16 تیر 1391

تردیدها درباره نظام جامع رسانه ای ؛ جایگزینی برای قانون مطبوعات

16 تیر 1391

خبرنگاران ایران -نامش «نظام جامع رسانه ای» است و قرار است قانونی برای تمامی رسانه‌های چاپی، الکترونیکی، وبلاگ‌ها، شبکه های اجتماعی و .. باشد. می خواهند آن را جایگزین آخرین قانون مطبوعات کشور کنند، اما نگاه هایی که احتمال می دهند این قانون در راستای ایجاد محدودیت های بیشتر برای رسانه ها وضع شود هنوز با نگرانی بیشتری آن را دنبال می کند .

به طور معمول وقتی نام حقوق و قانون به زبان می آید، محدودیت، نهی کردن، قواعد آمره و الزام آوری که حامی بزرگی به نام دولت پشت آن ایستاده است به ذهن می آید. در ایران که ابتدا مطبوعات و سپس رادیو و تلویزیون ایجاد شدند و سپس قوانین برای آن ها تدوین شد، همیشه نگاه کلی نگاه پیشگیرانه دولتی با سلیقه های خاص بوده است تا نگاه حمایتی .اینک در خصوص نظام جامع حقوقی رسانه ها نیز این پرسش جدی مطرح است که آیا در این نظام جامع، دولت در همه زمینه ها و در همه سطوح می تواند مداخله کند؟یا اینکه رسانه ها هم حقوقی خواهند داشت؟

موضوعی که هنوز نمی توان پاسخ روشنی به آن داد چرا که هنوز لایحه دولت سر بسته است و قرار است به زودی به مجلس شورای اسلامی ارائه شود اما در این بین برخی اظهار نظرها و عقاید تردیدهایی را هم ایجاد می کند.

انتقاد از افراد و سازمان ها؛ آری یا نه؟

«احمدعلی محسن‌زاده»، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از جمله افرادی است که در گفت و گویی که چند وقت پیش با خبرگزاری مهر داشته است به برخی انتقادها پاسخ می دهد. پاسخ هایی که با واکنش خبرنگارانی که این گفت و گو را خوانده اند مواجه شد.

به طوریکه وی در پاسخ به سوالی درباره شائبه ایجاد محدودیت‌های بیشتر برای رسانه‌ها با اجرایی شدن لایحه نظام جامع رسانه‌ای، با بیان اینکه «اولاً هدف اصلی این لایحه گسترش شمول قانون حوزه رسانه‌ها است» می گوید: «ما تا اینجای کار بررسی لایحه، سعی کرده‌ایم چارچوب‌های قانونی و آزادی های مصرح در قانون اساسی برای رسانه‌ها، نه تنها محدود نشود بلکه در آن دولت و وزارت ارشاد به طور شفاف نسبت به حمایت‌های بیشتر مادی و معنوی از رسانه‌ها موظف شده‌اند.»

وی اینگونه بیان می کند که تلاش برای اِعمال فشار به رسانه‌ها را با استفاده از بندهای لایحه نظام جامع رسانه‌ای را قویاً رد می‌کنم و اطمینان می‌دهم که در این لایحه حقوق رسانه‌ها حفظ شده است. اما این مقام مسئول، مثالی که می زند اینگونه است: « به عنوان مثال رسانه‌ها همانند گذشته حق دارند نظرات انتقادی و سازنده خود را پیرامون موضوعات مختلف با رعایت موازین اسلامی و حدود قانونی به اطلاع عموم برسانند.» موضوعی که واکنش یکی از خبرنگاران حوزه سیاسی که در یکی از روزنامه های اصلاح طلب فعالیت می کند را برمی انگیزد. او که می خواهد در این گزارش نامش عنوان نشود به سایت خبرنگاران ایران می گوید: « نگاه من به هر اقدامی که دولت انجام دهد مخصوصا در زمینه های فرهنگی و رسانه ای منفی و بدبینانه است چراکه این نگاه در طول 7 سال اخیر شکل گرفته است و هر آنچه که دولت روی آن دست گذاشته، تنها محدودیت ها را بیشتر کرده است.»

این خبرنگار وقتی این بخش از سخنان مدیرکل دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد می خواند با تعجب می پرسد:« چرا باید با خواندن این بخش از سخنان این مسئول چنین برداشت کنم که گویا منتی سر رسانه هاست که می توانند انتقاد کنند در حالیکه خط قرمز انتقادها بسیار پررنگ تر شده است و دایره سانسور هر روز تنگ تر می شود.»

اعمال فشار به رسانه ها؛ آری یا نه؟

از سوی دیگر این مقام مسئول در وزارت ارشاد درباره یکی از بندهای دیگر این لایحه می گوید:« بر اساس یکی از بندهای تصویب شده در جریان بررسی لایحه جامع رسانه‌ای، هیچ مقام دولتی یا غیردولتی برای انتشار یا عدم انتشار مطلبی در رسانه‌ها، حق ندارد در صدد اِعمال فشار به آنها برآید.»

موضوعی که به وضوح در تحریریه روزنامه ها و خبرگزاری ها به طور طبیعی در حال حاضر مشاهده می شود و مقام های دولتی و غیر دولتی این اعمال فشار را دارند.

خبرنگاری که با او صحبت کرده بودیم در این باره می گوید: « هم اکنون در رسانه های کشور موضوع سر اعمال فشار مقام دولتی و غیر دولتی نیست بلکه هر سازمان و نهادی به خود اجازه می دهد از جریان آزاد اطلاعات جلوگیری کند و یک برچسب مثلا با عنوان پر سر و صدای اقدام علیه امنیت ملی هم به آن می زند تا حرف و حدیثی درباره دلیل این فشار به میان نیاید.»

او به این موضوع هم بدبینانه نگاه می کند و می گوید: «آخر در رسانه های ایران که قانون حاکم نیست. به فرض هم این قانون تصویب شد، کسی به آن توجه نمی کند و هزار دلیل برای اعمال فشار می تراشند. مگر تاکنون اینطور نبوده است که به دستور برخی مقام های قضایی تیترها تغییر کرده است حال چطور می توان انتظار داشت که مقام های کشور به این موضوع تن دهند.»

رسانه های اجتماعی در لایحه دولت

طبق گفته مسئولان وزارت ارشاد، در نظام جامع رسانه ای بخشی در ارتباط با رسانه های اجتماعی نیز وجود دارد اما با توجه به اینکه بیشتر رسانه های اجتماعی در کشور فیلتر است به نظر می رسد در این بخش محدودیت های بیشتری نیز اعمال شود.

گرچه تاکنون هیچ مسئولی در این بخش از لایحه صحبتی به میان نیاورده است اما با توجه به این که موضوع «نظام جامع رسانه ای » در مجلس هم پیگیری می شد می توان دیدگاه های سال گذشته «حمید رسایی» عضو مجلس هشتم و مجلس فعلی را مورد توجه قرار داد.

او در اظهار نظری با اشاره به نظام جامع رسانه ای گفته بود بود در صورت تصويب اين لايحه، هر نوع نوشتاری که جنبه رسانه‌ای و خبری دارد در سايت‌ها و وبلاگ‌ها مشمول کنترل خواهد بود، حتی "پيامک‌ها" يا يک لوح فشرده که محتوای اطلاعاتی و خبری هم داشته باشد مشمول اين کنترل خواهد شد.

از سوی دیگر با توجه به سابقه اظهار نظر برخی مسئولان درباره شبکه های اجتماعی، می توان بررسی این بخش از لایحه در مجلس را با نگاه های بدبینانه پیش بینی کرد که این شبکه ها را تهدیدی برای کشور می داند چنانچه پیش از این فرمانده نیروی انتظامی در گفت‌وگو با ایسنا از فیس‌بوک و توییتر به عنوان سایت‌هایی که «مجرمان و ناراضیان» را دور هم جمع می‌کنند، یاد کرده بود.

احمدی‌مقدم همچنین ارتباطات مجازی را یک «تهدید» برای جمهوری اسلامی عنوان کرده بود. این نگاه ها و نگاه های دیگر موجب این پیش بینی می شود که این بخش از لایحه حساسیت های خاص خود را ایجاد می کند.

برخی نکات نظام جامع رسانه ای

گرچه درباره مجازات ها و برخی از بخش های مربوط به نظام جامع رسانه ای تاکنون اظهار نظری نشده است اما به نظر می رسد مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد در نظر دارند برخی از نکات مثبت این لایحه را در رسانه ها مطرح کنند و از برخی از نکات حساسیت برانگیز اما مهم نیز دوری کنند به طوریکه پدرام پاك آیین مدیر كل مطبوعات و خبرگزاری های داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد در گفت و گو با ایرنا می گوید :« در پیش نویش لایحه جامع رسانه ها، صاحبان امتیاز یا مدیران مسوول تمامی رسانه ها، موظف شده اند همه كاركنان خود را بیمه كنند و بر این اساس اگر رسانه ای به حكم دادگاه، رای هیات نظارت بر مطبوعات یا هر دلیل دیگری تعطیل شود، حقوق كاركنان آن تا زمان اشتغال مجدد و طبق قانون كار پرداخت می شود.» این مقام مسئول همچنین در اظهار نظر دیگری گفته بود: « از جمله اصلاحات لحاظ شده در پیش نویش لایحه نظام جامع رسانه ای این است كه حمایت های رسانه ای در قالب یارانه، می بایست به موجب یك آیین نامه اجرایی ضابطه مند شود.»

به گفته پاك آیین از دیگر نكات اضافه شده به لایحه نظام جامع رسانه ای، مربوط به صلاحیت متقاضیان انتشار نشریه است كه بر اساس آن داشتن درجه كارشناسی ارشد یا معادل حوزوی آن برای رسانه های عمومی و داشتن مدرك دكترا یا معادل حوزوی آن جهت اخذ صاحب امتیازی یا مدیر مسوولی نشریه تخصصی لازم است. همچنین داشتن حداقل 10 سال سابقه صاحب امتیازی یا مدیر مسوولی می تواند نداشتن این مدارج تحصیلی را جبران كند .

لایحه دولت در چه وضعیتی است؟

هم اکنون لایحه دولت با نام «نظام جامع رسانه ای» که طبق برنامه چهارم باید شش سال پیش تدوین می شود و اما به دلیل اینکه تدوین نشد ، در برنامه پنجم توسعه نیز گنجانده شده بود در دولت است. این لایحه در کمیسیون لوایح دولت در حال بررسی است و آنگونه که مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد می گویند به زودی به مجلس ارسال می شود.

مدیرکل دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد درباره مراحل بررسی این لایحه می گوید:« تاکنون بخش‌های مربوط به تعریف رسانه، رسالت رسانه‌ها، حقوق رسانه‌ها و حدود رسانه‌ها که تقریباً بخش‌های زیادی از لایحه را شامل می‌شود، بررسی و بحث‌ها در این باره به پایان رسیده است.»

او که با این توضیحات در واقع بخش ها و سرفصل های این لایحه را هم یادآور می شود اضافه می کند: « بررسی فصول مربوط به مجازات‌ها، شرایط متقاضی و صدور پروانه فعالیت رسانه و جایگاه و حدود و اختیارات هیئت‌های نظارت و منصفه و برخی بخش‌های دیگر ادامه دارد.»

از سوی دیگر به طور همزمان طرحی با همین عنوان در مجلس هشتم نیز پیگیری می شد که از سرنوشت آن هم خبری منتشر نشد.

به نظر می رسد در حال حاضر نمی توان این لایحه را بی طرفانه قضاوت کرد اما باید به این نکته توجه داشت که قانون دمکراتیک در شرایط دمکراتیک یا نزدیک به آن شکل می گیرد و همین جا می توان این پرسش را طرح کرد که آیا ایران در شرایط دمکراتیک به سر می برد که بتوان در آن انتظار تصویب قوانینی دمکراتیک را داشت ؟

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.