22 مرداد 1391

با نگاهی به چگونگی اطلاع رسانی بحرانها در رسانه های معتبر دنیا

زلزله ای که صدا و سیما و روزنامه های دولتی را تکان نداد

22 مرداد 1391

خبرنگاران ایران -در حالی که زلزله ۶.۲ ريشتری عصر روز گذشته، شمال غرب کشور را لرزاند و علاوه بر خسارت های مالی ، خسارت های جانی زیادی هم در پی داشت اما صداو سیما جمهوری اسلامی ایران با بی توجهی کامل به این موضوع تنها به اعلام خبر کوتاه زلزله در برخی از بخش های خبری اقدام کرد و از پوشش گسترده و به روز شده این بحران که می توانست در ساعت های اولیه بحران منجر به کمک رسانی بهتر و سریعتر شود خودداری کرد.

این موضوع اما تنها به صدا وسیمای دولتی ایران محدود نمی شود، و نگاهی به نیم تای بالای صفحه اول روزنامه های صبح امروز هم نشان می دهد که دو روزنامه "رسالت" و "کیهان"، نه تنها در عکس و تیتر اول روزنامه بلکه حتی در میان اخبار حاشیه صفحه هم به موضوع زلزله اشاره نکرده اند. روزنامه کیهان در صفحه اول خود عکس باران در کشور را منتشر کرده و ماجرای بحران سوریه را با تیتر " ناامن کردن مرزهای سوریه سناریوی جدید غرب علیه مقاومت " پوشش داده و در تیترهای غیر اصلی هم هیچ اشاره ای به وقوع زلزله 6 ریشتری در کشور نکرده است.

روزنامه ابرار هم در صفحه اول خود به زلزله اشاره نکرده است.گویی این خبر برای این روزنامه و صدا وسیمای دولتی ایران چندان اهمیتی نداشته است .اما سایر روزنامه ها همچون روزنامه ایران ،اعتماد ، شرق ،اطلاعات ،آرمان و ...در صفحه نخست خود به این رویداد پرداختند .

تاکنون آمارهای رسمی از کشته شدن نزدیک به 300 نفر و مجروح شدن بیش از 2 هزار نفر از هموطن های ساکن استان آذربایجان شرقی حکایت دارد اما تا صبح امروز صدا و سیما بدون توجه به افزایش تلفات لحظه به لحظه این بحران، اقدام به پخش مراسم سومین شب احیا از شبکه های مختلف خود کرده است .

این بی توجهی ها موجی از اعتراض و واکنش افرادی که خبرها را لحظه به لحظه از خبرگزاری ها، شبکه های اجتماعی و یا شبکه های بین المللی برون مرزی دریافت کرده اند در پی داشته است. به طوریکه یکی از خبرنگاران ساکن خارج از کشور در صفحه فیس بوک خود نوشت: «چند ساعت پس از زلزله با خانواده ام در تهران تماس گرفتم تا از اقوام ساکن در آذربایجان شرقی خبری بگیرم؛ اما آنها از زلزله بی خبر بودند. پرسیدند: تو این خبرها را از کجا آوردی چرا تلویزیون هیچ چیز نمی گوید؟»

همچنین شاهد دیگری که خود به روستاهای زلزله زده رفته اینگونه بی توجهی رسانه ملی را توضیح می دهد: «متاسفانه ابعاد فاجعه بزرگتر از آن است که تلویزیون می گوید. برای رادیو تبریز فضیلت شب های قدر از جان هموطنانش مهم تر است. مجریان رسانه هنوز تفاوت کلمات تلف شدن و جان خود را از دست دادن را نفهمیده اند....»

اما دلایل این بی توجهی به کار خبر رسانی از کجا نشات می گیرد آیا مسوولان صدا و سیما و خبرنگاران آن نمی دانند که باید چگونه در مواقع بحران اطلاع رسانی کنند ؟آیا آنها از ارزشهای خبری چنین رویداد مهمی بی اطلاعند ؟ رویدادی با دربرگیری گسترده که خبر رسانی به موقع درباره آن می تواند جان هزاران نفر را نجات دهد ؟و مردم علاقه مند به کمک رسانی را به منطقه بکشاند ؟ آیا رسانه های ما هرگز درباره اطلاع رسانی درباره بحران ها آموزش دیده اند و یا عمدا از کنار موضوع می گذرند و رویدادهای مذهبی را پررنگ می کنند ؟ برخی هم دلیل این بی توجهی صداوسیما را به اجلاس آخر هفته سران جنبش غیرمتعهدها در تهران مرتبط کرده اند و معتقدند که مسوولان صدا و سیما تصور می کنند پوشش خبری دقیق زلزله می تواند اخبار این اجلاس را که باعث تعطیلی چند روزه پایتخت هم شده است تحت تاثیر قرار دهد؟اینها سوالاتی است که در ذهن خیلی ها وجود دارد و هر چند نمی توان به همه آنها پاسخ مشخصی داد اما ضعف اطلاع رسانی و عدم آموزش صحیح رسانه ها و غیر حرفه ای بودن آنها در زمینه اطلاع رسانی در زمان بحران ها را کاملا نمایان می کند .

شاهدان عینی چه می گویند

یکی از خبرنگارانی که شب گذشته راهی منطقه شده است تا از نزدیک شاهد ماجرا باشد در صفحه فیس بوک خود این گونه نوشته است :«برای صبحانه در جایی که یک میز و چند صندلی کهنه دارد و املت، ایستاده ایم. اخبار تلویزیون محلی دارد تصاویر زلزله را همراه گزارشی پخش می کند.... که فردی که اهل آذربایجان است، به آذری می پرسد و جواب می شنود، ترجمه حرف مغازه دار می شود: بی بی سی، بهتر از اینا پخش می کنه. ما خبرا رو از اون می گیریم. »

خبرنگار دیگری از این جمع هم فضای بین راه را در صفحه فیس بوک خود اینگونه تشریح می کند:« 100 کیلومتر مانده به تبریز، در این طبیعت بکر و محسورکننده به ویرانی بی صدای آذربایجان فکر می کنم. 500 کیلومتر راه آمده ایم، یک شب را سحر کرده ایم اما هر چه می بینیم "بی خبری" است. نه راننده های آژانس های پایتخت، نه مغازه داران بین راهی، نه کارگران پمپ بنزین ها و نه سرنشینان ماشین های دیگر جاده، هیچ کدام از "زلزله" خبر ندارند. به حرف های ما با شگفتی می نگرند و مسوول "بی خبری" مردم آیا جز صدا و سیماست.»

نحوه اطلاع رسانی بحران ها در تلویزیون های دنیا

یکی از آخرین زلزله هایی که در دنیا اتفاق افتاد زمین‌لرزه‌ بزرگ سال گذشته در ژاپن بود که در برخی مناطق حتی بیش از 2 دقیقه و 30 ثانیه ادامه داشت.

مردم در پی هر بحرانی به دنبال کسب اطلاعات بیشتر هستند. این نیاز حیاتی است که سبب می‌شود رسانه‌های جمعی برای پوشش خبری اتفاق‌های خاص و شرایط بحرانی سنگ تمام بگذارند. پس از وقوع زلزله و هشدار سونامی در ژاپن، شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی ژاپن این کشور تمام برنامه های عادی خود را قطع کردند و به طور همه جانبه این بحران را پوشش دادند.

حتی برخی شبکه های تلویزیون ژاپن ، بخش انگلیسی خود را برای مخابره خبرهای دست اول به دنیا راه اندازی کردند. این رسانه ها نیاز گروه های اقلیت را نیز در نظر داشتند و تمام هشدارها به زبان های ژاپنی ، انگلیسی، مندرین، کره ای و پرتغالی پخش می شد و حتی برای افرادی که مشکلات شنوایی داشتند مترجم زبان اشاره هم در نظر گرفته شد.

گرچه در ادامه، اطلاع رسانی به دلیل مسائل امنیتی و آسیب به مراکز هسته ای با احتیاط بیشتری ادامه پیدا کرد اما هیچ گاه اطلاع رسانی متوقف نشد تا نیازهای اطلاع رسانی مخاطب تامین شود و از سوی دیگر بسیجی برای امداد رسانی ها مردمی نیز شکل گیرد.

چگونگی پوشش تلویزیونی تحولات بزرگ

پوشش تحولات بزرگ در تلویزیون اغلب با یک خبر فوری شروع می شود. خبر فوری اغلب روال برنامه های عادی را قطع می کند. مجری، بی آنکه هنوز تصویری در کار باشد خبر فوری را به اطلاع ببیندگان می رساند. او خبری را می خواند که همین حالا به دستش رسیده است:« زلزله ای 8.9 دهم ریشتری سواحل اندونزی را لرزاند. هنوز از تلفات احتمالی اطلاعی در دست نیست. اما به نظر می رسد سیل به راه افتاده به خاطر زلزله سواحل شرقی این کشور را در هم کوبیده است.»

اگر خبر و تحولاتی که در پی می آید بزرگ و گسترده تر باشد سردبیر می تواند تصمیم بگیرد که برنامه های عادی و پوشش اخبار دیگر را کنار بگذارد و بر رخداد بزرگ متمرکز شود.

ابتدا تیکر( News ticker)خبر فوری که رنگش هم اغلب قرمز است، هشدار می دهد که خبری مهم رخ داده است. این تیکر مرتب بر صفحه تلویزیون نمایش داده می شود تا هر فردی که تلویزیونش را روشن می کند به خبر اولیه دسترسی داشته باشد. تیکر یک جمله ساده با حدود شش هفت کلمه است.

بعد از آن که خبر فوری اعلام شد، گام بعدی یافتن کسی است که در محل یا نزدیکی محل رخداد خبر باشد. گفت و گو با گزارشگر یکی از دفاتر که در نزدیکی محل رخداد است یکی از راه هایی است که مخاطب را در جریان اخبار قرار می دهد.

گزارشگری که به صحنه رخداد خبر فرستاده می شود می تواند با گفت و گوی تلفنی، گفت و گوی تصویری از محل حادثه، گفت و گوی تصویری از استودیویی در نزدیکی محل حادثه ، فرستادن گزارش تصویری از محل حادثه و ... به اطلاع رسانی اولیه کمک کند.

نوعی گزارش تلویزیونی است که به آن «رنت (Rant)» گفته می شود؛ گزارشی که گزارشگر جلوی دوربین حدود یک تا یک و نیم دقیقه صحبت می کند و پشت او صحنه هایی از رخداد معلوم است. گزارشگر رنت را ضبط می کند و به اتاق خبر ارسال می کند. در مواقعی که امکان ارتباط زنده با گزارشگر وجود ندارد و تهیه گزارش هم زمان می خواهد رنت امکان کار راه انداز خوبی است.

از گزارشگر همچنین می توان تقاضا کرد در همان محل رخداد افرادی را پیدا کند که از شاهدان دست اول هستند و با آنها مصاحبه کند.

وقتی برنامه های عادی تلویزیون متوقف می شوند

وقتی خبری فوری رخ می دهد در استودیوی اصلی خبر باید با کارشناسان و مسوولان مرتبط ارتباط تصویری و یا گفت وگو ضبط شده فوری تدارک دیده شود تا آن حادثه از جنبه های دیگر نیز بررسی شود.

تا زمانی که اولین تصاویر برسد، استفاده از گرافیک و نقشه حیاتی است. تلویزیون یعنی تصویر. تلویزیونی که فقط تصویر مجری را نشان دهد یعنی تلویزیون ضعیف.

وقتی جایی سونامی می آید، آدم ها قبل از آن که بخواهند مجری را ببینند می خواهند ببینند آنجا که سونامی آمده چه خبر است. حتی اگر هنوز تصویری مخابره نشده، نقشه ای از محل وقوع سونامی می تواند راه گشا باشد. وقتی تحولات آن قدر بزرگ است که سردبیر تصمیم می گیرد روال عادی برنامه را قطع کند و فقط به پوشش اخبار فوری بپردازد، یکی از ابزار بسیار مفید استفاده از «یار مجری» است.

یار مجری به کسی گفته می شود که کنار مجری می نشیند و آخرین اخبار را دنبال می کند و علاوه بر آن به خاطر آگاه بودن از موضوع توان تحلیل هم دارد.

روال کار چنین است که گزارشی که گزارشگر از محل بفرستد ارزشش برای مخاطب بیشتر از گزارشی است که در تحریریه مرکزی تهیه شود. برای همین فرستادن فایل صوتی گاه راهگشا است.

در نهایت اطلاع رسانی تلویزیونی از یک حادثه به گونه ای باید باشد که مخاطب در جریان کامل و لحظه به لحظه حادثه قرار گیرد و اگر به طور مثال نیازهای امدادی مانند اهدا خون یا اهدا مایحتاج به حادثه دیدگان وجود داشته باشد به طور مرتب در جریان قرار گیرد و راه های کمک نیز به طور مرتب اعلام یا در شبکه های تلویزیونی زیر نویس شود. این موضوع برای روزنامه ها و خبرگزاری ها هم صدق می کند و روزنامه های مهم دنیا همیشه در چنین مواقعی خبرنگارانی زبده و آموزش دیده به محل اعزام می کنند تا با گفتگو با شاهدان ماجرا و ارتباط دائمی با روزنامه و خبرگزاری شان خبرهای لحظه به لحظه را اعلام کنند .

از سوی دیگر تلویزیون به عنوان رسانه ای عمومی تر و دردسترس تر باید هشدارهای لازم درباره حادثه های جانبی را به طور مرتب اعلام کند به طور مثال اگر زلزله ای در جایی رخ داده است اعلام امکان پس لرزه ها بسیار حیاتی است.

در حال حاضر و در زلزله اخیر کشور هنوز تلویزیون ایران اقدام به اطلاع رسانی همه جانبه نکرده است این در حالی است که اهمیت ماجرا از دید دیگر رسانه‌ها به اندازه‌ای بالا بوده که خبر آن به سرعت در همه رسانه‌های جهان باز انتشار یافته است تا جایی که رویترز در گزارشی به نقل از اداره زمین‌شناسی آمریکا، شدت زلزله اخیر را ۶.‌۴ در مقیاس ریشتر ارزیابی کرده و خبر آمادگی صلیب سرخ ترکیه برای اعزام دارو و نیازهای اولیه به کشورمان را به تلکس خبری‌اش فرستاده است .

خبر زلزله در خبرگزاری ها و شبکه های اجتماعی ایران

شاید اگر گفته شود نخستین خبرها درباره زلزله اخیر در آذربایجان در شبکه های اجتماعی گوش به گوش شد، بیراه نباشد چرا که بسیاری در پیام های کوتاه در شبکه های اجتماعی مانند فیس بوک، توئیتر ، گوگل پلاس و ...خبر از احساس کردن لرزش زمین دادند و این خبر به سرعت پخش شد تا نخستین خبرهای رسمی در خبرگزاری های کشور روی خط رفت.

خبرگزاری های اصلی کشور به سرعت یا خبرنگار و عکاس به محل حادثه اعزام کردند و یا از خبرنگاران دفاتر خود در شهرستان ها یاری جستند تا حادثه را به طور لحظه به لحظه گزارش کنند که نسبت به تلویزیون عملکرد مناسب تری داشتند.

نخستین تصاویر از روستاهای تخریب شده نیز در خبرگزاری های اصلی کشور به سرعت منتشر شد که این عکس ها در شبکه های اجتماعی بارها و بارها باز نشر شدند.

تصاویری که گرچه با دوربین عکاسی ثبت شده بودند اما در بسیاری موارد عمق حادثه را نشان می دادند. عمق حادثه ای که دوربین های صدا وسیما در ساعت های اولیه از ثبت و پخش آن خودداری کرده بودند.

در شبکه های اجتماعی مانند فیس بوک که امکان سازماندهی مناسب تر در امر اطلاع رسانی فراهم است نیز چندین صفحه به منظور اطلاع رسانی در این زمینه فعال شدند تا هم خبرهای مخابره شده را در یک صفحه منتشر کنند و هم مشاهده های میدانی را گردآوری کنند تا هر فردی که علاقمند پیگیری اخبار است تمام نیازهای خبری خود را از این صفحه ها دریافت کند و احیانا برای کمک نیز اقدام های لازم را صورت دهد.

از سوی دیگر در شبکه اجتماعی توئیتر نیز دو اتفاق در ساعت های اولیه حادثه رخ داد. یکی اطلاع رسانی درباره این حادثه بود و مورد دیگر که سایت پندار به آن اشاره کرده است تمسخر این حادثه و شوخی با آن توسط برخی از کاربران ایرانی این شبکه اجتماعی .

در شبکه های اجتماعی دیگر هم اطلاع رسانی های اولیه به طور گسترده باز نشر شده اند گرچه هنوز شبکه اجتماعی یوتیوپ که امکان پخش ویدئویی را فراهم می کند همچنان در سکوت است و ویدئویی از شهروند خبرنگاران تا لحظه نوشتن این گزارش در این شبکه اجتماعی منتشر نشده است اما در نهایت می توان موج اطلاع رسانی اولیه در شبکه های اجتماعی را در مقابل اطلاع رسانی ضعیف صدا و سیما بسیار گسترده عنوان کرد.

منبعی که در بخشی از گزارش از آن استفاده شد:

- پوشش تلویزیونی تحولات بزرگ

http://www.superjournalist.com/

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.