25 خرداد 1391

فقدان خلاقیت در روزنامه نگاری آنلاین ایران؛

آیا مرگ روزنامه نگاری چاپی نزدیک است

25 خرداد 1391

خبرنگاران ایران –سارا محسنی :روزنامه نگاری چاپی یا سنتی با قدمت حدود 400 سال، در حال حاضر همچنان جزو وسایل اصلی ارتباطات جمعی به شمار می آید. اما در طی سالیان گذشته به دلیل پیشرفت ارتباطات و پدید آمدن وسایل جدید ارتباطی همچون رادیو، تلویزیون و سینما، روزنامه‌نگاری چاپی با‌رها به‌طور جدی به چالش فراخوانده شده است و حال رقیب اصلی اش در این چالش روزنامه نگاری آنلاین است.

از اواسط دهه ۱۹۹۰ و با پیشرفت قابل ملاحظه اینترنت، مطبوعات در عرصه اینترنت هم حضور یافتند. این امر با قرار دادن «نسخه چاپی» روزنامه ها بر وب شروع شد. به طوری كه بسیاری روزنامه ها نسخه چاپی روزنامه خود را روی این فضا قرار داده اند. این موضوع هنوز درباره روزنامه های ایرانی صدق می كند و عمده روزنامه های ایرانی، هنوز نسخه چاپی شان را بر سایت های خود قرار می دهند.

اما وضع به این حالت باقی نماند. به طوری كه بسیاری روزنامه های مشهور دنیا مانند واشنگتن پست، تایمز، نیویورك تایمز و ..، دست به ایجاد سایت های آنلاین ژورنالیستی زدند و نسخه چاپی خود را از صفحات وب برداشتند. دلیل این كار این بود كه شرایط فضای وب با شرایط مطالعه روزنامه در فضای واقعی كاملاً متفاوت است.

سوالی که معمولا در این شرایط از ذهن می گذرد این است: آیا مرگ روزنامه های چاپی نزدیک است؟

«مصطفی قوانلوقاجار» ، کارشناس ارشد ارتباطات و پژوهشگر در زمینه رسانه های انلاین در گفت و گو با «خبرنگاران ایران» به طور صریح این عقیده را رد می کند اما در عین حال معتقد است : «هر چند در آینده استفاده گسترده از کاغذ به دلیل نابودی درختان و محیط زیست محدود خواهد شد.»

او راه حل این موضوع را نزد کارشناسان فناوری اطلاعات و تکنولوژی های مدرن می داند و می گوید:« بسیاری از شرکت ها و سازندگان لپ تاپ، تبلت و کتابخوان هایی مانند کیندل و آی پاد به دنبال این هستند که با ایجاد ابزارهای نوین، هرچه بیشتر شرایطی را شبیه خواندن روزنامه و کتاب در مخاطب ایجاد کنند. »

قوانلو به تشریح برخی از این فن آوری ها که در واقع می توانند جایگزین چاپ سنتی روزنامه ها و مجلات شوند اشاره می کند و می گوید: « نحوه ورق خوردن روزنامه و کتاب، انعکاس نور در مانتیور از جمله مسائلی است که مورد توجه این سازندگان قرار گرفته است تا به کاغذ واقعی نزدیک شود و باعث اذیت چشم نشود.»

او ادامه می دهد:« بسیاری از سازمان های رسانه ای هم شرایطی را فراهم کرده اند تا کارمندانشان به جای نوشتن بر کاغذ از تبلت استفاده کنند. این مسائل امروز تحت جنبش بزرگی به نام جنبش محیط زیست یا جنبش سبز است که هر روز از تعداد قطع کردن درختان کم شود.»

حال او این شرایطی که تشریح کرده است را در مقابل خوانندگان روزنامه های چاپی قرار می دهد و معتقد است:« با این شرایط جدید هر روز تسهیلات برای استفاده از فناوری های الکترونیکی برای خواندن روزنامه فراهم می شود و به همان نسبت از تعداد خوانندگان سنتی کاسته خواهد شد.»

در نهایت این کارشناس در زمینه رسانه های آنلاین معتقد است که این عوامل باعث نمی شود که نشریات سنتی مخاطب خود را نداشته باشند. او می گوید: « به این موضوعات از دید اقتصادی و بازرگانی هم می توان نگاه کرد. اینکه وقتی نشریه مخاطبان چاپی دارد، این امکان را از مشتریانش سلب نمی کند. به طور طبیعی علاقه مندی به ایجاد ظرفیت های تازه در روزنامه نگاری آنلاین برای افزودن بر دامنه مشتریان و مخاطبان جدید است که عمدتا جوان هستند.»

چاپ یا آنلاین؟

با بررسی نظرات برخی دیگر از روزنامه نگاران و اساتید روزنامه نگاری به نکات دیگری می توان پی برد. «جف جارویس» روزنامه نگار و بلاگر آمریکایی معتقد است:«چاپ‌ مرده‌ است» و می گوید:« چاپ‌ جایی‌ است‌ که‌ واژه‌ها‌ برای‌ جان‌‌ سپردن‌ به‌ آنجا‌ می‌روند.‌ ایده‌هایی‌ که‌ رهسپار‌ صفحات‌ می‌شوند،‌ در‌ همان‌ نقطه‌ به‌ پایان‌ می‌رسند‌ و‌ در‌ بهترین‌ حالت‌ ممکن‌ در‌ آرشیوها‌ بی‌استفاده‌ بمانند‌ و‌ در‌ حالتی‌ بدتر،‌ به‌ خمیر‌ بازیافت‌ تبدیل‌ می‌شوند،‌ در‌ حالی‌ که‌ می‌توانستند‌ آنلاین‌ بمانند،‌ قابل‌ جست‌وجو‌ باشند،‌ قابل‌ کشف‌ باشند،‌ به‌ مطالب‌ دیگر‌ پیوند‌ بخورند‌ و‌ به‌ عنوان‌ بخشی‌ از‌ گفت‌وگو‌ زندگی‌ کنند.»

در مقابل این دیدگاه، دیدگاه روزنامه نگار دیگری قرار دارد که معتقد است: «‌ بی‌تردید‌ چاپ‌ جایی‌ است‌ که‌ واژه‌ها‌ برای‌ زندگی‌ کردن‌ به‌ آنجا‌ می‌روند.‌»

«جان هاوارد گریفین» روزنامه نگار دیگر آمریکایی که در مقابل جارویس مدافع روزنامه نگاری چاپی است، ادامه می دهد: « ما‌ هنوز‌ داریم‌ متون‌ کهن‌ یونانی‌ را‌ می‌خوانیم.‌ از‌ طرف‌ دیگر،‌ از‌ نظر‌ من،‌ طول‌ عمر‌ وبلاگ‌ها‌ زیر‌ سؤال‌ است.‌ وبلاگ‌ از‌ این‌ نظر‌ که‌ شما‌ بدون‌ ادیت‌ قبلی‌ و‌ دستکاری‌ در‌ مطلب‌ (از‌ طرف‌ دیگران)‌ می‌توانید‌ کارتان‌ را‌ منتشر‌ کنید،‌ ابزار‌ فوق‌العاده‌ای‌ است‌ و‌ اینترنت‌ هم‌ از‌ این‌ نظر‌ که‌ می‌توانید‌ ‌ به‌ چیزهای‌ مورد‌ علاقه‌تان‌ برسید،‌ پدیده‌ای‌ شگفت‌انگیز‌ است،‌ ولی‌ فراموش‌ نکنید‌ که‌ سردبیران‌ مقتدر،‌ مطلع‌ و‌ باهوش‌ هم‌ بسیار‌ با‌ ارزش‌ هستند.‌ چون‌ همین‌ سردبیران‌ هستند‌ که‌ مطالب‌ و‌ عکس‌ها‌ را‌ با‌ بودجه‌ای‌ مناسب‌ تولید‌ می‌کنند‌ و‌ مطالب‌ آنان‌ در‌ قیاس‌ با‌ افرادی‌ که‌ به‌ تنهایی‌ چیزی‌ منتشر‌ می‌کنند،‌ بسیار‌ موثق‌تر‌ و‌ معتبرتر‌ است.» او معتقد است که چاپ‌ همیشه‌ پیش‌ درآمد‌ کامل‌ برای‌ بحث‌های‌ آگاهانه‌ بوده‌ است‌ و‌ همچنین‌ دیباچه‌ای‌ برای‌ منابع‌ عمیق‌ موجود‌ در‌ فضای‌ وب.‌ ضمن‌ اینکه،‌ همین‌ عکس‌ها‌ و‌ مطالب‌ وب‌‌ سایت‌های‌ مجلات‌ است‌ که‌ به‌ مبنای‌ جست‌وجو،‌ لینک‌ دادن،‌ گفت‌وگو‌ کردن‌ و‌ مجادله‌ کردن‌ برای‌ افرادی‌ تبدیل‌ می‌شود‌ که‌ وقت‌ و‌ تمایل‌ لازم‌ را‌ برای‌ چنین‌ کارهایی‌ دارند.‌ وب‌ دوست‌ چاپ‌ است،‌ نه‌ قاتل‌ آن.‌

روزنامه‌ها هنوز هم نسلی از طرفداران وفادار خود را دارند که روزنامه را بخش جدایی‌ناپذیری از زندگانی خویش می دانند، اگر چه بسیاری از این افراد به‌منظور دستیابی سریع به اطلاعات از شبکه اینترنت هم استفاده می کنند اما برای حصول اخبار و اطلاعات موثق و وسیع, همچنان سنگر روزنامه‌ها را نیز حفظ کرده‌اند.

روزنامه نگاری آنلاین در ایران؛ سرگردان میان تعریف ها

با توجه به جوان بودن مبحث روزنامه نگاری آنلاین در دنیا، این موضوع جای خود را در رسانه های ایران نیز باز کرده است. گرچه مشکلات در تعریف درست از روزنامه نگاری آنلاین حتی در بین اساتید روزنامه نگاری وجود دارد اما دغدغه ها در گام نخست ایجاد شده است.

نسل کهن روزنامه‌نگاری ایران نمی تواند نقش تکنولوژی های مدرن را در چرخة سرعت نادیده بگیرد. این نسل در عین حال باید بر شکاف موجود میان خود و قبیله دیجیتال به مثابه نسل دوم روزنامه‌نگاری، یک پل ایجاد کند.

«نوشابه امیری» روزنامه نگار پیشکسوت که سابقه فعالیت در رسانه های چاپی را دارد اما هم اکنون در پاریس روزنامه آنلاین «روزآنلاین» را اداره می کند، درباره جایگاه روزنامه نگاری آنلاین در ایران به «خبرنگاران ایران» می گوید: «روزنامه نگاری آنلاین نزد ما روزنامه نگاران ایرانی زنده بودن وخلاقیت، روزنامه نگاری آنلاین غربی را ندارد و این مختص به رسانه های کوچک نیست حتی در رسانه های بزرگ هم این امر مشاهده می شود.»

او وضعیت روزنامه نگاری آنلاین در ایران را اینگونه توصیف می کند: «بیشتر چیزی شبیه کولاژی از مطالب سایت های خبری شده است.»

این پیشکسوت روزنامه نگاری اضافه می کند:« از همین رو در پاسخ به سوال شما درباره روزنامه نگاری آنلاین و جایگاه آن در ایران باید بگویم در این مورد تعریف ما بیشتر تعریفی سنتی است تا مدرن که بر ماجرا تحمیل شده است.به عبارت دیگر تولید کننده نیستیم مصرف کننده ایم.»

مطلوب‌ترین وضعیت در گسترش روزنامه‌نگاری دیجیتال در ایران وضعیتی است که در آن مفاهیم تازه‌ای در قبال اطلاع‌رسانی متولد شود، مهندسی پیام عمق بیشتری یابد، تماس با منابع متعدد خبری گسترده‌تر شود، تکنیک‌ها کارسازتر شود، درک بهتری از موقعیت کنونی روزنامه‌نگاری با لحاظ روزنامه‌نگاران مسلط‌تر و خوانندگان منتقدتر به دست آید و بالاخره شناخت بیشتری از فردای روزنامه‌نگاری در جهانی که ابزارهای نوین اطلاع‌رسانی باعث بی معنی‌شدن زمان و مکان در آن شده‌اند فراهم شود.

«قوانلو قاجار» درباره این موضوع هم نظر دیگری دارد :«در ایران روزنامه نگاری آنلاین به یک معنا پیشرفت کرده است. امروزه شاهد رشد قارچ گونه سایت های آنلاین هستیم.»

او ادامه می دهد:«اما متاسفانه این رشد همراه با آموزش های روزنامه نگاری آنلاین متوازن نبوده است و کسانی که در این تحریریه ها کار می کنند الزاما دوره های روزنامه نگاری آنلاین را فرا نگرفته اند و حتی به درستی نمی توانند از این ابزار رسانه ای استفاده کنند. بنابراین رشد کمی بوده تا کیفی. »

این کارشناس رسانه های آنلاین به موضوع آموزش اشاره می کند و می گوید: «حتما خبرنگاران رسانه ای و از آن مهم تر مدیران رسانه ای ما نیاز دارند تا دوره های آموزش روزنامه نگاری آنلاین را بگذرانند.»

او به ظرفیت های بالای روزنامه نگاری آنلاین هم توجه می کند: «در حال حاضر کمتر رسانه ای از قابلیت های صوتی و تصویری در کنار خبر خود استفاده می کند. کمتر سایت خبری هست که از قابلیت گرافیک آنلاین، ارتباطات اینتراکتیو با مخاطب یا مولتی مدیا استفاده کند. »

قاجار به مانند خانم امیری معتقد است که بیشتر شاهد سایت های خبری هستیم که متن را کپی پیست می کنند و بیشتر گردآورنده خبر هستند.

او اضافه می کند :«کمتر سایتی است که نسخه مناسب با تلفن همراه داشته باشد. تقریبا هیچ سایتی وجود ندارد که از قبال مشترکان آنلاین پول دربیاورد. بنابراین ما شاهد رشد نا متوازن روزنامه نگاری آنلاین در ایران هستیم. به این ها اضافه کنید که هنوز دسترسی همگانی به اینترنت با وجود موقعیت ممتاز مکانی ایران و دسترسی به اینترنت پرسرعت برای همه ایرانیان فراهم نیست و تا زمانی که زیرساخت های مناسبی شکل نگیرد و بستر مناسبی وجود نداشته باشد، صحبت از روزنامه نگاری آنلاین در ایران امری محال است.»

اما سوال دیگری که از «نوشابه امیری» می پرسم این است که اگر شرایط فعالیت در روزنامه های چاپی به مانند روزنامه های آنلاین در ایران برای شما فراهم شود، کدام را انتخاب می کنید؟ می گوید: «من به آن نسلی تعلق دارم که بوی چاپخانه،صدای ورق زدن روزنامه، حتی زیر بغل زدن روزنامه و خواندن آن در خیابان و وسایل حمل و نقل عمومی،همچنان برایش جذاب تراست و جدی تر می نماید.»

با ورود به عرصه‌ی روزنامه‌نگاری آنلاین افرادی این پیش‌بینی را کردند که روزنامه‌نگاری آنلاین روزی جای روزنامه‌نگاری سنتی را خواهد گرفت. واقعیت این است که با وجود سرعت گسترش این تکنولوژی در جهان، هنوز افرادی هستند که دوست دارند روزنامه یا مجله مورد علاقه خود را خریداری کنند و مطالب و مقالاتی را که دوست دارند مارک یا قیچی می‌کنند تا به‌صورت آلبوم نگهداری کنند. این عادت و ذائقه‌ی مردم را نمی‌توان از بین برد. هر چند که آنها از روزنامه‌ی آنلاین هم استفاده کنند.

منابعی که در این گزارش از آنها استفاده شده است:

•آینده روزنامه‌نگاری چاپی در چالش با روزنامه‌نگاری آن‌لاین، الهه ودودی، فصلنامه رسانه، شماره 63

•یک روزنامه‌نگار آنلاین در برابر یک روزنامه‌نگار چاپی‌، همشهری آنلاین، ترجمه یونس ‌شکرخواه

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.