17 تیر 1391

مروری بر قانون مطبوعات در سه کشور عربی

مطبوعات در کشورهای عربی

17 تیر 1391

خبرنگاران ایران -بابک موحدی :مروری بر نظام رسانه ای برخی کشورهای جهان از کشورهای توسعه یافته، کمتر توسعه یافته و کشورهای جهان سوم مدتی است بخشی از ستون ویژه "سایت خبرنگاران ایران" را تشکیل می دهد.هدف از نگارش این مقالات در این بخش آشنایی بیشتر خبرنگاران ایرانی با نظام رسانه ای برخی از کشورهای دنیاست.در بخشهای قبلی با مروری بر سیستم رسانه ای در کشورهای ژاپن ، فرانسه ، هند و آلمان تا حدودی با نظام مطبوعاتی این کشورها آشنا شدیم در این مقاله نیز تلاش می کنیم با ویژگی های کلی مطبوعات در کشورهای عربی آشنا شویم .هر چند بررسی همه جانبه وضعیت مطبوعات در همه کشورهای عربی در یک مقاله امکان پذیر نیست اما سعی می کنیم در این مقاله با تمرکز بر ویژگی های کلی مطبوعات در سه کشور عرب زبان لبنان ، اردن و کویت تا حدودی نظام رسانه ای این کشورها و تفاوت هایشان را بشناسیم .سه کشوری که تا حدودی ویژگیهای کلی مطبوعات در کشورهای عربی را بازگو می کنند .برای آنکه در این نوشتار از موضوع اصلی دور نشویم تمرکز اصلی نویسنده مطلب بر وضعیت مطبوعات این سه کشور و به ویژه قانون مطبوعات و رسانه ها در آنهاست تا برای خواننده ایرانی امکان مقایسه شرایط قانونی در این کشورها با کشور خودمان فراهم شود .

مطبوعات در لبنان

لبنان را بسیاری از کارشناسان رسانه ای مرکز مطبوعات و انتشارات منطقه خاورمیانه می دانند . بالا بودن سطح آموزش و فرهنگ موج شده تعداد زیادی نویسنده برجسته و روزنامه نگار حرفه ای در این کشور جراید را با کیفیتی بالا به مردم عرضه کنند . مطابق آمارهاى رسمى در حال حاضر در لبنان بيش از پنج هزار موسسه خبرى، انجمن ادبى، فرهنگى و اجتماعى فعالند .وجود خوانندگان مطبوعات لبنان در دیگر کشورهای عربی که به مطبوعات آزاد دسترسی ندارند، از دیگر دلایل رشد مطبوعات در این کشور برشمرده می شود . وجود چاپخانه های مجهز و وسایل چاپ و عکسی مدرن در لبنان و همچنین شرکتهای توزیع مطبوعات که مهارت فوق العاده ای در امر توزیع در سراسر کشورهای عربی دارند مجموعه عواملی هستند که به رونق مطبوعات در این کشور منجر شده اند .

به همین دلایل صدها روزنامه ، مجله و نشریه سیاسی و اجتماعی ،اقتصادی ، فرهنگی و ...در لبنان چاپ می شود .مطبوعات لبنان را در حقیقت میدان نشر عقاید ،مرام ها ، نظریات مختلف می دانند و بدین جهت نمی توان آنها را با مطبوعات هیچ کشوری در کشورهای عربی قابل قیاس دانست .از سوی دیگر وابستگی های سیاسی ومالی این مطبوعات به کشورهای خارجی عرب و غیر عرب سرزمین لبنان را به میدان تاخت و تاز و رقابت بین کشورهای مختلف با عقاید گوناگون مبدل ساخته است . جراید لبنان از نظر حرفه ای و ابزار فنی و چاپ در حد عالی ترین و مدرن ترین موسسات انتشاراتی دنیا هستند و اغلب مشاهده شده که خبرگزاری های جهان خبرهای مندرج در مطبوعات لبنانی را به علت اهمیت آن عینا به دنیا مخابره کرده اند .

مطبوعات لبنان و روزنامه نگاران لبنانی

در لبنان ده ها روزنامه و مجله چاپ مى شود كه مشهورترين آنها عبارتند از: السفير، النهار، المستقبل، اللواء، الانوار، الديار، الكفاح العربى و الانتقاد و..... روزنامه السفير در ميان روزنامه هاى اين كشور شهرتى جهانى دارد كه در سال ۱۹۷۴ به وسيله «طلال سلمان» تاسيس شد. سلمان متولد ۱۹۳۸ و از روزنامه نگاران صاحب نام لبنان است كه پيش از آن در مجله الحوادث و سپس مجله «الصياد» كار مى كرد. او بیش از 30 سال روزنامه السفير را به كمك همكارانش در يك ساختمان ده طبقه در بيروت منتشر کرده است .

خبرنگاران اين روزنامه در پاريس، قاهره، لندن، دمشق، عمان، مسكو، رم و بن فعالند و به قولى هر روز صبح مى توانيد السفير را در هر كشور عربى كه باشيد روى كيوسك هاى مطبوعاتى ببينيد. با وجودى كه السفير يك روزنامه چپ گراى قومى عربى است اما روزهاى يكشنبه به دليل تعطيل رسمى مسيحيان چاپ نمى شود و در آن نويسندگان لبنانى و غيرلبنانى قلم مى زنند. تجربه سى ساله السفير در اطلاع رسانى به گونه اى بوده است كه اين روزنامه علاوه بر وجهه منطقه اى و داخلى، چهره اى فرامنطقه اى به دست آورده است.

روزنامه هاى النهار و الشرق نیز قدمتى به مراتب بيش از السفير دارند. النهار با لوگوى تاج خروس خود یکی از روزنامه های مشهور این کشور است .سمير قصير روزنامه نگار لبنانى که در لبنان ترور شد از نويسندگان برجسته همين روزنامه بود و همزمان در لوموند فرانسه و النهار بيروت می نوشت . سمير قصير از منتقدان جدى دخالت و حضور سوريه در لبنان بود و به اعتقاد بعضى جانش را بر سر آرمان استقلال لبنان گذاشت . النهار روزنامه اى نوگرا با رويكردى انتقادى است كه رخدادهاى داخل و خارج از لبنان به ويژه جهان عرب را پوشش مى دهد.

بیشتر مطبوعات لبنان به احزاب و گروه های سیاسی وابسته اند .غسان توینب ، طلال سلمان ،میشل نوفل ،حسن صبرا ، غسان مکحل ،ملحم کرم و ....تعدادی از روزنامه نگاران به نام کشور لبنان هستند .محمد علی مهتدی ، استاد دانشگاه که چند سال پیش از تعدادی از نشریات لبنان و ارجمله النهار بازدید کرده بود درباره این تجربه اش می نویسد :«در ضلع شمال غربی میدان شهدا، ساختمان بلند روزنامه معروف النهار به چشم می خورد ؛ قدیمی ترین روزنامه لبنان كه تأسیس آن به سال ۱۹۳۳ یعنی حدود ۷۰ سال قبل برمی گردد. سردبیر روزنامه شخصیت معروف مطبوعاتی و سیاسی لبنان، غسان توینی است. با آن كه از النهار پیوسته به عنوان روزنامه مستقل لبنان (در مقابل روزنامه های وابسته به احزاب و جریانهای سیاسی) یاد شده اما واضح است كه این روزنامه منعكس كننده افكار مواضع جناح راست مسیحی لبنان است. آقای ادمون صعب، سردبیر اجرایی روزنامه كه با روزنامه نگاران ایرانی به گفت وگو می نشیند این مطلب را قبول ندارد و تأكید می كند كه النهار، خط مبارزه برای استقلال و آزادی لبنان را دنبال كرده و می كند و به جایی وابسته نیست. ملاقات در سالن شورای سردبیری یا اتاق تیتر كه مجهز به آخرین پدیده های تكنولوژی ارتباطات است انجام می گیرد .»(1 )

قانون مطبوعات و سندیکای روزنامه نگاران در لبنان

قانون مطبوعات در لبنان در تاريخ 14 سپتامبر 1962 ميلادى به تصويب پارلمان رسيده است. (2) در قانون مطبوعات لبنان ، آزادی نشر کاملا رعایت شده و جراید و مجلات این کشور در انتشار مقالات و مطالب آزادی کافی دارند به علت تقاضای صدور امتیاز جراید سیاسی در لبنان که به طور سرسام آوری رو به افزایش بود در سال 1953 دولت لبنان طی یک لایحه به کلی اعطای امتیاز جدید برای انتشار روزنامه یا مجله سیاسی را منع کرد این لایحه در لبنان محل بحث است و موافقان مخالفانی دارد . بر اساس قانون مطبوعات این کشور تعداد روزنامه های سیاسی نباید از 25 عنوان افزایش یابد،در واقع در این قانون محدودیتی برای افزایش تعداد روزنامه های سیاسی در نظر گرفته شده است .البته چناچه شخصی یا گروهی بخواهد روزنامه داشته باشد می تواند امتیاز یکی از روزنامه های موجود را بخرد، به سخن دیگر انتقال امتیاز روزنامه در لبنان محدودیتی ندارد.

همچنین لبنان را كشور سندیكاها، انجمنها و اتحادیه های صنفی می دانند و از این نظر نیز در منطقه جایگاه ویژه ای دارد. در زمینه مطبوعات نیز دو سندیكای مهم وجود دارد:"یكی سندیكای مطبوعات كه از صاحبان روزنامه ها تشكیل شده و دیگری سندیكای نویسندگان كه مخصوص روزنامه نگاران است ."

سندیكای مطبوعات لبنان یكی از قدیمی ترین سندیكاها در لبنان است كه سابقه فعالیت آن حتی به پیش از استقلال لبنان در سال ۱۹۴۳ برمی گرد. شروطى كه روزنامه نگار و مدير مسوول در قانون مطبوعات لبنان بایداز آن برخوردار باشند به شرح زیر است : تبعه لبنان بوده و 21 سال تمام داشته باشند. حداقل داراى مدرك ليسانس لبنان يا معادل آن بوده و به صورت عملى و مداوم به مدت چهار سال فعاليت مطبوعاتى داشته باشد كه در پى آن در خواست وى براى پيوستن به خانواده مطبوعات پذيرفته مى شود و يا بايداين فرد داراى مدرك روزنامه نگارى از دانشكده وابسته به دانشگاه لبنان يا مدرك روزنامه نگارى مورد تاييد اين دانشگاه باشد. كسى كه داراى مدرك روزنامه نگارى باشد از طى كردن مراحل فو ق الذكر (براى پيوستن به مطبوعات) معاف است ولى دارندگان مدرك در رشته هاى ديگر بايد به مدت يك سال مراحل مورد نظر را طى كند.روزنامه نگاران در این کشور همچنین باید از حقوق مدنى و سياسى برخوردار بوده و به هيچ جرمى محكوم نشده باشند.آنها همچنین بايد به حرفه به صورت عملى و بدون داشتن شغل ديگر و براساس اصولى كه در اساسنامه داخلى مشخص شده بپردازند.

در لبنان چاپ هرگونه نشريه اى قبل از دريافت مجوز از وزير ارشاد، اخبار و جهانگردى كه با مشورت وى با انجمن روزنامه نگاران صورت مى گيرد به كلى ممنوع است.وزير ارشاد واخبار و جهانگردى در صورت احراز همه شرایط موظف است مجوز نشریه را ظرف حداكثر يك ماه از تاريخ ارايه درخواست اعطا كند و اگر در اين مهلت اقدامى صورت نگيرد اين امر به معناى رد ضمنى درخواست است رد درخواست بايد به صورت صريح و با ذكرعلت صورت گيرد.در چنين صورتى فرد حق دارد در دادگاه امور ادارى درباره رد درخواست خواه اين رد صريح يا ضمنى باشد شكايت كند و دستور وزير ارشاد و اخبار و جهانگردى در يك جريده رسمى منتشر مى شود.

مواردى كه انتشار آن در مطبوعات لبنان ممنوع است در این قانون به صراحت درج شده است . اما در صورت بروز هر گونه تخلف در قبال اين ماده، متخلف به پرداخت 100 تا 300 هزار ليره لبنانى محكوم می شود .در این قانون مجازات زندان لغو شده است .

هامانطور که گفته شد طبق قانون مطبوعات در لبنان هیچ روزنامه نگاری به جرم مطبوعاتی بازداشت و زندانی نمی شود و در صورت احضار روزنامه نگار به دادگاه مطبوعات، رئیس سندیكا و یكی از وكلای سندیكا، وی را در دادگاه همراهی می كنند و در صورت محكومیت، دادگاه به جریمه نقدی اكتفا می كند. سندیكای روزنامه نگاران لبنان در سخت ترین شرایط جنگ داخلی نیز به فعالیت خود ادامه داد و حتی انتخابات داخلی اش را نیز برگزارکرد.

مطبوعات در اردن

همه مطبوعات در اردن بر اساس قانون مطبوعات سال 1967/1346 رسما تحت کنترل و نظارت دولت منتشر می شوند .هیچ یک از نشریات در اردن بدون مجوز دولت حق چاپ و انتشار ندارند .در این کشور ظاهرا سانسور در مطبوعات غیر قانونی است اما دولت حق دارد همه نشریاتی را که مطالبی علیه شریعت اسلام ، آرمان های ملی و عفت عمومی درج کنند یا به طریق دیگری باعث اخلال در نظم عمومی شوند ، توقیف کند .مهمترین روزنامه هایی که در امان پایتخت این کشور منتشر می شوند 5 روزنامه به زبان عربی و یک روزنامه به زبان انگلیسی هستند : الاخبار ، الدستور ،الاسواق ، الرای ،جردن تایمز ، الشعب .

از نشریات هفتگی چاپ امان هم می توان از مجلات الاهالی ،القدس الشریف ،الاقتصاد الاردنی ، الحدث ،اللوا ، مجله ستاد ارتش و مجله عربی المیدان و .... نام برد .از نشریاتی که از آنها نام بردیم تنها روزنامه جردن تایمز انگلیسی زبان و مستقل است و بقیه نشریات دولتی و یا به صورتی از حمایتهای دولت برخوردارند.

قانون مطبوعات اردن عملا همان قانونی است که در شرایط حکومت نظامی در سال 73 در این کشور به اجرا در آمد،قانونی که به حکومت اجازه می دهد نشریه ای را تعطیل ویا امتیاز آن را لغو کند . طبق این قانون روزنامه نگاران موظفند که منابع اطلاعاتی خود را به دادگاه ارائه دهند . نشر اخبار درباره خانواده سلطنتی و نیروهای مسلح یا هر گونه اطلاعاتی که بتواند از اعتماد به اقتصاد ملی بکاهد را مگر مسوولان روا بدارند ممنوع می کند . در این قانون همچنین روزنامه نگاران تنها به شرط پیوستن به سندیکای روزنامه نگاران مجاز به فعالیتند .یعنی عضویت در سندیکا شرط ادامه کار روزنامه نگاران اردنی است .در قانون مطبوعات اردن درباره این بند آمده است :«روزنامه نگار کسی است که شروط یاد شده در مقررات سندیکای روزنامه نگاران را داشته باشد .»

اعتراض روزنامه نگاران به قوانین

بسیاری از روزنامه نگاران اردنی به این قانون خرده می گیرند و روز صدور آن را "روز سیاه " مطبوعات می خوانند . سنديكاى خبرنگاران اردن از ۶۰۰ عضو ثابت و صدها كارآموز تشكيل شده است.طبق قانون جدید مطبوعات و نشر اردن كه اخيراً شوراى عالى اطلاع رسانى آن را به تصويب رسانده، بازداشت خبرنگاران در هر شرايطى ممنوع است و چنانچه خبرنگارى توسط نيروهاى امنيتى و يا قضايى دستگير شود، اين حق را خواهد داشت تا وكيل مدافع انتخاب كند.اما این قانون در بیشتر مواقع در این کشور اجرا نمی شود .اين قانون همچنين داراى بندهايى است كه محدوديت هايى را براى به دست آوردن اطلاعات خبرى ايجاد كرده است.در قانون مطبوعات اردن بر موضوع تشكيل دادگاه مطبوعاتى براى خبرنگاران يا نويسندگانى كه مرتكب تخلف مى شوند، تاكيد شده است .

روزنامه نگاران اردنی بارها به این قانون و نقض گسترده حقوق روزنامه نگاران اعتراض کرده اند آنها سال گذشته در امان و دیگر شهرهای اردن برای آزادی مطبوعات تظاهرات کردند. که نتیجه این تظاهرات حمله پلیس با باتوم به تظاهر کنندگان و زخمی شدن9 روزنامه نگاري بود که در این تظاهرات جليقه هاي نارنجي بر تن داشتند.

نتایج یک نظر سنجی از 500 روزنامه نگار اردنی نشان میدهد :که 94% روزنامه نگاران اردنی به خودسانسوری می پردازند؛ 80% روزنامه نگاران مورد بررسی گفته اند که از انتقاد از سازمانهای امنیتی خودداری می کنند؛ 75% از انتقاد از رهبران عرب و کشورهای خارجی خودداری می کنند؛ 57% معتقد هستند که انتقاد از دولت یک خط قرمز است؛ 56% در نوشته هایشان به مسایل جنسی نمی پردازند.(3) «محمد قطيشات» نويسنده اردنى درباره وضعیت مطبوعات در این کشور می گوید : « در كشورهاى دموكراتيك خبرنگار نياز به كسب اجازه قبلى براى پوشش يك رخداد از سوى دولت ندارد و با فكر و خيال آسوده به تهيه خبر مى پردازد اما متاسفانه طبق قانون مطبوعات اردن، خبرنگار براى تهيه و انتشار خبر خود بايد اجازه رسمى از مقامات ذيربط داشته باشد كه اين امر باعث ركود فعاليت خبرى مى شود و در نهايت كار اطلاع رسانى صحيح، به طور مناسب انجام نمی شود .»

او با انتقاد از قوانين دست و پاگير مطبوعات در اردن نیز گفته است : «ماده اى در قانون وجود دارد كه هرگاه خبرى در جهت مخالف با منافع دولت انتشار يابد خبرنگار از سوى محافل قضايى بازداشت و مورد بازجويى قرار مى گيرد .»

مطبوعات در کویت

حدود 300 نوع نشریه اعم از روزنامه، هفته‌نامه، ماهنامه و فصل‌نامه در کویت منتشر می‌شود. مهم‌ترین روزنامه‌های کویت عبارتند از: القبس (با تیراژ 60 هزار نسخه)، السیاسه (36 هزار نسخه)، الرای (الرای العام سابق 75 هزار نسخه)، الانباء (30 هزار نسخه) و الوطن (65 هزار نسخه به زبان عربی) کویت تایمز (7 هزار نسخه) و عرب تایمز (6 هزار نسخه به زبان انگلیسی)بر اساس قانون جدید مطبوعات کویت که در سال 1384 شمسی به تصویب پارلمان این کشور رسید ، 8روزنامه دیگر به نام‌های الوسط، الیوم، الجریده و النهار ( هر کدام با تیراژ 30 هزار نسخه) و روزنامه‌های اوان، الشاهد، الصباح، الدار نیز اجازه انتشار گرفته‌اند. مجلات مهم کویت نیز عبارتند از: العربی، المجتمع، النهضه، الیقظه، کویت الیوم، المجالس و الرساله. بر اساس قانون جدید مطبوعات، مجازات متخلفان از قانون به دادگاه ویژه مطبوعات در قوه قضاییه واگذار شده ولی از سال 1963 و تا پیش از تصویب قانون جدید این وظیفه به عهده نهادهای امنیتی دولت بوده است.

در قانون مذکور نمایندگان شیعه در پارلمان کویت در بند 23 که مربوط به مجازات توهین‌کنندگان به ذات خداوندی و پیامبر اسلام(ص) و صحابه است، عبارت اهل بیت را گنجاندند .

همچنین بر اساس قوانین قبلی از سال 1963 انتشار روزنامه‌های سیاسی ممنوع شده بود اما در قانون جدید این سد برداشته شد برخی تحلیل‌گران معتقدند در عصر جدید حاکمیت در کویت و تغییر و تحولات موجود در این کشور، در آینده شاهد شکوفایی در زمینه اطلاع‌رسانی خواهیم بود.

همچنین از مهم ترین ویژگی های قانون جديد مطبوعات كويت می توان به تسهيل در اخذ امتياز روزنامه ها اشاره کرد . بر اساس این قانون دولت حق تعطيلي هيچ روزنامه اي را بدون تشكيل دادگاه نخواهد داشت و تنها در مواردي كه روزنامه نگاران به دين اسلام توهين كرده باشند محكوم به زندان خواهند شد.در این قانون هنوز جرم توهين به امير كويت نیز مجازات زندان دارد .

خبرنگار بودن در دنیای عرب آسان نیست

با همه این اصلاحات در قوانین هنوز در کویت و برخی دیگر از کشورهای عربی روزنامه نگارن ازآزادی و امنیت زیادی برخوردار نیستند تا جایی که یک خبرنگار عرب می‌گوید: «در دنیای عرب خبرنگار بودن شغل خوبی نیست» به گفته او، در حالی‌که در سایر کشورهای جهان برای آزادی مطبوعات تلاش می‌شود، در کشورهای عربی اوضاع برعکس است.

"حمید اسکیف" خبرنگار الجزایری است این جملات را می گوید و ادامه می دهد :« هرگونه اظهار نظر مخالف با جریان حاکم در این کشورها در نطفه خفه می‌شود. گویی زمامداران با هم دست به یکی کرده‌اند تا مانع فعالیت هر گونه رسانه مستقلی در سرزمین‌های تحت نفوذ خود شوند. حتی در کشوری مانند کویت هم اوضاع وارونه شده است.»

چندی پیش یک خبرنگار کویتی به جرم کشیدن کاریکاتوری از مسابقات اسب‌سواری که به تقلب پسرعموی پادشاه مراکش اشاره می‌کرد، محاکمه شدو کار تا جایی پیش رفت که نویسنده و روزنامه‌‌نگار سرشناس کویتی،"محمد عبدالقادر" که با نوشتن مقاله‌ای در سال ۲۰۰۶ مورد غضب نخست‌وزیر قرار گرفته بود، چهار سال بعد، در ماه مه سال۲۰۱۰ به جرم نوشتن آن مقاله دستگیر و زندانی شود.

شمار وبلاگ‌نویسانی که روزانه در یکی از کشورهای عربی روانه زندان می‌شوند نیز زیاد است .حمید اسکیف" نیز که به زبان فرانسوی می‌نویسد می‌گوید:«در جهان عرب هیچ هفته‌ای بدون دستگیری یا محاکمه فعالان مطبوعاتی سپری نمی‌شود.ماموران امنیتی آنچنان رسانه‌‌ها و مطبوعات را زیر ذره‌بین گرفته‌اند که هیچ حرکتی نادیده نمی‌‌ماند. ‎به عنوان مثال فراخوان سه خبرنگار الجزیره‌ای برای گردهم‌آیی مسالمت‌آمیز در برابر یک فرستنده تلویزیونی برای توقف سانسور، به دستگیری این سه توسط پلیس و ساعت‌ها بازجویی آنها منجر شد. »

مطبوعات در سه کشور عربی

اگر در این بخش بخواهیم جمع بندی کلی از وضعیت سه کشوری که شرح وضعیت آنها گذشت بنویسیم می توان گفت وضعیت کلی آزادی مطبوعات و انتشار آن در دو کشور اردن و کویت تفاوت زیادی با لبنان دارد . مطبوعات در لبنان از آزادی های نسبی برخوردارند اما در دو کشور دیگر هنوز روزنامه نگاران برای دستیابی به مطبوعات آزاد و مستقل راه درازی را در پیش دارند. در اینجا به ذکر برخی از شباهتها و تفاوتهای این سه کشور به لحاظ نظام رسانه ای آن اکتفا می شود.

به لحاظ نظام مقررات تاسیس مطبوعات ، هر سه کشور اردن ،لبنان و کویت دارای نظام مشابهی بوده و برای انتشار نشریه در این کشورها نیاز به کسب مجوز است . مسوول اعطای امتیاز در هر سه کشور یاد شده وزارت اعلام و شخص وزیر اعلام است .

هر سه کشور در صدد تغییر و بهبود قانون مطبوعات هستند. این تغییرات در جهت افزایش آزادی و فعالیت مطبوعاتی و رسانه های جمعی است .مسوولان دولتی و فعالان مطبوعاتی در باره کلیات تغییرات با یکدیگر به توافق رسیده اند اما هنوز درباره موارد جزئی اختلاف نظرهایی وجود دارد .

در اردن حدود 300 نشریه منتشر می شود که سهم روزنامه ها در این مجموعه پنج عنوان است . با توجه به انحلال وزارت اعلام و ایجاد شورای عالی اطلاع رسانی ، در حال حاضر مجوز انتشار نشریه در اردن صادر نمی شود .به گفته مسوولان دولتی اردن قرار است پس از مراحل ثبت تشکیلات شورای مزبور ، مجوز نشریات با تساهل و سرعت بیشتری صادر شود .

در لبنان و اردن سندیکاها و نهادهای صنفی مطبوعاتی وجود دارد . این نهادها به خصوص در لبنان دارای قدرت هستند ولی در کویت ، انجمن مطبوعات کویت چندان دارای جایگاه و قدرت قانونی نیست و تنها پشتیبان عرصه آزادی ها و حقوق مدنی و شهروندی که دارای قدرت نیز هست ، مجلس کویت است .

در تغییرات قانون جدید مطبوعات کویت سه نکته مورد تاکید قرار گرفت : اول .عدم تعطیلی نشریه قبل از محاکمه مسوولان نشریه یا ممنوعیت توقیف موقت و همچنین ،این که پس از برگزاری جلسه دادگاه ، زمان محدودی برای تعطیلی نشریه در نظر گرفته شود.

دوم . عدم زندانی شدن روزنامه نگار و سوم تاکید بر ارجاع پرونده تخلفات نشریات به دادگاه و عدم دخالت قوه مجریه در این باره .

همچنین در هر سه کشور یکی از شروط فعالیت روزنامه نگاری ، گذراندن آموزش های روزنامه نگاری است .در واقع در این کشورها به افراد حرفه ای درعرصه مطبوعات اهمیت زیادی داده می شود . در حوزه نظارت هم به نظرمی رسد به دلیل حرفه ای بودن روزنامه نگارها ، اساسا به طور خودکار برخی خط قرمزها توسط آنها رعایت می شود و در واقع بیشتر شکایتهای ارائه شده به دادگاه ، مربوط به اشخاص حقیقی است که درباره مطالب مندرج در نشریه شکایت کرده اند .

در لبنان بیش از 1200 نشریه منتشر می شود که از این تعداد 25 عنوان به روزنامه ها تعلق دارد در قانون لبنان همانگونه که قبلا هم نوشتیم محدودیتی برای افزایش روزنامه های سیاسی وجود دارد که یکی از تغییرات پیشنهادی در قانون مطبوعات این کشور همین موضوع است و موافق و مخالفانی دارد .در کویت نیز بیش از 500 نشریه منتشر می شود که از این تعداد هفت عنوان به صورت روزنامه اند طبق نظر مسوولان کویت با توجه به جغرافیای محدود این کشورنیازی به افزایش تعداد نشریات احساس نمی شود .هر چند در این باره هم موافقان و مخالفانی وجود دارد. (4)

منابع :

1- سفرهای مطبوعاتی ،فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی ،1385، شماره 65

2-قانون مطبوعات در لبنان

http://www.asnoor.ir/Files/Document...

3- ارزیابی آزادی مطبوعات در اردن

http://ijnet.org/node/47034

4- نگاه ایرانی به مطبوعات عربی ،سید محمد صحفی 1384،مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها

5- قانون مطبوعات لبنان و قانون سندیکای مطبوعات لبنان، عادل امیر شاهی ،1383، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد

6- قانون مطبوعات اردن، عادل میرشاهی،1383‏، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.