11 خرداد 1391

چرا طنز در مطبوعات تحمل نمی شود

11 خرداد 1391

خبرنگاران ایران -چرا طنز کمتر تحمل می شود؟ این پرسش در چند سال اخیر، با افت کاملا آشکار جریان فعال طنزنویسی در ایران پررنگ تر از دهه گذشته مطرح شده است. طنز مواجهه شوخ طبعانه با پیرامون است و لازمه آن چیزی نیست جز مجاز بودن شوخی با سیاستمداران و قدرتمندان و با جامعه.

به تازگی انتشارات مروارید، سومین جلد از مجموعه طنزآوران امروز ایران را منتشر کرده است. این کتاب که به اهتمام طنزنویس و پژوهشگر نام آشنای عرصه طنزنویسی، رؤیا صدر گرد آمده، منتخبی است از پنجاه و یک قطعه طنز از پنجاه و یک نویسنده و طنزنویس معاصر که اغلب شان روزنامه نگاران و طنزنویسان جوان و میانسال مطبوعاتی اند. جلدهای اول و دوم این مجموعه، «طنزآوران امروز ایران» و «یک لب و هزار خنده» نام داشت و به کوشش بیژن اسدی پور و زنده یاد عمران صلاحی گردآمده بود.

رویا صدر در مقدمه کتاب «یک، دو، سه، طنز» با مطرح کردن پرسش ابتدای این یادداشت، در پاسخ می نویسد: «طنز به عنوان اجتماعی ترین گونه ادبی، در برابر تحولات اجتماعی بیش از دیگر بخش های ادبیات آسیب می پذیرد و به علت ذات انتقادی خود، در تقابل دائم با نهادها و بنیان های فکری، اجتماعی و سیاسی قرار دارد و کمتر از دیگر بخش های هنری و ادبی تحمل می شود.»

تحلیل آثار طنز در هر دوره تاریخی، همانند بررسی رمان های هر مقطع، می تواند نمایی دقیق از شرایط سال های مورد بررسی را در اختیار پژوهشگران قرار دهد. همچنانکه رمان و شعر، اصیل ترین تاریخ نگاری غیر رسمی ادوار اجتماعی و سیاسی محسوب می شوند، نوشته های طنز نیز به نوعی بازتاب دهنده جزء ترین زوایای جامعه در هر برش تاریخی قلمداد می شوند. کاهش آثار طنز، افت کیفی یا توجه آنها به سمت مسائل غیر مرتبط با حوزه های قدرت، نشانه ای است از انسداد و فزونی طنز و پرداختن آن به مسائل سیاسی و اجتماعی، سندی است دال بر گشایش فضا و افزایش تحمل دولتمردان.

صدر می نویسد: «طنز دوره معاصر هیچگاه نتوانسته در قامت یک جریان ادبی مستمر، مستقل از شرایط، حرکتی بالنده و رو به جلو را در طی زمان تجربه کند. اگر تاریخ سیاسی دوره معاصر، دوره فراز و فرودها، و شکست ها و پیروزهای پی در پی است، فرایند تحول طنز نیز با این فراز و فرودها و این پیروزی ها و شکست ها درآمیخته است. در پی هر دوره از درخشش و اقبال عمومی به طنز، دوره هایی از گسست، آن را در محاق فرو برده و پیوندش را با دوره پیش از خود قطع کرده است.»

اگرچه طنز در قالب های مجموعه داستان و رمان نیز قابلیت طرح دارد، مطبوعات، اصلی ترین بستر ارائه طنز محسوب می شوند. بسیاری از طنزها، همانند اخبار و تحلیل های مطبوعاتی، ماندگاری اندکی دارند؛ اما در روزهای انتشارشان، عناصری تاثیرگزار هستند. یک طنز روز سیاسی می تواند هیبت یک قدرتنمایی سیاسی را به سادگی فرو بریزد یا سوزنی باشد بر اندام بادکنکی یک باور کل گرایانه.

هم بررسی تاریخ مطبوعات و هم بررسی جایگاه طنز در هر سال، بازتابی خواهد بود از شرایط زندگی روزمره. فراز و فرود طنز در دو دهه اخیر چگونه بوده؟ صدر معتقد است: «از سال های میانی دهه هفتاد، طنز در نشریات، حضور رو به رشدی داشت، ولی این روند در دهه بعد به مرور کمتر شد. در سال های دهه هشتاد، طنزنویسان تلاش کردند روزنه هایی را برای ارائه بهتر اثر در نشریات باز کنند و به آفرینش زبان و قالب جدید برای برقراری ارتباط با مخاطب دست بزنند. در مقطعی نیز در این کار موفق شدند و آثار قابل توجهی ارائه دادند؛ ولی شرایط جامعه و پایین آمدن آستانه تحمل، عرصه را برای حضور طنز در رسانه های رسمی محدود ساخت و بر حجم و کیفیت آن تاثیر منفی گذاشت. این محدودیت با تعطیلی تدریجی نشریات طنز تشدید شد. در این میان باید از تعطیلی نشریه گل آقا نام برد که مهم ترین نشریه طنز دوره اخیر برای شناخت و معرفی طنزنویسان و نیز ارائه آثار آنان به شمار می آمد. به حاشیه رفتن تدریجی طنز در رسانه های رسمی و کمرنگ شدن نقش این رسانه ها در شکل گیری و معرفی استعدادهای این عرصه، با پا گرفتن طنز در فضاهای رسانه های جدید همراه بود. به مرور ابزارهایی چون موبایل و اینترنت، جریان جدیدی از طنز را به میان مخاطبان آورد.»

ویژگی طنز در رسانه های جدید چیست و چه آفت هایی آن را تهدید می کند؟ برای خواندن تحلیلی در این باره، مقدمه کتاب «یک، دو، سه، طنز» را از دست ندهید. این مقدمه کوتاه حاصل دو دهه دیده بانی در دنیای طنز فارسی است.

در کتاب حاضر، گردآورنده ابتدا معرفی کوتاه و در عین حال جامعی از نویسنده ارائه می کند و سپس نمونه ای از آثار وی را می آورد. در معرفی طنزنویس به اطلاعات کلی بسنده نشده و گردآورنده، در مقام منتقد و تحلیل گر طنز حضوری فعال دارد. او در حد چند سطر، خواننده را با دنیای نویسنده و سبک کاری وی آشنا می کند و سطح و گرایش نوشتاری وی را بازمی نماید.

گردآورنده علاوه بر بررسی تمام کتاب ها و نشریات طنز در سال های اخیر، روزنامه ها و وبلاگ ها را نیز از نظر دور نداشته است. از آثار منتشر شده در نشریه گل آقا، روزنامه های زن، قدس، شرق و هفته نامه سلامت نمونه هایی چند در کتاب آمده است. چهار نمونه از آثار نیز از فضای وبلاگستان برگزیده شده اند. در بین نویسندگانی که به معرفی آثارشان اقدام شده، غیر از مهشید امیرشاهی، حسین پناهی، فریدون تنکابنی، ناصر غیاثی، صادق هدایت، گلی ترقی و غلامحسین ساعدی، تقریبا بقیه نویسندگان در جرگه روزنامه نگاران جای می گیرند. روزنامه نگارانی چون: ریتا اصغرپور، ابراهیم افشار، فرورتیش رضوانیه، ابراهیم رها، محمدرضا زائری، رضا رفیع، پوریا عالمی، علیرضا لبش، پیمان هوشمندزاده، اردلان عطارپور، رضا ساکی، شهرام شکیبا، سیدعلی میرفتاح، امیرمهدی ژوله، فاضل ترکمن و... جزء نام های آشنای طنزنویسی مطبوعاتی در چند سال اخیر هستند. گردآورنده به نویسندگان مهاجر هم توجه داشته و به معرفی آثار مهشید امیرشاهی، ابوالفضل اردوخانی، گلی ترقی، ناصر غیاثی، محمدرضا پوریان و فریدون تنکابنی همت گماشته است.

تصویر طنزنویسان را یاشار صلاحی به صورت کاریکاتورهای ساده ای با مدادسیاه کشیده و در ابتدای هر بخش چاپ شده است . کتاب «یک، دو، سه، طنز» چهارصدوشانزده صفحه دارد و خواندن آن علاوه بر ایجاد سرگرمی روزانه و کمکی به انبساط خاطر، می تواند تصویری جامع از طنز فارسی، به خصوص طنز مطبوعات ایرانی ارائه کند. با خواندن این کتاب با شاخص ترین آثار طنز فارسی در سال های اخیر و با بهترین آثار هر نویسنده آشنا خواهید شد. کتاب یادشده را همچنین می توان مجموعه ای دانست که بسیاری از طنزهای مطبوعاتی و اینترنتی را از خطر نابودی و فراموش شدگی رهانیده است.

شخصیت های اصلی داستان طنز «شب های چهارشنبه» نوشته آذردخت بهرامی، روزنامه نگار هستند و بسیاری از ماجراهای قصه به دفتر نشریه مرتبط می شود. در طنز «ما، عضو فعال می پذیریم» نوشته سیدعلی میرفتاح هم در جایی به انتشار روزنامه اشاره شده است: آنجا که سرکردگان حزب قلندران پیژامه پوش به صرافت داشتن رسانه می افتند و ناتوان از تاسیس شبکه ماهواره ای در دبی، به پیشنهاد تاسیس روزنامه ای حزبی می رسند و از آن نیز به دلیل مشکلات مالی انتشار روزنامه منصرف می کنند!

در پشت جلد کتاب آمده است: «واقعیت این است که در تاریخ بشریت، طنز را به خاطر عوارض جانبی اش! چندان به بازی نگرفته اند و گاه از بازی خارجش کرده اند؛ ولی طنز، همه چیز را به بازی گرفته و دیگران را نیز در لذت این فعل شریف شریک ساخته است.» شما هم اگر می خواهید در لذت این فعل شریف شریک شوید و تصویری جامع از وضعیت طنز فارسی، بخصوص طنزنویسان جوان و میان سال مطبوعاتی به دست آورید، «یک، دو، سه، طنز» را از دست ندهید.

مشخصات کتاب: یک، دو، سه، طنز؛ به اهتمام رویا صدر، نشر مروارید، چهارصدوشانزده صفحه، چاپ اول: 1391، قیمت: 11500 تومان.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.