9 مهر 1391

برای بررسی حقیقت چه باید کرد

روش های بررسی صحت اخبار

9 مهر 1391

نوشته: لارا شین

ترجمه و تلخص: انوشه جاوید

خبرنگاران ایران : بررسی، تحلیل و درک درست حوادث متعدد در حوزه رسانه به ویژه وقتی مربوط به ساخت، اقتباس یا سرقت ادبی و دروغ‌هایی می‌شود که اغلب با نام افراد سرشناس- همچون «جونا لهرر»، «فرید زکریا» و «نیال فرگوسن» و... - گره خورده است؛ لزوم تاکید بر حفظ حقایق و فهم راحت آن را برای دیگران ایجاد می‌کند.

شناخت راه‌هایی برای بررسی آسان صحت و سقم وقایع و اتفاقاتی که در رسانه‌ها منعکس می‌شود، از جمله مواردی است که دانستنش برای هر روزنامه نگاری ضروری است به ویژه اگر این روزنامه نگار، خبرنگار آزادی باشد که اعتبار و قدرت نام رسانه‌ای خاص از او و تلاش‌هایش حمایت نمی‌کند!

هرگز از یاد نبرید که بررسی و چک کردن آنچه ادعا می‌شود حقیقت یا دروغ است- به ویژه قبل از چاپ و انتشار مطلب- مانع از آسیب دیدن اعتبار نوشته یا نشریه شما و جلوگیری از فرسایش تدریجی اعتماد عمومی نسبت به حرفه روزنامه نگاری می‌شود. ضمن اینکه برای هر نویسنده‌ای به ویژه در حوزه رسانه دست یابی به حقیقت و تشخیص به موقع دروغ از واقعیت بیشترین تاثیر را در هدایت درست مسیر زندگی حرفه‌ای او دارد.

«تا- نهیسی کواتس»، سردبیر ارشد مجله آتلانتیک در مقاله‌ای تحت عنوان «در دفاع از بررسی حقایق» می‌نویسد: «بررسی و دست یابی به حقیقت، زندگی شما را نجات خواهد داد. کشف درستی و تشخیص دروغ از واقعیت می‌تواند شما را از احمق جلوه کردن، دور کند.»

وی در بخش دیگری از این مطلب آورده است: «نباید فراموش کرد که هر کسی این شانس را ندارد تا با کار در محیطی رسانه‌ای و دسترسی به منابع و ماخذهایی قابل اعتماد برای درستی یا عدم صحت یک موضوع، از حقیقت یا دروغ بودن آن اطمینان حاصل کند. این به آن معنی است که به ویژه اگر شما نویسنده مطلبی هستید و به دلایل حرفه‌ای با محدودیت‌هایی (زمان، مکان، فضای چاپ و...) هم مواجه‌اید، شما و سردبیرتان می‌بایست قبل از هر اقدامی برای حصول اطمینان از درستی یا عدم درستی موضوعی که قصد نوشتن در مورد آن را دارید، دست به کار شوید.»

در این مقاله با تکیه بر مصاحبه‌هایی که با «پی‌تر کنبای»، سردبیر ارشد و مسئول بررسی صحت مطالب هفته نامه نیویورکر و «جاناتان واینر»، نویسنده کتاب «منقار سهره» و برنده جایزه ادبی پولیتزر انجام شده است، به مواردی اشاره می‌شود که می‌توانید با مد نظر قرار دادن آن‌ها با سهولت بیشتری به بررسی و کنترل درست یا دروغ بودن یک مطلب بپردازید.

۱- مانع کسب اطمینان از صحت خبر نباشید

گاهی خود شما به عنوان روزنامه نگار، به دلایلی همچون ذینفع بودن یا پیش داوری و موضع گیری‌های شخصی، سبب می‌شوید تا دیگران نتوانند از درستی و صحت مطلبی که می‌نویسید اطمینان حاصل کنند.

هیچ‌گاه در حالی که نتیجه خاصی را در ذهن خود پرورانده‌اید، دست به بررسی یک موضوع نزنید. با این کار پیش از شروع خط اصلی گزارش را تعیین کرده‌اید و بر اساس نوعی پیش داوری به سمت واقعیت‌ها می‌روید. این وضعیت بیش از هر چیز به بی‌طرفی شما و نوشته‌تان لطمه می‌زند و اجازه نمی‌دهد تا واقعیت آن طور که هست گزارش شود.

۲- بر اساس حداقل دو مبنع معتبر گزارش دهید

اصل «وجود حداقل دو منبع معتبر»، اصلی که اغلب سازمان‌های خبری برای بررسی صحت و درستی موضوعی از آن استفاده می‌کنند.

با این شیوه برای اطمینان از صحت یک خبر یا مطلب رجوع به دست کم دو منبع معتبر کافی است تا درستی و صحت اطلاعات مورد نظر تایید شود. البته باید مراقب اخبار خبرگزاری‌ها باشید، زیرا به هر دلیلی ممکن است با وجود اعتبار نامی خبرگزاری، خبر منتشر شده درست نباشد.

۳- وقتی ماموریتی به شما داده می‌شود، از دبیرتان بخواهید تا در مورد پیشینه موضوع شما را مطلع کند

داشتن اطلاعات کافی از پیشینه یک موضوع، قبل از هر چیز به شما کمک می‌کند تا وقت و زمانتان را مدیریت کنید و از اتلاف بی‌مورد آن بپرهیزید. ضمن اینکه داشتن پیشینه خبر و اطلاعاتی از موضوعی که قرار است در مورد آن مطلبی بنویسید سبب خواهد شد تا بتوانید به بهترین نحو ممکن داشته‌هایتان را طبقه بندی کنید و متناسب با موضوع به سراغ دریافت اطلاعات تکمیلی از منابع خبری و اطلاعاتی خود بروید.

تعامل داشتن با دبیر و درخواست کسب اطلاعات و آگاه شدن از پیشینه موضوع به طور حتم دبیرتان را تحت تاثیر قرار خواهد و تحسین وی را نسبت به شما برخواهد انگیخت. پس از سوال کردن و کسب اطلاعات در مورد پیشینه خبر از دبیرتان خجالت نکشید. (یک دبیر خوب باید از پیشینه موضوعاتی که به خبرنگارانش می‌دهد، آگاه باشد.)

نشریه‌ای همچون نیویورکر همواره آرشیوی از مطالب و اطلاعاتی دارد که می‌تواند بسیاری از پرسش‌ها را قبل از طرح شدن پاسخ دهد. اما اگر با چنین نشریه‌ای سر و کار ندارید و نمی‌توانید از منابع و ماخذهایی که نشریاتی در این قد و قامت در اختیارتان قرار می‌دهند استفاده کنید، قبل از اینکه دیر شود و زمان را از دست بدهید، با تکیه بر توانمندی‌ها و ارتباطاتی که دارید دست به کار شوید و اطلاعات خود را درباره پیشینه مطلب مورد نظر تکمیل کنید.

۴-اطلاعات بدست آورده از منابع در دسترستان را طبقه بندی کنید

طبقه بندی اطلاعات بر اساس منابع، یکی از اولین اقداماتی است که مسئولان بررسی صحت اخبار در نیویورکر از نویسندگان مطلب می‌خواهند تا انجام دهند. توصیه می‌شود که شما هم همین کار را انجام دهید.

فراموش نکنید که در کنار این کار می‌بایست منابعی را که برای تهیه مطلب به سراغشان رفته‌اید را نیز از چند وجه طبقه بندی کنید و اطلاعاتی در مورد آن‌ها داشته باشید.

از حیاتی‌ترین اطلاعاتی که ممکن است بعدا برای کنترل صحت مطالب شما از سوی دبیر یا گروه ارزیابی صحت اطلاعات درخواست شود، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

•شماره تماس خانه، محل کار یا تلفن همراه هر یک از منابعی که با آن‌ها مصاحبه کرده‌اید.

•فهرست دقیقی از منابع مکتوب، دیداری یا شنیداری که به آن‌ها رجوع کرده‌اید، تهیه کنید. در این فهرست باید شامل اطلاعاتی همچون نام نویسنده، عنوان مقاله، گزارش و کتاب، تاریخ چاپ، لینک، نام انتشارات یا رسانه و... باشد. ارجاع دادن خواننده به چنین منابعی اعتبار نوشته و گزارش شما را بالا می‌برد و به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با دقت بیشتری مطلبتان را بخوانند و به آن استناد کنند.

۵- چنانچه با ابزاری همچون اینترنت جست‌و‌جو و تحقیق می‌کنید...

همواره منابع یافته‌هایتان را بنویسید. اگر با اینترنت سر و کار دارید و فراموش کردید که منبع بخشی از نوشته‌تان را یادداشت کنید، قبل از اینکه دیر شود به سراغ یکی از موتورهای جست‌و‌جوی اینترنت یا هیستوری کامپیوترتان بروید و نقل قول یا لینکی را که به عنوان منبع از آن استفاده کرده‌اید، بیابید.

چنانچه آدم فراموشکاری هستید و معمولا یادتان می‌رود تا آدرس لینک یا منابعی را که به آن‌ها رجوع می‌کنید یادداشت کنید، بهتر است از همین امروز برای تغییر این عادت تلاش کنید. مطمئن باشید که از ایجاد تغییر در این بخش از زندگی حرفه‌ایتان هیچ‌گاه پشیمان نخواهید شد.

این طرز فکر را که نوشتن آدرس لینک یا نام منابع سبب خواهد شد تا رقیبانتان هم به‌‌ همان اطلاعات خوبی که در دسترس شماست دسترسی داشته باشند را برای همیشه فراموش کنید. یک خبرنگار خوب کسی است که هیچ‌گاه به داشته‌های خود بسنده نکند و همیشه به دنبال منابع و لینک‌های جدید باشد. مطمئن باشید با این کار همیشه یک کارت جدید برای رو کردن خواهید داشت که دیگران را غافلگیر خواهد کرد.

همانطور که «کلی مک گونیگال»، استاد روان‌شناسی و سخنرانان دانشگاه استنفورد می‌گوید: «به فکر کردن عادت کنید قبل از اینکه انجام کارهای بی‌اهمیت تبدیل به یکی از عادت‌های شما شود و مجبورتان کند تا برای متوقف کردن آن فکری کنید.»

شاید چکیده این عبارت‌‌ همان جمله معروف «علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد» باشد. پس قبل از اینکه خیلی دیر شود و عدم ذکر منبع برایتان دردسرساز شود، عادت کنید منابع نقل قول مطالبتان را یادداشت کنید. با این روش همکاران، مخاطبان و حتی رقیبان و دشمنانتان هم با اطمینان از درستی نوشته‌های شما یاد خواهند کرد و آنچه می‌نویسید یا گزارش می‌دهید به عنوان یک سند قابل استناد خواهد بود.

در ضمن ترویج چنین عادتی می‌تواند به خود شما هم کمک کند تا هنگام خواندن مطالب دچار تردید در صحت یا عدم صحت آن مطلب نشوید.

۶- اگر در حال گزارش روی سایت هستید...

«واینر» در یکی از کتاب‌هایش در مورد اسناد، نوعی طبقه‌ بندی را مطرح کرده است که بر اساس آن اسناد مربوط به شکست و موفقیت را توصیف می‌‌کند. طبق این نظریه، مردم می‌‌توانند بازده ‌های رفتاری را علاوه بر عوامل درونی (شخصی) یا بیرونی (موقعیتی) به عواملی مانند پایداری یا ناپایداری و قابل کنترل یا غیرقابل کنترل بودن موقعیت نسبت دهند.

طبقه ‌بندی واینر، علاوه بر نقش واسطه‌‌ای مهمی که از جنبه‌شناختی دارد و ما را در تصمیم‌ گیری برای پیامدهای اسناد یاری می‌کند، واکنش ‌های هیجانی و احساسات متفاوتی را که به تبع اسناد گوناگون به وجود می‌ آیند را نیز توجیه می‌ کند. وی نشان داده است که نوع اسناد افراد از عملکرد خود، می‌‌تواند پیامدهای متفاوتی به همراه داشته باشد.

وی می‌گوید: «من همواره سمبل و نشانه‌های کوچکی را برای خودم تعریف می‌کنم که سبب می‌شود وقتی برای مدتی از نوشته‌هایم دور می‌شوم بتوانم کلیت و حتی بسیاری از جزییات آن را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به یاد بیاورم. نکته جالب توجه این است که طبقه بندی اطلاعات به من کمک می‌کند که حتی درست یا غلط بودن نوشته‌های خود یا دیگران را نیز تشخیص دهم. تنها توصیه‌ای که می‌توانم برای جست‌و‌جوگران حقیقت بکنم این است که طبقه بندی درست و یادداشت برداری را به عنوان بخشی از عادت‌های نوشتاری خود حفظ کنند. با این اخلاق همیشه می‌دانند که چی به چی و کجا به کجاست. ضمن اینکه به سادگی می‌توان حقیقت را دروغ تشخیص داد.»

به اعتقاد واینر یک نویسنده خوب را باید از دفترچه یادداشتش شناخت؛ حتی اگر تنها و تنها با وب و صفحات مجازی اینترنت سر و کار داشته باشد. پس همیشه یافته‌هایتان را مکتوب و طبقه بندی کنید و هر از گاهی هم به سراغ آن‌ها بروید و همه نت‌ها یتان را از اول مرور کنید. با این کار بسیاری از موارد با واقعیت‌هایی مواجه خواهید شد که حتی به آن‌ها فکر هم نمی‌کردید.

اگر نوشته‌هایتان را روی اینترنت منتشر می‌کنید یا از سایت‌های مختلف برای حفظ آن‌ها استفاده کنید باز هم سعی کنید آن‌ها را طبقه بندی کنید و از آنها خلاصه مفیدی بردارید.

۷- اگر مشغول نوشتن مطلبی با منابع ارجاعی متعدد هستید...

همانطور که کانبای هم در سخنرانی با عنوان «هنر خلق مجله: از نگاه سردبیر و از دیدگاه اقتصاد رسانه» که در دانشکده روزنامه نگاری کلمبیا ایراد کرد، بررسی صحت و سقم اطلاعات نه تنها مربوط به بررسی حقایق موجود در روایت داستان است بلکه مربوط به تصویری که از آن داستان در اذهان عمومی ساخته می‌شود نیز است. این تصویر و برداشت فارغ از زشت و زیبا بودن باید مبتنی بر واقعیت باشد. به همین دلیل است که توصیه می‌شو قبل از انتشار نهایی با دبیر، سردبیر یا مسئولان بررسی صحت اخبار صحبت کنید و آن‌ها را از دلایل خودتان برای انتخاب هر یک از نقل قول‌ها، مصاحبه شونده‌ها و... و لزوم و وجودشان توجیه کنید.

فراموش نکنید که وجود منابع، پیشینه و اطلاعات تکمیلی حتی اگر به نظر چندان ضروری و مهم هم نباشد، کمک خواهد کرد تا در صورت وجود کوچک‌ترین شک و شبهه‌ای نوک پیکان انتقاد از طرف شما به سمت و سوی دیگری نشانه رود.

۸-یادداشت‌هایتان را طبقه بندی کنید

امروزه بسیاری از نرم افزارهای مخصوص نویسندگان و خبرنگاران به طرز حیرت آوری در خدمت طبقه بندی اطلاعات است. سعی کنید همگام با تکنولوژی برای بهتر ارائه کردن اطلاعات و طبقه بندی موضوع آن‌ها قدم بردارید.

این نرم افزار‌ها به شما امکان می‌دهند تا هر زمان که لازم است به نوشته‌ها و یادداشت‌هایتان دسترسی داشته باشید. شما می‌توانید با تعریف دسته بندی‌های متعدد همچون صفحات وب، تاریخ، فایل صوتی و تصویری و... امکان جستجو‌ها موردی را ساده‌تر کنید. جالب‌تر اینکه برخی از این نرم افزار‌ها می‌توانند با فرمت‌های مختلفی دارند اطلاعات را برای مدت‌های طولانی بایگانی کنند، در حالی که دسترسی به آن‌ها هیچ‌گاه دشوار نخواهد بود.

چنانچه تصمیم دارید طبقه اطلاعاتتان را با جزئیات زیاد و بدون تلفیق موضوعات نزدیک به هم انجام دهید، قبل از هر اقدامی برای ایجاد فولدرهای اطلاعاتیتان نظم و طبقه بندی خاصی را تعریف کنید. به این ترتیب با وجود اطلاعات گسترده امکان دسترسی به آن‌ها ساده و بی‌دردسر خواهد شد.

۹-همانطور که می‌نویسید، یادداشت کنید که هر یک از حقایق از کجا بدست می‌آید

اگر برای یک وب سایت خاص می‌نویسید، می‌توانید لینک منابعی را از آن‌ها برای جمع آوری اطلاعات استفاده کرده‌اید به عنوان مرجع در اختیار خوانندگانتان قرار دهید. با این اقدام آن‌ها می‌توانند به راحتی به سایت‌هایی که شما آدرسشان را داده‌اید سر بزنند و خودشان برای تصمیم گیری در مورد صحت نوشته‌هایتان تصمیم بگیرند.

ذکر منبع نه تنها برای آگاه کردن سردبیر از شیوه جمع آوری اطلاعاتتان است، بلکه سبب می‌شود تا به طبقه بندی اطلاعات جمع آوری شده از سوی دیگران هم کامل‌تر شود.

همانطور که گفته شد نرم افزارهایی که در خدمت نویسنده‌ها و خبرنگاران است امکاناتی دارند که به آن‌ها کمک می‌کنند به سادگی منابع خود را در قالب پی نوشت، پا ورقی، فهرست و... با جزئیات کامل طبقه بندی کرده و در نوشته خود جای دهند. پس دیگر جایی برای تنبلی و فراموشکاری در نوشتن اطلاعات کامل منابع و ماخذ‌ها وجود ندارد.

در یک جمع بندی کلی، اگر می‌خواهید نوشته‌هایتان از اعتبار و احترام ویژه‌ای برخوردار باشند از بروز هرگونه بی‌دقتی در تهیه خبر و سستی در ابراز اطمینان از صحت آن بپرهیزید. زیرا اطمینان از صحت خبر مهم‌ترین اصلی است که روزنامه نگاری را از شایعه پراکنی متمایز می‌کند.

منبع:

سایت پوینتر، ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.