4 تیر 1391

اخلاق حرفه ای میان روزنامه نگاران، با نگاهی به روزنامه نگاری اقتصادی

خط قرمزهای اخلاق حرفه ای میان خبرنگاران

4 تیر 1391

خبرنگاران ایران- سارا محسنی: تند تند تعریف می کند که چطور ایران خودرو و سایپا در سال در چند نوبت مراسمی با عنوان تجلیل از خبرنگاران دارند و چقدر هم شلوغ می شود. از حوزه های دیگر اقتصادی هم مثال می زند. از مخابرات و ایرانسل می گوید که طبق تعریف او، خوب به خبرنگارهای حوزه خود می رسند و یا بخش خصوصی که ماجرای هدیه به خبرنگارانش سر زبان ها است. او می گوید و می گوید و اعتراف می کند تنها به دلیل این هدیه ها و به خاطر اینکه حقوق بسیار کمی دارد، حوزه اقتصادی را در یکی از روزنامه های کشور انتخاب کرده است.

روایت های این چنینی درباره گرفتن هدیه های مختلف توسط خبرنگاران بارها شنیده شده است و برخی از خبرنگاران حتی هراسی ندارند که ماجراهای هدیه گرفتن های خود را تعریف کنند. هر چند این موضوع را نمی توان به همه خبرنگاران و روزنامه نگاران حوزه اقتصاد تعمیم داد اما اغلب از این ماجرا در روزنامه های کشور به ویژه روزنامه های اقتصادی و حوزه های اقتصاد در روزنامه ها به عنوان آسیبی جدی یاد می شود و برخی نگرانند که مبادا این موضوع تبدیل به رسمی معمول بین رسانه های کشور شود . رسمی که خبرنگاران اقتصادی بیشتر در معرض آن قرار گرفته اند.

اما واقعا این موضوع تا چه حد حقیقت دارد و خبرنگاران باید برای مقابله با آن چه کنند؟ آیا خبرنگاران مقصرند یا حوزه های خبری که با آنها در ارتباطند ؟شاید هم رسانه هایی که این دسته از خبرنگاران برای آنها کار می کنند و همواره آنها را برای در آمد زایی بیشتر تشویق می کنند ؟ چگونه یک خبرنگار اقتصادی باید خط قرمزهای اخلاق حرفه ای را رعایت کند؟

«حمید مافی» یکی از خبرنگاران اقتصادی است که سابقه فعالیت در حوزه های خبری اقتصادی را در شهر قزوین دارد. از او می پرسم که آیا قبول دارد حوزه های بخش اقتصادی توسط هدایای غیر معقول درصدد تطمیع خبرنگاران هستند؟ که می گوید: «تطمیع خبرنگاران در هر حوزه ای امکان پذیر است. این بستگی به خبرنگار دارد که تا چه حد به اصول حرفه ای و اخلاقی پایبند باشد و به این تطمیع ها تن ندهد.»

او هم قبول دارد که در حوزه اقتصادی این موضوع نمود بیشتری دارد و می گوید:«طبیعتا در حوزه های اقتصادی چنین مواردی فراوان تر خواهد بود و خبرنگاران در نشست های خبری مدیران هدایایی دریافت می کنند و یا رپرتاژ آگهی های ویژه ای به آن ها سفارش داده می شود. »

مافی البته فراتر از خبرنگار به رسانه ها هم می پردازد که در این دام افتاده اند و توضیح می دهد: «بسیاری از رسانه های داخل ایران در همه سال های گذشته به دلیل تنگناهای مالی که داشته اند، به این دام افتاده اند. علت اصلی آن هم به ناتوانی رسانه ها در سودآوری باز می گردد. »

او آنچه که در بیشتر رسانه های کشور در این زمینه رخ می دهد را تشریح می کند:« هنگامی که رسانه ای نمی تواند هزینه های خود را از محل فروش و جذب آگهی های مستقل تامین کند به ناچار به این سمت روی می آورد که خبرنگاران کم تجربه تری را به کار بگیرد که حساسیت چندانی نسبت به اصول حرفه ای و اخلاقی نداشته باشند.»

مافی که مدتی به عنوان دبیر تحریریه در روزنامه فرهنگ آشتی فعالیت داشته است ادامه می دهد:« این خبرنگاران در واقع نقش خبرنگار- ویزیتور را عهده دار می شوند. این تطمیع ها حتی گاهی اوقات در قالب خبر و گفت و گو هم به رسانه ها راه می یابد.»

یک خبرنگار اقتصادی: حوزه های اجتماعی سرآمدتر؟

اما در مقابل وقتی با دبیر یکی از گروه های اقتصادی رسانه ها ی کشور صحبت می کنم، او معتقد است که در چند سال اخیر در حوزه های اقتصادی این موضوع کمتر به چشم می آید اما در مقابل در حوزه های اجتماعی این مساله تشدید شده است.

او مثالی هم در این زمینه می زند و می گوید: «اتفاقا موضوع گرفتن هدیه های غیر معقول در حوزه های اجتماعی مانند شهرداری بیشتر به چشم می آید و یا نیروی انتظامی از حوزه هایی است که برای کمتر شدن تیغ انتقاد ها به برخی از خبرنگاران این حوزه که رسانه هایی با تاثیر گذاری بالاتر اطلاع رسانی را در اختیار دارند هدیه های غیرعادی پیشنهاد می دهد.»

این دبیر گروه اقتصادی که هنوز هم خود فعالیت رسانه ای در حوزه های اقتصادی را دارد اضافه می کند: «من به دلیل اینکه هنوز به حوزه های خبری اقتصادی سر می زنم می دانم خبرنگارانی هستند که با وجود تنگناهای مالی از گرفتن این هدیه ها خودداری می کنند اما نباید از این موضوع غافل شد که هدیه گرفتن در حال حاضر به یک رسم معمول بین رسانه ها تبدیل شده است .»

او اضافه می کند: «پیش از این برخی از رسانه ها خبرنگاران خود را از گرفتن هدیه منع می کردند و خود به ازای آنچه که خبرنگار از حوزه اش نگرفته بود برایش پاداش در نظر می گرفتند . اما هم اکنون این رسم دیگر در رسانه ها وجود ندارد بنابراین رسم هدیه گرفتن در حال عادی شدن است و حتی هیچ مشکل و ناراحتی ای در این زمینه بین خبرنگاران وجود ندارد. »

آسیب های وابستگی مالی خبرنگاران اقتصادی به منابع خبری

روزنامه‌های اقتصادی ایران در دهه اخیر، فراز و فرود و رونق و رکود زیادی داشته‌اند و در حال حاضر، علاوه بر مشکلات مالی، کمبود نقدینگی، با کاهش تیراژ، کاهش کمی و کیفی تعداد خبرنگاران، مسائل حاشیه‌ای، بی‌توجهی به هنجارهای روزنامه‌نگاری و... مواجهند.

اما قطعا چنین موضوعاتی آسیب های فراوانی را به همراه دارد. آیا با این شرایط چشم و گوش مردم در اقتصاد ایران، یعنی روزنامه‌ها و رسانه‌های اقتصادی شرایط مطلوب را خواهند داشت و می توانند به تحلیل اقتصاد کشور بپردازند و آسیب هایی که وابستگی مالی این رسانه ها به منابع خبری دارند چگونه خواهند بود ؟

مافی به این موضوع نیز می پردازد و می گوید: « در نخستین گام این موضوع باعث می شود که رسانه از جستجوی واقعیت و انعکاس آن باز بماند و رسانه تبدیل به یک بولتن خبری می شود.»

او معتقد است که در واقع آگهی های پنهان جایگزین اخبار و گزارش هایی می شوند که هدفشان کشف و انعکاس واقعیت ها است. این مساله در کوتاه مدت به بی اعتباری رسانه خواهد انجامید و آن را از کارویژه اصلی اش دور خواهد کرد.

این خبرنگار حوزه اقتصادی ادامه می دهد: «ورود سرمایه گذارانی که نگاه معاملاتی و سودجویانه به عرصه فعالیت رسانه ای دارند و رسانه را ابزاری برای کسب قدرت سیاسی و ثروت می بینند از عوامل موثر بر شکل گیری چنین وضعیتی در میان رسانه ها بوده و کار را برای آنان که واقعا دغدغه شان کشف واقعیت ها بوده دشوار کرده است.»

در کشورهای مختلف دنیا موضوع هدیه گرفتن یا نگرفتن خبرنگاران بسیار متفاوت است اما مساله ای که بیشتر کارشناسان روزنامه نگاری و اخلاق حرفه ای برآن اجماع دارند این است که خبرنگار را از دریافت هرگونه هدیه برحذر می دارند.

مرامنامه اخلاقی انجمن روزنامه نگاران حرفه ای آمریکا که هزاران روزنامه نگار، صرف نظر از محل خدمت یا رسانه شان، داوطلبانه سرلوحه کارشان قرار می دهند، خبرنگاران را از پذیرش هر گونه هدیه، لطف، دستمزد، سفر رایگان، منع کرده است.

در دانشگاه های معتبر روزنامه نگاری رد هرگونه هدیه از سوی خبرنگار جزو نخستین درس هایی است که ارائه می شود.

از «حمید مافی» می پرسم که آیا خود با این موضوع روبرو شده است؟ و او می گوید: «متاسفانه باید بگویم بله. من چند بار در مقام خبرنگار و دبیر تحریریه با این پیشنهادها روبرو شده ام.»

او ادامه می دهد:«نخستین بار در سال های نخست فعالیتم بعد از یک گفت و گو با مدیر کل یکی از نهادهای دولتی در قزوین، پس از پایان گفت و گو، مدیر روابط عمومی صراحتا از من خواست تا مبلغ پیشنهادی خودم را بگویم. وقتی که من این ماجرا را برای سردبیر و مدیر نشریه توضیح دادم، هر دو من را به خاطر این که پیشنهادی نداده ام شماتت کردند و آن گفت و گو هم منتشر نشد تا مدیر نشریه بر سر قیمت با روابط عمومی اداره کل راه و ترابری قزوین به توافق رسید. و یا هنگامی که بر سر پرونده ای در شهرداری قزوین، ما به یکسری از اسناد و مدارک دسترسی پیدا کردیم که تخلف مالی صورت گرفته است، مدیران شهرداری وارد گفت و گو شدند و در نهایت سردبیر نشریه به خاطر جلوگیری از قطع آگهی های شهرداری، نه تنها گزارش من را منتشر نکرد بلکه، دو صفحه میانی نشریه را به گزارش عملکرد شهرداری اختصاص داد. »

وی همچنین در مقام دبیر تحریریه تجربه دیگر خود را اینگونه شرح می دهد: «همینطور در تحریریه روزنامه ای که من دبیر تحریریه بودم، بارها دیده بودم که خبرنگاران حوزه های اقتصادی هدیه دریافت می کنند. نکته تاسف بار اینجا بود که سردبیر نشریه اصرار داشت که خبرنگار حوزه اقتصادی باید حقوق خود را از گزارش ها تامین کند. در زمانی که خودروهای پژو در ایران دچار حادثه آتش سوزی می شدند، ما در تحریریه پیگیر این موضوع شدیم و آمار دقیقی را به دست آوردیم. اما این گزارش هیچ وقت منتشر نشد. چرا که سردبیر معتقد بود بر خلاف مصالح و منافع مالی نشریه است.»

رعایت اخلاق حرفه ای در گزارشگری امور مالی بسیار مهم است. روزنامه نگاران حوزه مالی با اطلاعاتی که در اختیار مخاطبان خود قرار می دهند، به آنها می گویند که با دارایی خود چه کنند و در چه جایی سرمایه گزاری کنند .

اما گاهی پیش می آید روزنامه نگار با اطلاعاتی که دارد سهام شرکتی را می خرد و سود هم می کند و یا از پشت پرده برخی معاملات مطلع است و به دلیل این آگاهی خود نیز سود می برد. اما آیا این روش اخلاقی است؟

مافی می گوید: « پاسخ قطعی من به این پرسش خیر است. چرا که خبرنگاری که مثلا در حوزه بورس فعالیت می کند و به اطلاعات پشت پرده دسترسی دارد، در یک شرایط برابر با دیگران رقابت نمی کند و در واقع از یک رانت اطلاعاتی بهره می برد. طبیعی است که در این شرایط او از موقعیت شغلی خود استفاده شخصی برده و این یک رفتار خلاف اصول اخلاقی و حرفه ای خبرنگاری است. »

به نظر می رسد با توجه به مشکلات فراوان جامعه مطبوعاتی ایران این روزها حرفه ای ماندن در صحنه مطبوعات ايران بسيار دشوار شده است. اما هنوز هستند خبرنگارانی که در این شرایط اصول حرفه ای را رعایت می کنند و از خط قرمزهای حرفه ای شان عبور نمی کنند .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.