29 مرداد 1391

مدیریت پوشش خبری بحران در رسانه های حرفه ای

29 مرداد 1391

خبرنگاران ایران - یک هفته از وقوع زلزله آذربایجان می گذرد، زلزله ای که خسارات جانی و مالی بسیار به جا گذاشت در این روزها هر وقت درباره زلزله در تلویزیون ،روزنامه ها،وب سایتها، و شبکه های اجتماعی مطالبی دیدیم یا خواندیم بلافاصله نگاه مان به چگونگی پوشش دهی اخبار از سوی آنان هم منعطف شد اینکه تا چه میزان این رسانه ها توانسته اند در این بحران پوشش خبری را مدیریت کنند . رادیو و تلویزیون در این میان متهم به بی توجهی و درست نرساندن اخبار شدند و گاه رسانه های اجتماعی و روزنامه های مستقل متهم به سیاه نمایی .اما سوال اصلی اینجاست تاچه میزان رسانه های کشور در زمینه پوشش دهی بحرانها آمادگی دارند ؟ آیا آنها مانند رسانه های حرفه ای دنیا برای پوشش دهی این بحرانها آموزش کافی دیده اند ؟ کتاب مدیریت پوشش خبری بحران در رسانه های حرفه ای می کوشد تا حدودی به این سوالات پاسخ دهد .نویسنده کتاب اکبر نصر اللهی، دارای مدرک دکترا در رشته مدیریت رسانه در این زمینه معتقد است :« سال ها همکاری و مدیریت در بخش‌های مختلف رسانه و مشاهده نحوه مواجهه آن‌ها با بحران‌های مختلف من را به این جمع‌بندی رساند که رسانه ها درمواقع عادی خوب عمل می کنند اما در بحران‌ها موفق نیستند، رویکردشان سنتی‌ و راهبردشان انفعالی است وممکن است باعملکرد ضعیف ونادرست خود موجب گسترش بحران شوند.»

مدیریت بحران توسط رسانه ها

این استاد دانشگاه با توجه به این رویکرد یعنی موضع انفعالی رسانه ها در زمان پوشش دهی بحرانها"اداره بحران بوسیله رسانه ها" را این گونه شرح می دهد :«یکی از مواردی که در مدیریت بحرانها به آن توجه شده است . نقش بسیار مهم رسانه ها در ایجاد بحران، مهار بحران، گسترش آن و ...موضوع اصلی این کتاب است. این کتاب ضمن اینکه اطلاعات تئوریک خبرنگاران را ارتقاء می دهد، آنها را با مدیریت بحران های مهم آشنا و به آنها کمک می کند تا بدانند در اداره بحران­های مختلف چگونه عمل کنند.»

برای مدیریت خبری بحران ها چه باید کرد ؟

نویسنده این کتاب معتقد است در مدیریت فرآیند تولید خبر در هنگام بحران، دو مساله اساسی باید مورد توجه قرار گیرد:اول آنکه؛ سازمان رسانه تابع قواعد و معیارهای اساسی مدیریت و اهداف کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت (استراتژی­ها) است و در عین حال با رویدادهای لحظه­ای یا جاری،‌حوادث غیرمنتظره،‌واکنش سریع در برابر پدیده­های خبری،‌ماموریت­های پیش­بینی­نشده، پویایی و انعطاف­پذیری در کشف،‌گردآوری و توزیع اطلاعات خبری مواجه است.

دوم آنکه؛ در تحقیق مدیریت مطلوب سازمان رسانه خبری در مواجهه با بحران،‌ایجاد تعامل، سازماندهی و هماهنگی میان نقش­های مدیریتی (دبیری،‌سردبیری و ...) و نقش­های عملیاتی (خبرنگاری، گزارشگری و ...) بسیار حائز اهمیت است.

افزایش مراجعه مردم به رسانه ها در شرایط بحرانی، (نظریه اقتضایی)، اقتضاء می کند که نوع عمل رسانه در شرایط بحرانی متفاوت با شرایط عادی باشد و رسانه به منظور متواری نکردن مخاطبان خود کشاندن آنها به رسانه­های رقیب به سرعت به موضوع و سوژه بپردازد. به همین دلیل است که شناسایی و پرداخت سریع و به موقع "سوژه­های خبری بحرانها"، در عصر تعدد و تکثر رسانه­ها اهمیت زیادی دارد. به نظر می رسد خلاء و مشکلی که در حوزه عمل رسانه هایی همچون رادیو و تلویزیون ایران در خصوص" موضوعات خبری بحرانی" وجود دارد این است که:دربسیاری از مواقع از کنار سوژه­های ناب و دست اول و مورد نیاز مردم (به ویژه موضوعات بحرانی) به راحتی می‌گذرند و همین امر به بی­اعتمادی مخاطبان و مراجعه آنها به رسانه های رقیب (داخلی و خارجی) و گسترش ارتباطات میان فردی برای تامین نیازهای خبری خود منجر میشود. برخی از مواقع نیز رسانه‌ها و خبرنگاران به سوژه های مورد نیاز مردم (موضوعات بحرانی) با تاخیر میپردازند. این مسئله هم خود مشکلاتی را موجب می شود. دیر اقدام کردن در برخی مواقع، ضررش از اقدام نکردن بیشتر است.

بعضی اوقات هم رسانه به سوژه مورد نیاز مردم (موضوعات بحرانی) می پردازد اما در اولویتهای پایین و با بسته بندی غیرحرفه ای و جهت دار آنها را پخش می کند که همگی آنها پوشش خبری موفق را زیر سوال می برد .

بررسی عملکرد رسانه ها در بحران های مختلف

فصل سوم این کتاب به بررسی عملکرد رسانه ها در بحرانهای مختلف می پردازد .این فصل برای همه خبرنگاران علاقه مند به پوشش خبری بحرانها بسیار مفید است چرا که در آن به چگونگی پوشش خبری بحران سارس ، سقوط بغداد ، یازده سپتامبر، بوسنی و ...در رسانه های حرفه ای دنیا مثل سی ان ان ، الجزیره ، بی بی سی اشاره کرده است .

در این بخش از کتاب درباره پوشش خبری حادثه یازده سپتامبر آمده است :«رسانه ها در ساعات اولیه وقوع بحران، اطلاعات دقیقی از جنبه های گوناگون حادثه عرضه کردند و در مراحل بعدی رسانه به افکار عمومی آرامش می دهد و مردم را برای مقابله با تبعات بحران آماده می کند . وقتی نظم اجتماعی به هم می خورد، مردم بیش از توان خبر رسانی رسانه ها تشنه اطلاعاتند . در مدت بحران ، عامه مردم برای گرفتن اطلاعات منحصرا به رسانه ها وابسته اند تا بتوانند اخباری را که برای بقای شان حیاتی است از مقامات رسمی و غیر رسمی خصوصی دریافت کنند . مردم از رسانه ها انتظار دارند تا اطلاعات ، توضیحات و تفاسیری که در مورد بحران پیش آمده را بشنوند .در این کتاب همچنین مدلی ارائه شده است که وظایف رسانه در هر یک از مراحل بحران و اثر پذیری از عوامل مختلف را مشخص کرده است.

مدل مطلوب اداره بحران

فصل چهارم و نهایی این کتاب پیشنهادت موثر برای پوشش دهی موثر بحرانها را ارائه می دهد در این بخش پیشنهاد می شود رویکرد مدیریت اخبار در بحران ها ، تعاملی باشد . جهت گیری مدیریت اخبار در همه بحران ها ، مستقل و انتقادی باشد و حتی الامکان از رویکرد حمایتگری صرف از یک قوه و ارائه اخبار و اطلاعات صرفاً مثبت، تبلیغاتی و یکسویه اجتناب شود و استراتژی مدیریت اخبار در همه بحران ها فعال و فوق فعال باشد و از استراتژی های انفعالی و واکنشی که متاثر از جهت گیری سنتی است،دوری شود .

توجه به مراحل پیش و پس از بحران یکی دیگر از پیشنهاد های این کتاب است که در آن تاکید شده پوشش خبری بحران باید همه مراحل چهارگانه را شامل شود."مراحل پیش و بعد از بحران" ، نباید مورد غفلت واقع شود. مدتی پس از وقوع هر بحران، از شدت اولیه آن کاسته می شود و ممکن است دست اندرکاران یا گروه های خبری، به یک غفلت ناخواسته خبری دچار شوند و فکر کنند که کار پایان یافته است. در حالی که در مرحله پس از بحران ممکن است اتفاقاتی رخ دهد که خبرها و نکاتی به مراتب مهمتر از خود بحران داشته باشد و جریان اخبار آنها کاملاً متفاوت از جریان اولیه بحران باشد.

ستاد بحران در تحریریه های خبری

همچنین در این کتاب نویسنده پیشنهاد می دهد که با توجه به سرعت تحولات در خبر و درگیری دائم رسانه های خبری با انواع بحرانهای ریز و درشت، هر تحریریه ای یک ستاد بحران همیشگی داشته باشد. در عین حال در بحرانهای ملی و فراملی، تحریریه ها و بخشهای مختلف سازمان خبری را میتوان از طریق یک تیم بحران به هم متصل و با هم هماهنگ و موظف به همکاری کرد. در این تیم بحران الزاماً نباید مدیران و کارکنان رسانه عضو باشند، بلکه ضرورت دارد کارشناسانی از بیرون رسانه و همچنین برخی افراد سازمان اصلی درگیر بحران نیز حضور داشته باشند. این تیم بحران برای تسهیل، تسریع و تضمین موفقیت در کارها، گروههای خبری را با توجه به نوع بحران و میزان توانمندی افراد و اعزام برخی از آنان به منطقه بحران به محض پیش بینی و مشاهده علائم بحران ، سریع باز سازماندهی می کند. بین نیروهای اعزامی با توجه به حساسیت هر منطقه و توانایی هر فرد در انجام دادن ماموریتها تقسیم کار می کند، تعامل و همکاری در عناصر تحریریه و خبرنگاران را توسعه می دهد ، اطلاعات بصورت مستمر رصد و با بررسی تغییرات بحران در عملکرد و سیاستها انعطاف نشان می دهد ، از مخاطبان بازخورد می گیرد و در تصمیم گیری و سیاست گذاری از آن استفاده می کند ، سیاست ها و نیازهای بخش-های خبری را به گروههای اعزامی اعلام می کند و به علت شرایط خاص حاکم بر منطقه بحران (سیل، زلزله، جنگ و...)و احتمال دسترسی نداشتن یا کافی نبودن دسترسی به همه ابزارها و رسانه های ارتباطی گروههای خبری اعزامی را مدام تغذیه اطلاعاتی می کند .

خبرنگاران ممکن است از برخی اخبار مهم و مرتبط با بحران مانند سابقه، بازتابها، علل و چرایی، استمرار زمانی بحران و ... آگاه نباشند و تسلط آنها فقط به مشاهدات و برخی از شنیده ها و مصاحبه ها با افراد مستقر در پیرامونشان محدود باشد. در چنین اوضاعی برای افزایش قدرت مانور ذهنی خبرنگاران، تغذیه اطلاعاتی مستمر آنان ضرورت دارد. برای این کار میتوان فرد یا افرادی را به کار گرفت تا اطلاعات و پژوهشهای مورد نیاز را با فوریت و به صورت روزانه یا ساعتی به آنان برسانند.

تدوین "سناریو های محتمل" در هر قسمت از بحران و مشخص کردن نوع پاسخگویی و وظایف و مسئولیت های هر یک از واحدها و اعضای تحریریه و ابلاغ آن، کسب اطلاعات دقیق ازکارشناسان و مقامات درگیر برای بالا بردن سرعت عمل در تصمیم گیری و کسب اطلاعات دقیق و برطرف کردن مشکلات دسترسی نداشتن به اطلاعات دست اول از منابع مختلف و اصلی اخباردر شرایط اولیه بحران و توجه به ملاحظات ارتباطات در شرایط بحرانی از دیگر پیشنهاد های مهم برای تسریع در اطلاع رسانی و جلوگیری از شایعات هستند.

کتاب مدیریت پوشش خبری بحران در رسانه های حرفه ای 428 صفحه است و دکتر اکبر نصراللهی آن را در چهار فصل گسترده تدوین کرده است . چیستی مدیریت بحران ،مدیریت رسانه ای بحران ، بررسی عملکرد رسانه ها و مدل مطلوب اداره بحران عنوان اصلی این فصل هاست . این کتاب سال 1389 توسط دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها چاپ و روانه بازار شده است .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.