازیم. دیگربان باید یک بخش آموزشی هم داشته باشد.

•مشکلاتی که دیگربان در این مدت با آن مواجه بوده را می‌توانید نام ببرید؟

کمبود نیروی انسانی٬ فشار کاری بالا٬ مشکلات مالی٬ حملات اینترنتی و...

•آیا بوده که رسانه‌ای هم شما را مورد نقد قرار بدهد و این نقد‌ها مورد قبول بوده؟

تا جایی که به خاطر دارم خیر.

•چقدر بخش نظرات سایت فعال است و شما چه میزان خود را ملزم به پاسخگویی به مخاطبانتان می‌دانید؟

برای ما بخش نظرات خیلی مهم است و به همه آن‌ها که نیاز به پاسخ دارند٬ پاسخ می‌دهیم. خوشبختانه روز به روز شمار کامنتهای سایت بالا می‌رود. همه کامنتهای مخاطبان به جز آن‌هایی که حاوی توهین هستند منتشر می‌شوند. حتی کامنتهایی که تند و تیز‌ترین انتقاد‌ها را به خود ما داشته‌اند. بیشترین موارد اصلاح خبر‌ها از سوی خوانندگان سایت تذکر داده شده است. حتی در مواردی مخاطب پیام گذاشته است که دیگربان زود باش فلان واژه غلط را درست کن تا کسی متهمت نکرده است. یعنی کاملاً یک‌جور احساس نزدیکی و تعلق خاطر وجود داشته که برای ما بهترین سرمایه است.

•گویا سایت بخش انگلیسی هم دارد. این بخش به چه صورت است و چه خبرهایی را مورد توجه قرار می‌دهد؟

بخش انگلیسی سایت تنها برای چند ماه فعال بود٬ بعد از بررسی دیدیم که مخاطبان ما را بیشتر فارسی‌زبانان تشکیل می‌دهند. خوشبختانه ایرانی‌های زیادی هم در رسانه‌های غیرفارسی زبان و یا تینک‌تنک‌های خارجی فعال هستند که از اخبار سایت استفاده می‌کنند٬ بنابراین نیازی به فعال بودن بخش انگلیسی نیست. ضمن اینکه بودجه فعال نگه داشتن این بخش را هم نداشتیم.

•میزان انتشار اخبار شما در رسانه‌های اجتماعی چگونه است؟

همانطور که گفتم خوب است و بعضی خبر‌ها ده‌ها بار در شبکه‌های اجتماعی از جمله فیس بوک بازنشر می‌شوند.

سایت «دیگربان» را دراینجا می توانید ببینید

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.